Leukocyten in ontlasting: wat betekent een positieve uitslag?

Leukocyten in ontlasting zijn witte bloedcellen die onder de microscoop zichtbaar worden in een gekleurd uitstrijkje van je ontlasting. Als diarree maar niet stopt, is een van de oudste vragen van het laboratorium ook de eenvoudigste: zitten er witte bloedcellen in het monster? Zijn ze er, dan wijst dat erop dat het darmslijmvlies ontstoken is en niet alleen geprikkeld. Dat kan een arts richting een bacteriologisch fecesonderzoek, een toxinetest of een kijkonderzoek van de dikke darm sturen. Zijn ze er niet, dan past dat vaker bij een virus of iets wat je verkeerd hebt gegeten. In dit artikel lees je hoe je een positieve of negatieve uitslag leest, welke aandoeningen erachter kunnen zitten en waarom nieuwere ontlastingsmarkers en PCR-onderzoek deze test in Nederland grotendeels hebben vervangen.

Wat zijn leukocyten in ontlasting en waarom wordt ernaar gekeken?

Leukocyten in ontlasting zijn witte bloedcellen die vanuit een ontstoken darmwand in de ontlasting terechtkomen. Leukocyten vormen het beweeglijke deel van je afweer. Ze circuleren in het bloed en patrouilleren door weefsels; hoeveel er in je bloed zitten, zie je bij een gewoon bloedbeeld in het aantal leukocyten in je bloed. In de ontlasting horen ze niet in noemenswaardige aantallen voor te komen. Wordt het slijmvlies (de binnenbekleding van de darm) aangevallen door een ziekteverwekker of een auto-immuunproces, dan trekken neutrofielen door de wand naar de darmholte en worden ze met de ontlasting meegevoerd.

Op die verplaatsing is de hele test gebaseerd. Een analist strijkt een beetje ontlasting uit op een glaasje, voegt een kleuring toe, bijvoorbeeld methyleenblauw, en telt de witte bloedcellen per gezichtsveld onder de microscoop. De meeste uitslagen zijn beschrijvend in plaats van een getal: geen, weinig, matig of veel.

Ontstekingsdiarree en niet-ontstekingsdiarree

Artsen verdelen acute diarree in twee families. Bij ontstekingsdiarree is het slijmvlies beschadigd; dat gaat vaak samen met koorts, krampen, aandrang en soms zichtbaar bloed. Niet-ontstekingsdiarree is waterig en volumineus en komt door toxines of virussen die de vochtbalans verstoren zonder weefsel kapot te maken. Witte bloedcellen in de ontlasting delen een patiënt al in een van de twee families in, nog voordat specifiekere uitslagen binnen zijn.

Hoe de test wordt gedaan en hoe de uitslag eruitziet

Het verzamelen is eenvoudig. Je levert een vers monster in een schoon fecespotje, liefst zonder urine of toiletwater erbij, en het laboratorium verwerkt het snel omdat witte bloedcellen snel afbreken. Delen met slijm of bloed hebben de voorkeur, omdat afweercellen zich daar ophopen. Zie je slijm in de pot, lees dan onze uitleg over slijm bij de ontlasting en wat het betekent. Je hoeft niet nuchter te zijn en er komt geen naald aan te pas.

Een negatieve uitslag lezen

Een negatieve uitslag betekent dat er geen witte bloedcellen zijn gezien. Bij waterige diarree zonder koorts past dat meestal bij een virus zoals het norovirus, een voedselvergiftiging door een toxine, of een oorzaak die geen infectie is, zoals een medicijn. Het is geruststellend, maar geen garantie: de cellen vallen onderweg uit elkaar, het monster kan net het aangedane deel missen, en sommige ontstekingsinfecties laten maar af en toe cellen los.

Wat betekent het als leukocyten in de ontlasting positief zijn?

Een positieve uitslag betekent dat er witte bloedcellen zijn gezien, beschreven als weinig, matig of veel. Dat laat zien dat er ergens in de dikke darm of het laatste deel van de dunne darm een ontsteking is, maar niet waardoor. Dat is de belangrijkste beperking: de test zet een vlag neer, en iets anders vindt de boosdoener, meestal een bacteriologisch fecesonderzoek of kweek of een moleculair (PCR-)panel.

Waar een positieve uitslag op kan wijzen

De meeste positieve uitslagen bij een gezonde volwassene komen door bacteriën die het slijmvlies binnendringen, opgelopen via besmet eten of water. Minder vaak gaat het om een infectie na antibiotica, en nog minder vaak om een chronische darmontsteking die zich voor het eerst laat zien.

