Het belangrijkste

Diarree is dunne, waterige ontlasting, drie keer of vaker per dag. Meestal komt het door buikgriep, bedorven eten of een medicijn en is het binnen een week over. Duurt het 4 weken of langer, of zie je bloed, heb je koorts of val je af, dan helpt onderzoek van je ontlasting en je bloed.

Artsen delen diarree in naar hoe lang het duurt. Acute diarree is meestal binnen een week over, aanhoudende diarree duurt 2 tot 4 weken en chronische diarree minstens 4 weken, continu of met tussenpozen[1]. In Nederland komen jaarlijks ongeveer 4,5 miljoen gevallen van acute diarree voor[15]. Op de Bristol stoelgangschaal is dunne ontlasting type 5 tot 7; vaak poepen met gevormde ontlasting is geen diarree[9][5].

Wanneer is diarree gevaarlijk?

Wanneer hulp zoeken?

  • Spoed: bel 112 bij verwardheid, flauwvallen, bijna niet meer plassen, zwarte teerachtige ontlasting of veel helderrood bloed, of hevige pijn in je buik of anus[2]. Voel je je suf of verward, bel dan in elk geval direct je huisarts[13].
  • Dezelfde dag (buiten kantooruren de huisartsenpost) als je al 12 uur of meer niet hebt geplast, 3 dagen lang 6 keer per dag of vaker diarree hebt, of na een week nog vaak diarree hebt; ben je 70 of ouder, dan al na 1 dag[13]. Ook bij bloed of pus in je ontlasting, koorts boven 38,3 °C, diarree na een reis naar het buitenland of diarree tijdens of na antibiotica[4][10].
  • Bij je volgende afspraak als dunne ontlasting 4 weken of langer blijft of steeds terugkomt[8].

Zwangerschap, een leeftijd boven 65, een verzwakte afweer of een lopende antibioticakuur geven meer kans op complicaties: houd je arts op de hoogte[1]. Dorst, donkere urine, duizeligheid en minder plassen zijn vroege tekenen van uitdroging[2].

Wat zijn de oorzaken van plotselinge diarree?

  • Vaak Buikgriep door een virus. Het norovirus, rotavirus, adenovirus en astrovirus zijn de bekendste oorzaken van virale buikgriep[2].
  • Vaak Voedselinfectie. Salmonella, Campylobacter, E. coli en stafylokokken, via half rauw vlees, rauwe melk, of eten en water op reis. Meestal is het binnen een week over[2].
  • Vaak Medicijnen. Antibiotica, maagzuurremmers met magnesium, middelen tegen kanker en siropen met sorbitol of xylitol[2].
  • Mogelijk C. difficile. Na antibiotica kan deze bacterie gaan overheersen in de dikke darm: krampen, koorts en 5 tot 10 keer per dag waterdunne diarree. Dat kan na elk antibioticum[10].

Waarom gaat mijn diarree niet over?

  • Vaak Prikkelbare darm syndroom en functionele diarree. Vastgesteld als de basisonderzoeken normaal zijn en er geen alarmsignalen zijn[8].
  • Vaak Suikers die je darm niet goed verwerkt. Lactose, fructose en suikeralcoholen; dit kan ook na een infectie blijven hangen[2].
  • Mogelijk Coeliakie, waarop elke volwassene met chronische diarree getest hoort te worden[8].
  • Mogelijk Galzuurdiarree. Bij tot 30% van de mensen met de diagnose prikkelbare darm met diarree; ook een groot deel van de diarree na het verwijderen van de galblaas[8][9].
  • Mogelijk Microscopische colitis. Alleen biopten laten het zien; ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's), maagzuurremmers (PPI's) en sertraline worden ermee in verband gebracht[9].
  • Mogelijk Infecties die blijven hangen. Giardia en andere parasieten in de ontlasting, of C. difficile[2][7].
  • Zeldzaam Chronische darmontsteking (ziekte van Crohn, colitis ulcerosa), een te snel werkende schildklier, alvleesklierproblemen en darmkanker. Gewichtsverlies, bloedarmoede, blijvend bloed bij de ontlasting of deze ziekten in de familie vragen om snel onderzoek, vaak een coloscopie[7][8].

Welk ontlastings- en bloedonderzoek doet de huisarts?

