Het belangrijkste

Parasieten in de darmen geven vooral diarree die niet overgaat, winderigheid, buikkrampen en vettige, stinkende ontlasting, of bij kinderen jeuk rond de anus 's nachts. Veel mensen merken er niets van. Duurt de diarree langer dan een week of twee, ben je op reis geweest of is je afweer verlaagd? Dan kan de huisarts je ontlasting laten onderzoeken, en de klachten bepalen welke test.

Wanneer zijn klachten van darmparasieten een spoedgeval?

Gezonde mensen knappen vaak zonder behandeling op[10]. Snelle hulp is nodig bij uitdroging, bloed in de ontlasting of als iemand kwetsbaar is.

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 of direct de huisartsenpost als iemand met diarree in de war is, het gevoel heeft flauw te vallen of suf wordt en bijna niet meer reageert[15], en bij bloederige diarree met hoge koorts, zoals bij amoebedysenterie[6]. Lees ook over signalen van uitdroging.
  • Dezelfde dag de huisarts bellen als je 12 uur of langer niet hebt geplast, steeds weer overgeeft, bloed in je poep hebt of hevige buikpijn die niet weggaat[15]. Bij diarree met koorts, bloed of slijm raden internationale richtlijnen ontlastingsonderzoek aan[13]. Dat geldt ook voor baby's, ouderen en mensen met een verlaagde afweer (hiv, kanker, afweeronderdrukkende medicijnen): bij hen kunnen parasieten ernstige, langdurige diarree geven[10].
  • Een afspraak maken als je na een week nog vaak diarree hebt[15], bij vettige drijvende ontlasting, gewichtsverlies of jeuk rond de anus 's nachts[12][7].

Wat zijn de symptomen van parasieten in de darmen?

Typische klachten zijn diarree, buikpijn, winderigheid, misselijkheid, overgeven, koorts, gewichtsverlies, bloed of slijm in de ontlasting en vettige, stinkende poep die blijft drijven[10]. Bij Giardia verloopt de helft van de infecties zonder klachten[14]. Het patroon en het moment waarop de klachten beginnen, wijzen eerder op de ene dan op de andere parasiet.

  • Vaak Korte diarree zonder parasiet. Diarree gaat meestal binnen een week over, en de poep laten onderzoeken is dan meestal niet nodig[15]. Een gezond iemand die niet heeft gereisd en minder dan zeven dagen diarree heeft, hoeft niet op parasieten getest te worden[12].
  • Vaak Giardia. Twee tot vijf keer per dag dunne ontlasting en steeds meer moeheid, daarna winderigheid, vettige ontlasting, krampen en misselijkheid[1]. De klachten beginnen gemiddeld 7 tot 10 dagen na de besmetting (soms na 3 tot 25 dagen)[14] en duren twee tot zes weken[1]. In Nederland zijn vooral kinderen van 5 tot 14 jaar besmet, het vaakst in augustus tot oktober[14]. Een langdurige vorm kan lijken op het prikkelbaredarmsyndroom[12].
  • Vaak Dientamoeba fragilis. Deze eencellige darmparasiet komt in Nederland regelmatig voor, op alle leeftijden. De meeste mensen hebben geen klachten; anderen krijgen buikpijn, diarree, misselijkheid of juist verstopping, vooral kinderen tot 14 jaar. Vaak verdwijnt de parasiet vanzelf[16].
  • Vaak Aarsmaden. Jeuk rond de anus, vooral 's nachts, bij kinderen en hun huisgenoten: de worminfectie die het vaakst voorkomt[7]. Zie je echt draadjes in de wc-pot, lees dan over wormen in de ontlasting.
  • Mogelijk Cryptosporidium. Waterdunne diarree die 2 tot 10 dagen na de besmetting begint en een tot twee weken duurt[3]. De parasiet verspreidt zich ook via zwembaden, omdat sommige parasieten slecht door chloor worden gedood[10].
  • Mogelijk Cyclospora. Waterdunne diarree, gewichtsverlies, een opgeblazen gevoel en moeheid, ongeveer een week na de besmetting; de klachten kunnen weggaan en terugkomen[5]. Meer in ons artikel over Cyclospora.
  • Zeldzaam Amoebiasis. Slechts 10% tot 20% van de mensen met Entamoeba histolytica wordt ziek; je ziet het vooral na een reis naar tropische gebieden met slechte hygiëne[6].
  • Zeldzaam Strongyloides en andere wormen. De draadworm Strongyloides kan levensbedreigend worden bij mensen die prednison of andere corticosteroïden gaan gebruiken of een afweerstoornis hebben[8].