Bacteriën die het slijmvlies binnendringen

Shigella, Salmonella, Campylobacter, invasieve stammen van Escherichia coli en Yersinia beschadigen het slijmvlies direct. Daarom trekken ze neutrofielen naar de ontlasting. Volgens de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention veroorzaakt shigellose alleen al ongeveer 450.000 infecties per jaar in de VS, en gaat het meestal binnen een week over. In Nederlandse laboratoria wordt het standaard bacteriologisch fecesonderzoek op Salmonella, Shigella en Campylobacter met PCR gedaan; is die positief, dan volgt een kweek.

Darmontsteking na antibiotica

Als antibiotica de beschermende darmbacteriën wegvagen, kan Clostridioides difficile de overhand krijgen en de dikke darm ontsteken. Het RIVM beschrijft het als een bacterie die gifstoffen maakt die de darmwand aantasten, vaak met koorts, buikpijn en diarree. Leukocyten zijn vaak aanwezig, maar de diagnose berust op een speciale toxinetest op Clostridium difficile in de ontlasting, niet op het uitstrijkje.

Chronische darmontsteking

Colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn geven een aanhoudende ontsteking van het slijmvlies. Daarom is het uitstrijkje tijdens een opvlamming vaak positief. Toch is het hier een zwak hulpmiddel, omdat het de ziekteactiviteit niet in een getal uitdrukt en de reactie op behandeling niet kan volgen. Bloedwaarden zoals het CRP in je bloed geven extra context, maar zijn ook niet specifiek voor de darm.

Waarom de test grotendeels is vervangen

Het uitstrijkje is snel en goedkoop, maar subjectief, afhankelijk van wie er door de microscoop kijkt en onbetrouwbaar als het monster uren heeft gestaan. De praktijk is verschoven naar meetbare eiwitten die dezelfde neutrofielen afgeven, en naar moleculaire opsporing van ziekteverwekkers. Een nascholingsartikel in Huisarts en Wetenschap schrijft dat de meeste Nederlandse laboratoria fecesonderzoek tegenwoordig met PCR doen, omdat dat sneller, praktischer en gevoeliger is dan kweek en microscopie.

Twee daarvan stammen direct af van het uitstrijkje. Het meten van calprotectine in een ontlastingsmonster geeft een getal in plaats van een indruk, en het meten van lactoferrine als ontstekingsmarker doet hetzelfde met een ander eiwit. Multiplex PCR-panels die op veel verwekkers tegelijk zoeken beantwoorden wat het uitstrijkje nooit kon: welke microbe verantwoordelijk is.

Het Amerikaanse NIDDK noemt ontlastingsonderzoek naast bloedonderzoek, ademtesten en kijkonderzoek in zijn overzicht van hoe diarree wordt onderzocht: geen enkele ontlastingsuitslag staat op zichzelf.

Wanneer naar de huisarts met diarree?

De meeste diarree gaat binnen een paar dagen vanzelf over zonder onderzoek. Thuisarts zegt dat diarree meestal binnen een week overgaat, en dat onderzoek van je poep meestal niet nodig is, behalve als je heel erg ziek bent of als je langer dan 2 weken diarree hebt die niet minder wordt. Bepaalde kenmerken veranderen die afweging en vragen om snelle aandacht.

• Je bent in de war, voelt je suf of hebt het gevoel dat je flauwvalt: bel direct je huisarts of de huisartsenpost.
• Je hebt 12 uur of langer niet geplast, of hebt 3 dagen lang 6 keer per dag of vaker waterdunne diarree (ben je 70 of ouder: al na 1 dag): bel dezelfde dag.
• Je ziet bloed bij je poep, hebt zwarte teerachtige ontlasting of de hele tijd erge buikpijn.
• Je hebt na een week nog vaak diarree, of je hebt diabetes, een nierziekte of hartfalen.
• De diarree begon tijdens of kort na een kuur antibiotica.
• De klachten komen steeds terug, met gewichtsverlies, of er komt een chronische darmontsteking in je familie voor.

Neem context mee: recente reizen, eten buiten de deur, nieuwe medicijnen en of huisgenoten ook ziek zijn. Is de vorm van je ontlasting veranderd, dan helpt onze uitleg over de Bristol stoelgangschaal en wat elk type betekent om het patroon te beschrijven.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

Onderzoek van de afgelopen drie jaar ging minder over de microscoop en meer over de markers en moleculaire technieken die hem hebben vervangen.

Calprotectine is heel goed in het uitsluiten van ontsteking

Een systematische review met meta-analyse uit 2023 in Alimentary Pharmacology and Therapeutics bundelde zeventien studies. Calprotectine in de ontlasting bleek chronische darmontsteking goed te onderscheiden van het prikkelbare-darm-syndroom, en een normale uitslag in een groep met een laag risico maakte een chronische darmontsteking heel onwaarschijnlijk. In diezelfde groepen was een verhoogde uitslag veel vaker vals alarm dan een echte diagnose. Wat betekent dit voor jou: een normale calprotectine is sterke geruststelling, een hoge is een reden om verder te kijken, geen diagnose.

