Lactoferrine test in ontlasting: wat betekent je uitslag?

Een lactoferrine test in de ontlasting zoekt naar één eiwit in een poepmonster en gebruikt dat om één praktische vraag te beantwoorden: is er op dit moment een actieve ontsteking in je darm? Lactoferrine komt vrij uit witte bloedcellen die de darmwand intrekken als die geprikkeld of beschadigd is. Vind je er veel van in de ontlasting, dan wijst dat naar de darm zelf en niet naar een ontsteking ergens anders in je lichaam. Artsen vragen de test aan als klachten zoals langdurige diarree, krampen of bloed kunnen komen van een ontstekingsziekte, maar ook van een gevoelige darm die verder gezond is. Let op: lactoferrine wordt ook als voedingssupplement verkocht. Dat is iets heel anders dan deze test. In dit artikel lees je wat de test meet, hoe je een hoge of normale uitslag leest, hoe hij zich verhoudt tot calprotectine en CRP in het bloed, welke gewone dingen de uitslag vertekenen, en wat er meestal daarna gebeurt.
Wat meet een lactoferrine test in ontlasting?
Lactoferrine is een eiwit dat ijzer bindt. Het zit opgeslagen in de korrels van neutrofielen, de snelle witte bloedcellen die als eerste aankomen bij een infectie of beschadigd weefsel. Lactoferrine komt ook voor in speeksel, zweet en vooral in moedermelk, waar het bacteriën het ijzer afneemt dat ze nodig hebben om te groeien. In de darm heeft de aanwezigheid ervan echter een andere betekenis.
Het darmslijmvlies is normaal zo goed afgesloten dat witte bloedcellen in het weefsel blijven en niet in de darminhoud terechtkomen. Raakt het slijmvlies ontstoken, dan trekken neutrofielen in grote aantallen de darm in, vallen uiteen en geven hun inhoud af. Lactoferrine overleeft de vertering redelijk goed en blijft een paar dagen bij kamertemperatuur stabiel in de ontlasting. Precies daardoor is het bruikbaar als laboratoriummarker.
Een lactoferrine test stelt dus geen diagnose. Hij meet hoeveel neutrofielen er de darm in trekken. Dat is smallere, maar veel nuttigere informatie dan een algemene ontstekingsscore, omdat hij het probleem lokaliseert.
Hoe het monster wordt afgenomen en onderzocht
Je neemt thuis een klein ontlastingsmonster af in het potje dat je van het laboratorium krijgt, meestal zonder dat je je eten hoeft aan te passen. De meeste laboratoria gebruiken een immunoassay. Dat is een methode waarbij antistoffen specifiek aan menselijk lactoferrine binden en een signaal geven dat past bij de hoeveelheid. Sommige laboratoria doen een snelle versie die alleen positief of negatief meldt; andere geven een getal in microgram per gram ontlasting. Monsters worden gekoeld bewaard en snel ingeleverd, want vertraging en warmte breken het eiwit af en kunnen de uitslag kunstmatig laag maken.
Omdat mensen het monster op verschillende manieren afnemen en ontlasting niet overal gelijk is, gelden hier dezelfde regels als bij elk ontlastingsonderzoek. Heb je je ooit afgevraagd waarom twee monsters uit dezelfde week van elkaar verschillen, dan zit het antwoord meestal in het moment van afnemen en in hoe elk laboratorium zijn referentiewaarden vaststelt.
In Nederland is calprotectine de gangbare test
In Nederland wordt bij een vermoeden van een chronische darmontsteking vooral calprotectine in de ontlasting gemeten. De richtlijn Prikkelbaredarmsyndroom van het NHG en de NVMDL noemt de calprotectinetest, en ook het MDL Fonds beschrijft dat de ontlasting op het eiwit calprotectine wordt onderzocht. Lactoferrine werkt volgens hetzelfde principe. Krijg je een uitslag voor lactoferrine, dan lees je hem op dezelfde manier: als teken van ontsteking in de darm, niet als diagnose.