Welk onderzoek laat de huisarts doen bij parasieten in de darmen?

Er bestaat niet één "parasietentest": welke test zinvol is, hangt af van de parasiet die past bij je klachten.

Onderzoeken die de huisarts kan aanvragen bij een vermoeden van darmparasieten
OnderzoekWaar het naar zoektGoed om te weten
Feces-PCR op parasietenDNA van Giardia, Cryptosporidium, Dientamoeba en andere parasietenIn Nederland de basis van het onderzoek naar Giardia[14]; vaak als multiplex-PCR op feces
Antigeentest op Giardia of CryptosporidiumEiwitten van deze twee parasietenSneller dan de microscoop; gevoeligheid 91% tot 100%[12]
Microscopisch onderzoek op wormeieren en parasietenEitjes, cysten en parasieten onder de microscoopAls aanvulling of als eerste tests negatief zijn[12][14]; uitleg: fecesonderzoek op parasieten
Gerichte test op CryptosporidiumZuurvaste kleuring, antigeen of PCRIn veel laboratoria geen standaard: moet apart worden aangevraagd[4]
PlakbandtestEitjes van aarsmaden op de huid rond de anusOntlastingsonderzoek mist aarsmaden meestal[7]
Bloedbeeld met eosinofielenAfweercellen die stijgen bij wormenEosinofielen in het bloed, onderdeel van het volledig bloedbeeld

Een overzicht van alle soorten ontlastingsonderzoek, van kweek tot calprotectine, staat in onze gids over fecesonderzoek.

Een uitslag van een feces-PCR vol Latijnse namen? BloodSense zet elke regel om in gewone taal, zodat je weet wat je de huisarts wilt vragen.

Laat mijn uitslag uitleggen

Hoe lees je de uitslag van een parasietenonderzoek?

Fictief voorbeeld van een uitslag van fecesonderzoek op parasieten (Nederlandse opmaak)
BepalingUitslagReferentieMarkering
Giardia lamblia, PCRPositiefNegatief*
Cryptosporidium spp., PCRNegatiefNegatief
Dientamoeba fragilis, PCRNegatiefNegatief
Microscopie (concentratie)Blastocystis, enkeleGeen parasieten gezien
Eosinofielen0,21 × 109/L0,00-0,50 × 109/L
  1. "Positief" met een sterretje (afwijkend): er is DNA van Giardia gevonden.
  2. "Negatief" betekent: niet gevonden in dit monster, niet: uitgesloten.
  3. Blastocystis staat er zonder markering: veel mensen dragen deze parasiet zonder klachten, en of hij ziek maakt is onduidelijk[9].
  4. Een normaal aantal eosinofielen sluit Giardia niet uit: deze bloedwaarde helpt daar niet bij.

Positieve PCR of antigeentest: een duidelijk antwoord

Een positieve uitslag verklaart meestal de klachten. Behandelen is niet altijd nodig: bij gezonde mensen verdwijnt Cryptosporidium vaak binnen twee weken[12], en Giardia-dragers zonder klachten hoeven bij voorkeur niet behandeld te worden[14]. Met klachten schrijft de huisarts bij Giardia meestal metronidazol voor, dat in ongeveer 80% tot 90% van de gevallen geneest[14].

Negatieve uitslag: één monster is niet altijd genoeg

Parasieten komen niet elke dag met de ontlasting mee[10]. Bij microscopisch onderzoek wordt Giardia met één monster in ongeveer de helft van de gevallen gezien, met drie of meer monsters tot 90%[12]; daarom adviseren de Amerikaanse CDC en de Nederlandse richtlijn ontlasting van verschillende dagen[2][14]. Houden de klachten aan, vraag dan of een nieuw monster of een andere test nodig is.

Eosinofielen: nuttig bij wormen, niet bij Giardia

Een normaal aantal ligt onder 500 cellen per microliter, op een Nederlandse uitslag 0,5 × 109/L, en de test kan een allergie niet van een parasiet onderscheiden[11]. Bij Giardia helpt hij niet[12]; een hoge waarde wijst eerder op wormen, en voor Strongyloides bestaat een eigen bloedtest[8].