Eiwitten in de ontlasting kunnen een opvlamming voorspellen

Een meta-analyse uit 2023 in het Journal of Clinical Medicine onderzocht of calprotectine een terugval kan voorspellen bij mensen met een chronische darmontsteking die in remissie zijn (een periode zonder klachten). Het gebundelde bewijs steunde dat als vroeg waarschuwingssignaal, al verschillen de grenswaarden per laboratorium. Wat betekent dit voor jou: een stijgende marker kan je behandelteam laten ingrijpen voordat je je slechter voelt, maar de grenswaarde moet komen van het laboratorium dat je monster onderzoekt.

Ontlastingsmarkers worden vergeleken met een coloscopie na een operatie

Een analyse uit 2025 in Clinical Gastroenterology and Hepatology vergeleek ontlastingsmarkers en beeldvorming met kijkonderzoek om een terugkeer van de ziekte van Crohn na een darmoperatie op te sporen. Calprotectine presteerde goed genoeg om te helpen bepalen wie echt een scopie nodig heeft, zonder het kijkonderzoek te vervangen. Wat betekent dit voor jou: ontlastingsonderzoek wordt steeds vaker gebruikt om te schiften, waardoor sommige mensen een ingreep bespaard blijft.

Moleculaire panels veranderen het onderzoek bij acute diarree

Een review uit 2025 in de Revista Española de Quimioterapia beoordeelde snelle multiplex moleculaire panels (tests die in één keer zoeken naar DNA of RNA van veel darmverwekkers) bij kinderen met acute buikgriep. De auteurs concludeerden dat zulke panels de tijd tot de juiste behandeling verkorten en onnodige ziekenhuisopnames kunnen verminderen, mits ze doordacht worden ingezet en niet bij elke dunne ontlasting. Wat betekent dit voor jou: een panel in plaats van een uitstrijkje is gewoon de huidige praktijk.

Begrippenlijst

Veelgestelde vragen

Wat betekent het als leukocyten in de ontlasting positief zijn?

Een positieve uitslag betekent dat er witte bloedcellen te zien waren op het gekleurde glaasje, wat wijst op een ontstoken darmslijmvlies. De gebruikelijke verklaringen zijn bacteriële infecties die het slijmvlies binnendringen, zoals Shigella, Salmonella of Campylobacter, een infectie met Clostridioides difficile na antibiotica, en opvlammingen van een chronische darmontsteking. Het uitstrijkje noemt nooit de oorzaak, dus volgt er een PCR-onderzoek, een kweek of een toxinetest. Op zichzelf is het een signaal om verder te kijken, geen diagnose.

Zijn witte bloedcellen in de ontlasting altijd een teken van infectie?

Nee. Bij plotselinge diarree is een infectie de meest voorkomende verklaring, maar dezelfde bevinding komt voor bij colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn, bij een darmontsteking door slechte doorbloeding, na bestraling van het bekken en soms bij bepaalde medicijnen. De cellen laten alleen zien dat neutrofielen de darmholte in zijn gegaan. Voor de uitleg is het hele beeld nodig: hoe lang de klachten duren, recente reizen of antibiotica, en of er bloed of gewichtsverlies is.

Kan de test negatief zijn terwijl er toch een infectie is?

Ja. Witte bloedcellen vallen snel uit elkaar zodra de ontlasting het lichaam verlaat, dus een monster dat uren heeft gestaan kan er onterecht schoon uitzien. Ook komen de cellen niet altijd vrij, en sommige verwekkers maken toxines zonder het slijmvlies binnen te dringen, zodat er geen cellen verschijnen. Een negatief uitstrijkje sluit een bacteriële oorzaak dus niet uit als de klachten ernstig zijn of aanhouden. Die kwetsbaarheid is een belangrijke reden waarom laboratoria zijn overgestapt op eiwitmarkers en PCR, die veel langer stabiel zijn.

Wat is het verschil met calprotectine in de ontlasting?

Beide weerspiegelen neutrofielen in de darm, maar ze verschillen in methode en precisie. Het uitstrijkje is een visuele indruk, gemeld als geen, weinig, matig of veel, en hangt af van wie door de microscoop kijkt. Calprotectine is een immunotest die een getal geeft in microgram per gram, herhaalbaar tussen laboratoria en stabiel tijdens vervoer. Dat getal kun je in de tijd volgen, wat het veel nuttiger maakt voor het volgen van een chronische darmontsteking.

Moet ik me voorbereiden op een test op witte bloedcellen in de ontlasting?