Waarom lactoferrine in ontlasting naar de darm wijst
Ontstekingsmarkers in het bloed stijgen om veel redenen. Een longontsteking, een opvlamming van gewrichtsontsteking, een verwonding of een recente operatie duwen het C-reactief proteïne (CRP) omhoog zonder iets over de darm te zeggen. Een lactoferrine test vermijdt die onduidelijkheid, omdat het eiwit echt in de darminhoud moet komen om daar gemeten te worden.
Dat is het belangrijkst in een situatie die artsen steeds weer zien: iemand heeft al maanden diarree en buikpijn, en het kan een chronische darmontsteking zijn of een functionele aandoening. Beide groepen voelen zich ziek. Maar maar één groep heeft beschadigd weefsel. Een ontlastingsmarker die laat zien dat neutrofielen de darm intrekken, onderscheidt ze veel beter dan klachten alleen. In Nederland hebben volgens het MDL Fonds ruim 100.000 mensen een chronische darmontsteking, dus deze vraag komt vaak voor.
Dezelfde redenering verklaart waarom microscopisch onderzoek naar leukocyten in een ontlastingsmonster al tientallen jaren werd gebruikt voordat er eiwittests bestonden. Witte bloedcellen tellen onder een microscoop was subjectief en vroeg om een heel vers monster. Het eiwit meten dat ze achterlaten, is beter herhaalbaar en kan tegen vervoer.
Wat lactoferrine je niet vertelt
De test kan niet zeggen waar in de darm de ontsteking zit, wat de oorzaak is, of hoe ernstig de schade aan het weefsel precies is. Hij kan een infectie niet onderscheiden van een auto-immuunproces. Hij zegt ook niets over vertering of opname van voedingsstoffen. Daarom wordt een aparte marker voor de alvleesklier gebruikt als slechte opname van voedingsstoffen de vraag is.
Hoe lees je je lactoferrine-uitslag?
Referentiewaarden verschillen per test, dus kijk altijd naar de grens die op je eigen uitslag staat en niet naar een getal dat je online vindt. Veel Amerikaanse laboratoria noemen een uitslag onder ongeveer 7 microgram per gram negatief, met een grensgebied net daarboven en een duidelijk verhoogd gebied daarna. Andere melden alleen positief of negatief. De uitleg combineert het getal altijd met je klachten, je voorgeschiedenis en andere tests die tegelijk zijn gedaan.
| Uitslag | Wat het meestal betekent | Gebruikelijke volgende stap |
|---|---|---|
| Negatief of laag | Een actieve chronische darmontsteking is veel minder waarschijnlijk; een functionele oorzaak past bij het beeld | Klachten behandelen, opnieuw beoordelen als de klachten veranderen |
| Grensgebied | Lichte of afnemende ontsteking, of een effect van het monster | Na twee tot vier weken een nieuw monster |
| Duidelijk verhoogd | Actieve ontsteking ergens in de darm | Bloedonderzoek, ontlastingsonderzoek op infecties, verwijzing voor een kijkonderzoek |
| Verhoogd tijdens een rustige fase van een bekende chronische darmontsteking | De ontsteking komt mogelijk terug voordat de klachten dat doen | Behandeling bekijken, vaker controleren |
Een lage uitslag heeft echt gewicht. Bij iemand met typische klachten van het prikkelbaredarmsyndroom en zonder alarmsignalen verkleint een negatieve ontstekingsmarker in de ontlasting de kans flink dat een ontstekingsziekte wordt gemist. Vaak bespaart dat een ingreep. Zo hoort de test te werken: hij bewijst geen diagnose, maar sluit een gevaarlijke diagnose veilig af.
Waarom één getal zelden genoeg is
Ontsteking schommelt. Eén monster laat één dag zien. Ligt je uitslag dicht bij de grens en houden je klachten aan, dan zegt een nieuw monster meer dan de eerste uitslag nog eens opnieuw uitleggen. Artsen kijken ook naar het verloop over meerdere uitslagen, en juist daar wordt de marker echt krachtig.
Wat betekent een hoge lactoferrine-uitslag?