Onderzoek van je poep is meestal niet nodig. De huisarts laat het doen als je erg ziek bent of als de diarree na 2 weken niet beter wordt[13], en vaak als je in het buitenland bent geweest[14]. Richtlijnen noemen ook koorts, bloed of slijm, hevige krampen, bloedvergiftiging, recente antibiotica of een ziekenhuisopname[6]. Bloedonderzoek zoekt naar uitdroging en naar ziekten die diarree geven[3].

Onderzoeken die vaak worden gedaan bij diarree bij volwassenen
OnderzoekWaar het antwoord op geeft
Natrium en kalium, ureum en kreatinineHeb je te veel vocht en zouten verloren?
Bloedbeeld en CRPIs er bloedarmoede of ontsteking?
Anti-tTG IgA met totaal IgAWijst iets op coeliakie?
TSH, ferritineSchildklierprobleem of ijzertekort?
Multiplex-PCR van de feces of feceskweekWelke ziekteverwekker zit achter een infectie met koorts of bloed?
Toxinetest of PCR op C. difficileKomt diarree na antibiotica of een ziekenhuisopname door C. difficile?
Giardia-antigeen of PCRSpeelt een parasiet mee?
Calprotectine of lactoferrine in de fecesIs er ontsteking van de darmwand?

Bij chronische diarree beginnen Amerikaanse huisartsen met bloedbeeld, CRP, natrium, kalium, nierfunctie, anti-tTG IgA en totaal IgA, en voegen TSH of andere tests toe afhankelijk van de klachten[8]; de Britse richtlijn noemt ook ferritine[9]. Amerikaanse maag-darm-leverartsen geven de voorkeur aan calprotectine of lactoferrine boven CRP of BSE, en aan een gerichte Giardia-test boven routineonderzoek op wormeieren en parasieten, tenzij je hebt gereisd[7]. Een waterstofademtest zoekt naar suikerintolerantie[3]. Zie ook onze uitleg over soorten fecesonderzoek.

Uitslagen binnen na weken met dunne ontlasting? BloodSense legt je hele uitslag regel voor regel in gewone taal uit, zodat je weet wat je je arts wilt vragen.

Laat mijn uitslagen uitleggen

Hoe lees je de uitslagen?

Uitslag na 5 weken diarree: fictief voorbeeld (Nederlandse opmaak)
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
Natrium137 mmol/l135-145 mmol/l
Kalium3,2 mmol/l3,5-5,0 mmol/lL
Ureum8,9 mmol/l2,5-7,5 mmol/lH
Kreatinine78 µmol/l49-90 µmol/l
Hemoglobine8,6 mmol/l7,5-10,0 mmol/l
Anti-tTG IgA1,1 U/ml< 7,0 U/ml
Giardia (PCR feces)Niet aangetoondNiet aangetoond
Calprotectine feces31 µg/g< 50 µg/g
  1. L betekent onder de referentiewaarde van het lab. Met het vocht van diarree verlies je kalium; een tekort kan spierkrampen, zwakte en een onregelmatige hartslag geven[11].
  2. H betekent erboven. Uitdroging is een van de redenen waarom ureum stijgt[12]; je arts leest het naast kreatinine (zie de ureum-kreatinine-ratio).
  3. De andere regels zijn normaal: bloedarmoede, coeliakie, Giardia en darmontsteking worden minder waarschijnlijk.

Calprotectine: ontstoken darm of niet?

Onder 50 µg/g is een chronische darmontsteking (IBD) onwaarschijnlijk, 50 tot 249 is een grijs gebied, boven 250 wijst op actieve ontsteking; de grenzen hangen af van de gebruikte test[9]. Een lage waarde sluit IBD niet uit bij bloed, gewichtsverlies of bloedarmoede[8].

Infectietests: aangetoond of niet aangetoond

PCR vindt de genen van een ziekteverwekker, ook zonder actieve gifstof. Een positieve PCR op C. difficile wordt daarom gelezen samen met je klachten en vaak een toxinetest[9]. Eén monster is meestal genoeg[6].

Galzuren: de SeHCAT-test in het ziekenhuis

In Nederland vraagt de specialist de SeHCAT-test aan bij de afdeling Nucleaire Geneeskunde. Daar neem je een capsule in met een kleine hoeveelheid radioactief galzuur; 3 uur later en na een week maakt een gammacamera opnamen[16]. Blijft na 7 dagen minder dan 15% over, dan wijst dat op galzuurverlies[9]. Ook kan de arts gewoon een galzuurbinder laten proberen[7].

Wat schrijf je op voordat je naar de huisarts gaat?