Er is weinig voorbereiding nodig: niet nuchter zijn en niet stoppen met medicijnen, tenzij je huisarts iets anders zegt. Vang een vers monster op in het potje dat je krijgt, zonder urine of toiletwater, en lever het snel in, want wachten vermindert de betrouwbaarheid. Zit er bloed of slijm in een deel van de ontlasting, neem dat deel dan mee, omdat afweercellen zich daar ophopen. Vertel of je recent antibiotica, bariumpap of een middel tegen diarree hebt gebruikt.

Moet ik om deze test vragen als ik al lang diarree heb?

Bij diarree die weken in plaats van dagen duurt, is het uitstrijkje zelden de juiste eerste stap. Meetbare ontlastingsmarkers, gericht onderzoek naar infecties, bloedonderzoek en vaak een kijkonderzoek geven duidelijkere antwoorden. Volgens Huisarts en Wetenschap heet diarree chronisch als ze langer dan 28 dagen duurt, en heeft die vorm meestal geen infectieuze oorzaak. Beschrijf het hele patroon aan je huisarts: duur, hoe de ontlasting eruitziet, klachten ’s nachts, gewichtsverandering en familie. Die kan dan kiezen tussen calprotectine, lactoferrine, een PCR-panel of een verwijzing naar de maag-darm-leverarts.

Bronnen

• Schierenberg A, Broekhuizen BDL, de Wit NJ — Fecesonderzoek bij patiënten met diarree — Huisarts en Wetenschap, 2016 — henw.org
• Franciscus Gasthuis & Vlietland — Fecesonderzoek (informatie voor verwijzers) — Franciscus.nl, geraadpleegd 2026 — verwijzers.franciscus.nl
• Thuisarts.nl (NHG) — Ik heb diarree — Thuisarts, 2026 — thuisarts.nl
• RIVM — Clostridioides (Clostridium) difficile — Rivm.nl, 2024 — rivm.nl
• MedlinePlus — White Blood Cell (WBC) in Stool — National Library of Medicine, 2024 (Engelstalig) — medlineplus.gov
• Centers for Disease Control and Prevention — About Shigella Infection — CDC, 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
• Centers for Disease Control and Prevention — About C. diff — CDC, 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Diagnosis of Diarrhea — NIDDK, 2023 (Engelstalig) — niddk.nih.gov
• Dajti E, Frazzoni L, Iascone V, et al. — Systematic review with meta-analysis: Diagnostic performance of faecal calprotectin in distinguishing inflammatory bowel disease from irritable bowel syndrome in adults — Alimentary Pharmacology and Therapeutics, 2023 (Engelstalig) — doi.org/10.1111/apt.17754
• Shi JT, Chen N, Xu J, et al. — Diagnostic Accuracy of Fecal Calprotectin for Predicting Relapse in Inflammatory Bowel Disease: A Meta-Analysis — Journal of Clinical Medicine, 2023 (Engelstalig) — doi.org/10.3390/jcm12031206
• Samnani S, Ray CM, Gill P, et al. — Diagnostic Accuracy of Noninvasive Biomarkers and Imaging for Evaluating Postoperative Recurrence in Crohn’s Disease — Clinical Gastroenterology and Hepatology, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.cgh.2025.03.030
• Jimenez-Jimenez AB, Galan-Sanchez F, Garcia-Lopez Hortelano M, et al. — Acute infectious gastroenteritis in childhood: the role of rapid multiplex molecular syndromic panels in diagnosis and clinical management — Revista Española de Quimioterapia, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.37201/req/026.2025

Verder lezen

• Spoor verborgen bloedverlies in de darm op met onze uitleg over de iFOBT-test op occult bloed.
• Volg ontsteking in je hele lichaam in de tijd met onze uitleg over de bezinking (BSE) in je bloed.
• Begrijp chronische ontsteking van de dunne darm met onze uitleg over de ziekte van Crohn: klachten en behandeling.
• Vergelijk met aanhoudende ontsteking van de dikke darm in onze uitleg over colitis ulcerosa voor patiënten.
• Sluit parasieten uit als oorzaak van langdurige diarree met onze uitleg over parasieten in de ontlasting.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Een uitslag van ontlastingsonderzoek vol termen als leukocyten, calprotectine en kweek kan onbegrijpelijk aanvoelen, ook als de bevindingen heel gewoon zijn. BloodSense zet die regels om in gewone taal en laat zien hoe een uitstrijkje, een calprotectinewaarde, een bacteriologisch onderzoek en een CRP-uitslag in je bloed samenhangen. Zo begrijp je wat er is gemeten en wat je je huisarts kunt vragen. Het BloodSense-rapport stelt geen diagnose en vervangt geen medische zorg.

Laat je labuitslag in enkele minuten uitleggen