Een verhoogde lactoferrine laat zien dat neutrofielen de darm intrekken. Heel verschillende aandoeningen geven dat patroon. Uitzoeken welke het is, is het werk dat na de test komt.
Chronische darmontsteking
Dit is de meest voorkomende reden voor een blijvend hoge uitslag. Zowel bij de ziekte van Crohn als bij colitis ulcerosa trekken er voortdurend neutrofielen de darmwand in, en de waarden volgen meestal hoe actief de ziekte is. Bij colitis ulcerosa zit de ontsteking aaneengesloten en alleen in de dikke darm. Daar past de uitslag meestal beter bij wat een kijkonderzoek laat zien dan bij de ziekte van Crohn. Crohn kan losse stukken darm treffen, ook delen van de dunne darm die minder materiaal aan de ontlasting afgeven.
Een bacteriële infectie die de darmwand binnendringt
Bacteriën die het darmslijmvlies binnendringen in plaats van het alleen te prikkelen, zoals Salmonella, Shigella, Campylobacter en invasieve Escherichia coli, laten lactoferrine sterk stijgen. Daarom wordt bij plotselinge klachten meestal ook een feceskweek op bacteriën gedaan naast de ontstekingsmarker. Ziekte door gifstoffen van bacteriën verdient ook aparte aandacht: onderzoek naar het toxine van Clostridioides difficile in ontlasting is standaard na een recente antibioticakuur of ziekenhuisopname. Gewone buikgriep door een virus verhoogt de marker veel minder, of helemaal niet.
Ontsteking door medicijnen
Ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s), waaronder veelgebruikte pijnstillers die je zonder recept koopt, kunnen de dunne en dikke darm ontsteken en ontstekingsmarkers in de ontlasting verhogen bij mensen zonder onderliggende ziekte. Immuuntherapie tegen kanker met zogenoemde checkpointremmers geeft een eigen soort darmontsteking die zich bij ontlastingsonderzoek op dezelfde manier gedraagt. Meld beide voordat het monster wordt afgenomen.
Andere oorzaken in de darm
Ontstoken uitstulpingen in de darmwand (divertikels), bestralingsschade aan de darm en sommige gezwellen kunnen de marker ook verhogen. Een verhoogde ontsteking in de ontlasting is geen kankertest. Maar een blijvende, onverklaarde verhoging bij een volwassene boven de 45, vooral samen met bloedverlies of afvallen, is een situatie waarin onderzoek naar darmkanker deel van het plan wordt.
Lactoferrine, calprotectine en CRP vergeleken
Deze drie markers worden vaak als alternatieven genoemd, maar ze beantwoorden net een andere vraag. De tabel hieronder zet ze naast elkaar.
| Kenmerk | Lactoferrine in ontlasting | Calprotectine in ontlasting | CRP in bloed |
|---|---|---|---|
| Herkomst | Korrels van neutrofielen, afgegeven in de darm | Binnenste van neutrofielen, afgegeven in de darm | Gemaakt door de lever als reactie op signalen in het bloed |
| Waar het naar wijst | Ontsteking in de darm | Ontsteking in de darm | Ontsteking ergens in het lichaam |
| Monster | Ontlasting | Ontlasting | Bloedafname |
| Sterkste punt | Stabiel in ontlasting, een normale uitslag maakt een actieve chronische darmontsteking onwaarschijnlijk | Meeste onderzoek, grenswaarden die veel zijn getest; in Nederland de gangbare test | Snel, goedkoop, makkelijk te herhalen |
| Grootste beperking | Minder vaste grenswaarden tussen tests | Ook verhoogd door infectie en NSAID’s | Normaal bij veel mensen met een actieve darmontsteking |
| Gebruikelijke rol | Een actieve chronische darmontsteking uitsluiten, een bekende ziekte volgen | Eerste keus als ontstekingsmarker in de ontlasting | Aanvullende marker, maat voor ernst in het hele lichaam |
In de praktijk gedragen de twee ontlastingsmarkers zich zo gelijk dat de meeste richtlijnen ze als uitwisselbare keuzes zien en niet als concurrenten. De keus hangt meestal af van welke test een laboratorium heeft gevalideerd. Calprotectine heeft het grootste onderzoek achter zich en wordt breder aangeboden, dus is het in veel landen de standaard, ook in Nederland. Lactoferrine heeft bij sommige laboratoria de voorkeur om zijn stabiliteit, en bij artsen die een patiënt er al mee volgen.