Na de behandeling: controle en aanhoudende klachten

De Nederlandse richtlijn raadt bij Giardia een controle van de ontlasting aan, tien dagen na de kuur[14]. Bij andere darminfecties is een controle meestal niet nodig als de diarree over is[13]. Een antigeentest op Giardia kan nog positief zijn als de parasiet al weg is, en 20% tot 40% van de mensen krijgt tijdelijk lactose-intolerantie[12], soms nog wekenlang[14]: een opgeblazen gevoel na zuivel is dus niet altijd een terugval.

Wat schrijf je op voordat je naar de huisarts gaat?

  • Wanneer de diarree begon, hoe vaak per dag, en of de ontlasting waterdun, vettig of bloederig is of slijm bevat
  • Gewichtsverlies, koorts, tekenen van uitdroging
  • Reizen, kamperen, slootwater of zwemmen in de weken ervoor
  • Kinderopvang, een zieke huisgenoot of jeuk rond de anus 's nachts in het gezin
  • Medicijnen die de afweer verlagen (prednison, chemotherapie) en een mogelijke zwangerschap

Vragen voor je huisarts

  1. Op welke parasieten test het lab, ook op Cryptosporidium?
  2. Hoeveel potjes ontlasting moet ik inleveren, en van welke dagen?
  3. Is na de behandeling een controle nodig?

Veelgestelde vragen

Kun je parasieten in je darmen hebben zonder klachten?

Ja. De helft van de Giardia-infecties verloopt zonder klachten[14], de meeste mensen met Dientamoeba merken niets[16], en 80% tot 90% van de dragers van Entamoeba histolytica wordt nooit ziek[6].

Zijn darmparasieten besmettelijk?

Veel wel. Giardia verspreidt zich via besmette ontlasting, water, voedsel en oppervlakken, en een paar parasieten zijn al genoeg om ziek te worden[1]. Handen wassen met zeep is de belangrijkste bescherming.

Hoe lang mag ik na Cryptosporidium niet zwemmen?

Ga twee weken nadat de diarree is gestopt niet naar een openbaar zwembad[12]: sommige parasieten worden slecht gedood door chloor en kunnen andere zwemmers besmetten[10].

Verwante onderzoeken en artikelen

Bronnen

  1. Centers for Disease Control and Prevention. About Giardia. cdc.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  2. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical testing and diagnosis for Giardia. cdc.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  3. Centers for Disease Control and Prevention. About Cryptosporidium. cdc.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  4. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical testing and diagnosis for Cryptosporidium. cdc.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  5. Centers for Disease Control and Prevention. Symptoms of cyclosporiasis. cdc.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  6. Centers for Disease Control and Prevention. About amebiasis. cdc.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  7. Centers for Disease Control and Prevention. About pinworm infection. cdc.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  8. Centers for Disease Control and Prevention. About Strongyloides. cdc.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  9. Centers for Disease Control and Prevention. About Blastocystis. cdc.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  10. MedlinePlus Lab Tests. Ova and parasite test. medlineplus.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  11. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Eosinophil count - absolute. medlineplus.gov (geraadpleegd 2 november 2026)
  12. Pyzocha N, Cuda A. Common intestinal parasites. Am Fam Physician. 2023;108(5):487-93. aafp.org (geraadpleegd 2 november 2026)
  13. Shane AL, Mody RK, Crump JA, et al. 2017 Infectious Diseases Society of America clinical practice guidelines for the diagnosis and management of infectious diarrhea. Clin Infect Dis. 2017;65(12):e45-e80. doi:10.1093/cid/cix669 (geraadpleegd 2 november 2026)
  14. RIVM, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding (LCI). LCI-richtlijn Giardiasis. lci.rivm.nl (geraadpleegd 2 november 2026)
  15. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb diarree. thuisarts.nl (geraadpleegd 2 november 2026)
  16. RIVM. Dientamoeba fragilis. rivm.nl (geraadpleegd 2 november 2026)
  17. Rijksoverheid. Wat is het eigen risico van mijn zorgverzekering? rijksoverheid.nl (geraadpleegd 2 november 2026)

Dit artikel geeft algemene informatie over gezondheid. Het vervangt geen onderzoek, diagnose of behandeling door een arts. Bloederige diarree met koorts, tekenen van uitdroging of hevige buikpijn vragen om snelle medische zorg.