  • Wanneer het begon, en of het continu is of komt en gaat
  • Hoe vaak per dag, het type op de Bristol-schaal, en of je er 's nachts voor wakker wordt
  • Bloed, slijm bij je ontlasting, zwarte kleur of vettige ontlasting die drijft (zie gele, vettige ontlasting)
  • Gewichtsverandering, koorts, hoeveel je plast
  • Nieuwe medicijnen, recente antibiotica, supplementen, alcohol
  • Reizen, zieken in je omgeving, ziekten in de familie, eerdere darm- of galblaasoperaties

Veelgestelde vragen

Mag ik loperamide nemen bij diarree?

Alleen als het echt nodig is, en niet langer dan 2 dagen achter elkaar. Niet bij koorts of bloed in je ontlasting, en niet als je zwanger bent of borstvoeding geeft[13]. Genoeg drinken, liefst ORS, is het belangrijkst[5][13].

Is diarree 's nachts een slecht teken?

Niet altijd, maar meld het wel. Waterdunne diarree die 's nachts of tijdens vasten doorgaat, wijst eerder op een secretoire oorzaak, zoals galzuurverlies of microscopische colitis, dan op een prikkelbare darm[8].

Heb ik een coloscopie nodig bij chronische diarree?

Niet altijd. Die volgt bij alarmsignalen, afwijkende uitslagen of als de eerste onderzoeken geen antwoord geven. Er worden biopten genomen, ook als de darm er normaal uitziet: zo wordt microscopische colitis gevonden[8].

Verwante onderzoeken en artikelen

Bronnen

  1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Definition & facts for diarrhea. niddk.nih.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  2. NIDDK. Symptoms & causes of diarrhea. niddk.nih.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  3. NIDDK. Diagnosis of diarrhea. niddk.nih.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  4. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Diarrhea. medlineplus.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  5. Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Diarrhoeal disease: fact sheet. who.int (geraadpleegd 2 november 2026)
  6. Shane AL, Mody RK, Crump JA, et al. 2017 Infectious Diseases Society of America clinical practice guidelines for the diagnosis and management of infectious diarrhea. Clin Infect Dis. 2017;65(12):e45-e80. doi:10.1093/cid/cix669 (geraadpleegd 2 november 2026)
  7. Smalley W, Falck-Ytter C, Carrasco-Labra A, Wani S, Lytvyn L, Falck-Ytter Y. AGA clinical practice guidelines on the laboratory evaluation of functional diarrhea and diarrhea-predominant irritable bowel syndrome in adults (IBS-D). Gastroenterology. 2019;157(3):851-854. doi:10.1053/j.gastro.2019.07.004 (geraadpleegd 2 november 2026)
  8. Burgers K, Lindberg B, Bevis ZJ. Chronic diarrhea in adults: evaluation and differential diagnosis. Am Fam Physician. 2020;101(8):472-480. aafp.org (geraadpleegd 2 november 2026)
  9. Arasaradnam RP, Brown S, Forbes A, et al. Guidelines for the investigation of chronic diarrhoea in adults: British Society of Gastroenterology, 3rd edition. Gut. 2018;67(8):1380-1399. doi:10.1136/gutjnl-2017-315909 (geraadpleegd 2 november 2026)
  10. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Pseudomembranous colitis. medlineplus.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  11. MedlinePlus Lab Tests. Potassium blood test. medlineplus.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  12. MedlinePlus Lab Tests. BUN (blood urea nitrogen). medlineplus.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  13. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb diarree, wat kan ik doen en waar moet ik op letten? thuisarts.nl (geraadpleegd 2 november 2026)
  14. MDL Fonds. Ik heb last van diarree. mdlfonds.nl (geraadpleegd 2 november 2026)
  15. Voedingscentrum. Diarree. voedingscentrum.nl (geraadpleegd 2 november 2026)
  16. Albert Schweitzer ziekenhuis, afdeling Nucleaire Geneeskunde. Galzuur resorptie (SeHCAT) test. Patiëntenfolder. asz.nl (geraadpleegd 2 november 2026)
  17. Rijksoverheid. Wat is het eigen risico van mijn zorgverzekering? rijksoverheid.nl (geraadpleegd 2 november 2026)

Deze tekst is algemene gezondheidsinformatie en geen vervanging van een consult, diagnose of behandeling. Bij uitdroging, bloed bij de ontlasting, hoge koorts of hevige pijn: bel zonder te wachten je huisarts, de huisartsenpost of 112.