CRP in het bloed is geen vervanging. Een flink deel van de mensen bij wie een kijkonderzoek een actieve darmontsteking laat zien, heeft een volledig normaal CRP, vooral als de ziekte alleen in het slijmvlies van de dikke darm zit. Onze uitleg over hooggevoelig CRP en stille ontsteking laat zien waarom een normale marker in het bloed samen kan gaan met een echte ontsteking op één plek.
Een bekende chronische darmontsteking volgen
Het sterkste argument voor een lactoferrine test is niet de eerste diagnose, maar de controle daarna. Is een chronische darmontsteking eenmaal vastgesteld, dan kan een behandelteam met herhaalde ontlastingsmarkers de darm in de gaten houden zonder om de paar maanden een coloscopie te doen. Het MDL Fonds beschrijft dat bij een polibezoek naast bloedonderzoek zo nu en dan ook een ontstekingseiwit in de ontlasting wordt gemeten, omdat bloed niet altijd genoeg zegt.
Een opvlamming vroeg opmerken
Waarden stijgen meestal voordat de klachten terugkomen. Stijgt de marker bij iemand in een rustige fase over twee monsters na elkaar, dan is er vaak een opvlamming op komst, en kan de behandeling worden aangepast voordat die er helemaal is. Stijgende waarden zijn ook een reden om naar andere verklaringen te kijken, zoals een toevallige infectie of recent gebruik van pijnstillers.
Beoordelen of een behandeling werkt
Na de start van of wissel naar een biological of een middel dat het afweersysteem remt, is een dalende marker een vroeg teken dat het medicijn het weefsel bereikt. Blijft de marker hoog terwijl de klachten verbeteren, dan is de onderliggende ontsteking waarschijnlijk niet onder controle. Dat verandert de keuzes over dosis en timing.
Bevestigen dat het slijmvlies is genezen
Moderne behandeling richt zich op genezing van het darmslijmvlies, niet alleen op het verdwijnen van klachten, omdat genezen weefsel minder ziekenhuisopnames en operaties voorspelt. Ontlastingsmarkers zijn de praktische manier om dat tussen kijkonderzoeken door te volgen. Blijven de waarden lang normaal, dan geeft dat redelijk vertrouwen dat het slijmvlies is hersteld; blijven ze hoog, dan pleit dat voor een direct kijkje. Andere aanwijzingen, zoals zichtbaar slijm of een verandering in de vastheid van je ontlasting, worden naast de getallen gevolgd.
Vals-positief, valkuilen en het monster
Een verhoogde uitslag is niet automatisch een ziekte. Verschillende gewone situaties verhogen de marker.
- Ontstekingsremmende pijnstillers in de dagen of weken voor het monster.
- Een recente darminfectie, die de marker nog een paar weken na het verdwijnen van de klachten verhoogd kan houden.
- Bloedverlies in de darm door welke oorzaak ook, waaronder aambeien of een recente ingreep, omdat bloed neutrofielen meeneemt.
- Moedermelk bij baby’s. Die zit van nature vol lactoferrine, waardoor de test bij baby’s die borstvoeding krijgen onbetrouwbaar is.
- Slechte behandeling van het monster: te warm bewaard, te lang onderweg, of vermengd met urine of toiletwater.
- Zeer waterige ontlasting, die het monster verdunt, en verstopping, die het juist indikt.
Vals-negatieve uitslagen komen ook voor. Een ontsteking die alleen hoog in de dunne darm zit, geeft misschien niet genoeg eiwit af aan de ontlasting om te meten. Een ziekte die echt pleksgewijs voorkomt, kan worden gemist op de dag dat je toevallig het monster afneemt. Dat is een reden dat een normale uitslag bij iemand met alarmsignalen het onderzoek nooit op zichzelf afsluit. Menstruatiebloed en zichtbaar bloed maken de uitleg ook lastiger, en zichtbaar bloed in de ontlasting meld je altijd aan je huisarts, wat de ontstekingsmarker ook laat zien.
Wat gebeurt er daarna, en wanneer naar de huisarts?
Een afwijkende lactoferrine-uitslag is een signaal om verder te zoeken, geen eindoordeel. Het vervolg is meestal een combinatie van het volgende.
- Bloedonderzoek, meestal een bloedbeeld en CRP, om te zoeken naar bloedarmoede, een verhoogd aantal witte bloedcellen of ontsteking in het hele lichaam. Lage ijzervoorraden gaan vaak samen met een langdurige darmontsteking.
- Ontlastingsonderzoek op infecties, om bacteriën en parasieten uit te sluiten voordat een ontstekingsziekte wordt vastgesteld.
- Onderzoek naar coeliakie als diarree, afvallen of tekorten aan voedingsstoffen op de voorgrond staan.
- Onderzoek naar bloedverlies met een test op occult bloed in de ontlasting als bloedverlies wordt vermoed maar niet zichtbaar is.
- Een coloscopie met biopten, nog altijd de zekerste manier om een chronische darmontsteking te bevestigen en te zien hoe ver die zich uitstrekt.
- Beeldvorming zoals een MRI van de dunne darm als de ziekte van Crohn in de dunne darm wordt vermoed.
Laboratoriumonderzoek dat je huisarts aanvraagt, valt onder de basisverzekering en gaat meestal van je eigen risico af.
Wanneer naar de huisarts?
Neem snel contact op met je huisarts, wat een ontlastingsmarker ook laat zien, als je een van deze klachten hebt.
- Bloed bij de ontlasting, of zwarte, teerachtige ontlasting.
- Koorts met buikpijn of diarree.
- Ongewild afvallen.
- Diarree waarvoor je ’s nachts wakker wordt.
- Diarree die langer dan vier weken duurt.
- Hevige of erger wordende buikpijn, of overgeven waardoor je geen vocht binnenhoudt.
- Een chronische darmontsteking of darmkanker in de familie, samen met nieuwe darmklachten.
Bel direct je huisarts of de huisartsenpost bij hevige buikpijn met een harde buik, hoge koorts, of tekenen van uitdroging zoals duizeligheid bij het opstaan en heel weinig plassen. Bij levensbedreigende situaties bel je 112.
Nieuwste wetenschappelijke inzichten
Onderzoek dat sinds 2023 is verschenen, heeft duidelijker gemaakt waar deze marker past en waar hij naartoe gaat. Dit vond het meest relevante werk, in gewone taal.
Richtlijnen zetten ontlastingsmarkers centraal bij colitis ulcerosa
In 2023 publiceerde de American Gastroenterological Association een richtlijn over het gebruik van markers bij de behandeling van colitis ulcerosa. De conclusie: ontstekingsmarkers in de ontlasting, waaronder lactoferrine, kunnen samen met CRP in het bloed bij veel controlebeslissingen een routinematig kijkonderzoek veilig vervangen bij mensen die zich goed voelen. Wat betekent dit voor jou: heb je colitis ulcerosa, dan kan een ontlastingstest om de paar maanden de plaats innemen van sommige geplande coloscopieën, en een normale uitslag geldt als zinvol bewijs en niet als formaliteit. Het gaat om een Amerikaanse richtlijn; in Nederland werkt je mdl-arts volgens Nederlandse afspraken.
Een vroege meting voorspelt hoe goed een biological werkt
Een nieuwe analyse uit 2023 van twee grote medicijnstudies keek naar meer dan duizend mensen met colitis ulcerosa en mat lactoferrine al vier weken na de start van een biological. Mensen bij wie de waarde al was gedaald, waren aan het eind van de behandeling duidelijk vaker in een rustige fase, en hadden in de jaren daarna minder vaak een operatie nodig waarbij de dikke darm wordt verwijderd. Wat betekent dit voor jou: een vroege ontlastingstest na de start van een nieuw medicijn kan je behandelteam een nuttig voorproefje geven of het werkt, maanden voordat een kijkonderzoek dat zou laten zien. Dit was een analyse achteraf: de vraag werd gesteld nadat de studies klaar waren en was niet vooraf gepland. Ze wijst dus een richting aan zonder de zaak te beslissen.
De marker volgt wat de camera ziet bij kinderen
Een Japanse studie uit 2025 bij kinderen bij wie een chronische darmontsteking vroeg begon, vergeleek ontlastingsmarkers met wat een kijkonderzoek liet zien. Zowel lactoferrine als calprotectine pasten goed bij hoe sterk de zichtbare ontsteking was. Wat betekent dit voor jou: bij kinderen, waar het belangrijk is om een roesje en herhaalde ingrepen te vermijden, is ontlastingsonderzoek een geloofwaardige manier om de ziekte te volgen. De studie keek terug naar bestaande dossiers. Ze laat dus een sterk verband zien, maar bewijst niet dat de test een kijkonderzoek kan vervangen.
Ontlastingsmarkers helpen bij darmontsteking door immuuntherapie tegen kanker
Een studie uit 2025 volgde mensen die een darmontsteking kregen als bijwerking van checkpointremmers, kankermedicijnen die de rem van het afweersysteem halen. De ontstekingsmarkers in de ontlasting pasten bij hoe ernstig de ontsteking er bij de coloscopie uitzag. Wat betekent dit voor jou: krijg je immuuntherapie en krijg je diarree, dan kan een ontlastingstest je behandelteam helpen de ernst in te schatten zonder ingreep tijdens je kankerbehandeling. De onderzochte groep was klein, dus de bevinding moet in grotere groepen worden bevestigd.
Er worden snelle tests dicht bij de patiënt ontwikkeld
Een review uit 2026 gaf een overzicht van biosensoren die lactoferrine en calprotectine snel en buiten een groot laboratorium kunnen meten, zoals een glucosemeter dat voor bloedsuiker doet. Wat betekent dit voor jou: ontlastingsonderzoek thuis of in de spreekkamer is een realistische richting voor de komende jaren, en dat zou vaak meten veel makkelijker maken. Deze apparaten zijn nog grotendeels experimenteel en horen nog niet bij de gewone zorg.
Begrippenlijst
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Lactoferrine | Een ijzerbindend eiwit in neutrofielen, dat ook voorkomt in moedermelk, speeksel en zweet. In de ontlasting is het een teken dat witte bloedcellen de darm zijn ingetrokken. |
| Neutrofiel | De meest voorkomende soort witte bloedcel en de eerste die aankomt bij ontstoken of geïnfecteerd weefsel. |
| Immunoassay | Een laboratoriummethode die met antistoffen een bepaald eiwit in een monster opspoort en meet. |
| Calprotectine | Een ander eiwit uit neutrofielen dat in de ontlasting wordt gemeten voor hetzelfde doel. In Nederland de meest gebruikte ontstekingsmarker in de ontlasting. |
| CRP | C-reactief proteïne, een marker in het bloed die de lever maakt en die stijgt bij ontsteking ergens in het lichaam. |
| Chronische darmontsteking (IBD) | Een groep langdurige aandoeningen, vooral de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, waarbij het afweersysteem de darm ontsteekt en beschadigt. |
| Genezing van het slijmvlies | Herstel van het darmslijmvlies, gezien bij een kijkonderzoek. Een behandeldoel omdat het minder complicaties voorspelt dan alleen minder klachten. |
| Endoscopie | Kijkonderzoek met een buigzame camera om het slijmvlies van het maag-darmkanaal direct te bekijken en stukjes weefsel af te nemen. |
| Negatief voorspellende waarde | Hoe betrouwbaar een normale uitslag een aandoening uitsluit. Een hoge waarde betekent dat een normale uitslag sterk geruststelt. |
| Analyse achteraf | Een studie die een nieuwe vraag stelt aan gegevens die voor een ander doel zijn verzameld. Ze levert aanwijzingen op, geen eindantwoorden. |
Veelgestelde vragen
Wat is een normale lactoferrinewaarde in ontlasting?
Er is geen vast getal dat overal geldt, omdat verschillende tests verschillende eenheden en grenzen gebruiken. Veel Amerikaanse laboratoria noemen waarden onder ongeveer 7 microgram per gram ontlasting normaal en markeren uitslagen daarboven voor vervolg; andere laboratoria melden alleen positief of negatief. Vergelijk je waarde altijd met de referentiewaarden op je eigen uitslag. Een normale uitslag bij iemand zonder alarmsignalen maakt een actieve chronische darmontsteking flink minder waarschijnlijk. Maar hij sluit niet elke darmaandoening uit, en zegt niets over vertering, voedselintolerantie of de beweging van de darm.
Kan deze test een chronische darmontsteking onderscheiden van PDS?
Hij helpt flink, al is hij geen antwoord op zichzelf. Het prikkelbaredarmsyndroom beschadigt het darmslijmvlies niet, dus ontstekingsmarkers in de ontlasting zijn bij PDS meestal normaal. Een actieve ziekte van Crohn of colitis ulcerosa duwt ze meestal ver boven de grens. Door dat verschil wordt de test vaak gebruikt als filter voordat wordt besloten wie een coloscopie nodig heeft. Er is overlap in beide richtingen: een lichte of pleksgewijze ontsteking kan een normale uitslag geven, en infecties of pijnstillers kunnen de marker verhogen bij iemand bij wie het probleem functioneel is. Je arts leest de uitslag naast je klachten en andere tests.
Hoe verhoudt lactoferrine zich tot calprotectine?
Beide komen van neutrofielen die de darm in zijn getrokken, beide worden in de ontlasting gemeten, en beide onderscheiden ontstekings- van functionele darmziekten ongeveer even goed. Calprotectine is uitgebreider onderzocht en heeft breder gedeelde grenswaarden. Daarom is het vaker de eerste keus; in Nederland noemt de huisartsenrichtlijn PDS de calprotectinetest. Lactoferrine is erg stabiel in de ontlasting, waardoor het vervoer van het monster minder kritisch is, en sommige laboratoria kiezen het daarom. Word je al met een van beide gevolgd, dan is het verloop makkelijker te lezen als je bij dezelfde marker en hetzelfde laboratorium blijft.
Kunnen borstvoeding of een infectie de uitslag verhogen?
Ja, allebei. Moedermelk zit van nature vol lactoferrine, dus uitslagen bij baby’s die borstvoeding krijgen zijn onbetrouwbaar en de test wordt in die groep meestal vermeden. Bacteriële infecties die het darmslijmvlies binnendringen, zoals Salmonella, Shigella en Campylobacter, laten de marker sterk stijgen, en de waarden kunnen nog weken na de infectie verhoogd blijven. Ontstekingsremmende pijnstillers, recent bloedverlies uit de darm en een recent kijkonderzoek kunnen het getal ook verhogen. Vertel je huisarts over een recente ziekte, reis, antibioticakuur of vast gebruik van pijnstillers voordat je het monster afneemt.
Hoe neem je het monster af?
Je krijgt een klein potje en neemt thuis een ontlastingsmonster af, meestal zonder dat je vooraf je eten hoeft aan te passen. Vang de ontlasting op voordat die het toiletwater raakt, voorkom dat er urine bij komt, en doe met het schepje een kleine hoeveelheid in het potje. Sluit het, zet je naam erop, bewaar het in de koelkast als je het niet meteen kunt inleveren, en breng het zo snel naar het laboratorium als de instructies zeggen. Warmte en vertraging breken het eiwit af en kunnen een vals lage uitslag geven. Ben je ongesteld of heb je zichtbaar bloedverlies, vraag dan of je beter kunt wachten.
Hoe vaak moet de test worden herhaald?
Dat hangt af van de reden voor de test. Bij een eerste onderzoek naar onverklaarde diarree is één uitslag vaak genoeg om de volgende stap te kiezen, met een herhaling na twee tot vier weken als de waarde dicht bij de grens ligt. Bij iemand met een bekende chronische darmontsteking in een rustige fase is elke drie tot zes maanden gebruikelijk, met extra monsters na een wissel van behandeling of als de klachten veranderen. Na de start van een nieuw medicijn kan een vroege test na ongeveer vier tot twaalf weken laten zien of de ontsteking reageert. Je behandelteam bepaalt het schema.
Bronnen
- NHG en NVMDL — Prikkelbaredarmsyndroom: gebruik calprotectine-test — Richtlijnendatabase, geraadpleegd 2026 — richtlijnendatabase.nl
- MDL Fonds — Ziekte van Crohn — MDL Fonds, geraadpleegd 2026 — mdlfonds.nl
- MDL Fonds — Colitis ulcerosa — MDL Fonds, geraadpleegd 2026 — mdlfonds.nl
- Wikipedia — Lactoferrine — Nederlandstalige Wikipedia, geraadpleegd 2026 — nl.wikipedia.org
- MedlinePlus, National Library of Medicine — Calprotectin Stool Test — MedlinePlus Medical Test, 2024 (Engelstalig) — medlineplus.gov
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Diagnosis of Crohn’s Disease — NIDDK, geraadpleegd 2026 (Engelstalig) — niddk.nih.gov
- Mayo Clinic — Inflammatory Bowel Disease: Diagnosis and Treatment — Mayo Clinic, geraadpleegd 2026 (Engelstalig) — mayoclinic.org
- Singh S, Ananthakrishnan AN, Nguyen NH, et al. — AGA Clinical Practice Guideline on the Role of Biomarkers for the Management of Ulcerative Colitis — Gastroenterology, 2023 (Engelstalig) — doi.org/10.1053/j.gastro.2022.12.007
- Chen R, Tie Y, Zhang X, et al. — Fecal Lactoferrin Early Predicts Long-Term Outcomes in Ulcerative Colitis: A Post-Hoc Analysis of the UNIFI and PURSUIT Trials — United European Gastroenterology Journal, 2023 (Engelstalig) — doi.org/10.1002/ueg2.12431
- Yoshimura R, Kudo T, Toda M, et al. — Fecal Surrogate Markers Strongly Correlate with Endoscopic Findings in Pediatric Onset Inflammatory Bowel Disease: A Retrospective Study in Japan — Intestinal Research, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.5217/ir.2025.00103
- Morikawa R, Fujii T, Tamura A, et al. — Diagnostic Performance of Fecal Biomarkers and Their Correlation with Endoscopic Severity in Immune Checkpoint Inhibitor-Related Colitis — Digestion, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1159/000549888
- Sitkov N, Ryabko A, Ivanov S, et al. — Biosensor-Based Detection of Calprotectin and Lactoferrin as Neutrophil-Derived Markers of Inflammatory Bowel Diseases: From Molecular Pathophysiology to Point-of-Care Platforms — International Journal of Molecular Sciences, 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.3390/ijms27062692
Verder lezen
- Vergelijk met de meest gebruikte ontstekingsmarker in de ontlasting in onze uitleg over calprotectine.
- Lees meer over de aandoening die het vaakst wordt bevestigd na een verhoogde ontlastingsmarker in ons overzicht over de ziekte van Crohn.
- Begrijp de andere belangrijke vorm van chronische darmontsteking met onze uitleg over colitis ulcerosa.
- Herken het klachtenpatroon waar een normale uitslag bij past in onze uitleg over het prikkelbaredarmsyndroom.
- Spoor verborgen bloedverlies uit het maag-darmkanaal op met onze uitleg over de iFOBT-uitslag.
Begrijp je labuitslag met BloodSense
Een ontstekingsmarker in de ontlasting komt zelden alleen. Meestal staat hij op een uitslag naast calprotectine, een bloedbeeld, CRP, ferritine en soms ontlastingsonderzoek op infecties, en de betekenis komt uit hoe die waarden bij elkaar passen. BloodSense leest je uitslagen in samenhang en legt in gewone taal uit wat elke waarde aangeeft en welke vragen je bij je volgende afspraak kunt stellen. Het helpt je je uitslag te begrijpen; het stelt geen diagnose en vervangt je huisarts niet.



