Het belangrijkste

Dunne witte draadjes van hooguit een centimeter die bewegen in de poep of rond de anus, met jeuk 's nachts, zijn bijna altijd aarsmaden: onschuldig, besmettelijk en goed zelf te behandelen met mebendazol, zonder recept. Zie je een grote worm, platte witte stukjes, of wormen na een reis? Dan bepaalt de soort de behandeling: ga naar de huisarts en neem de worm mee in een afgesloten potje.

Wanneer zijn wormen in de ontlasting een spoedgeval?

De meeste worminfecties geven weinig of geen klachten[1][5]. Soms is snelle hulp toch nodig.

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij hevige buikpijn, een opgezwollen buik, steeds weer overgeven (zeker als je een worm uitbraakt), al een dag of langer geen ontlasting of winden, een epileptische aanval of benauwdheid. Een zware infectie met spoelwormen kan de darm afsluiten[4], en de varkenslintworm kan cysticercose veroorzaken, een ziekte die aanvallen kan uitlokken[5].
  • Binnen 24 tot 48 uur naar de huisarts (buiten kantooruren de huisartsenpost) als je een grote worm, platte witte stukjes of bloed in de poep ziet, of als het gaat om een baby, een zwangere, of iemand die prednison of andere afweeronderdrukkende medicijnen gebruikt: bij hen kan de draadworm Strongyloides levensbedreigend worden[6].
  • Zelf behandelen, of bij je volgende afspraak: kleine witte draadjes met jeuk rond de anus 's nachts en verder geen klachten passen bij aarsmaden. Die kun je zelf behandelen; bel de huisarts als je na 2 kuren nog wormpjes hebt[13].

Hoe zien wormen in de ontlasting eruit?

Bij de meeste worminfecties zie je nooit een worm: de eitjes zijn alleen onder de microscoop te zien[7]. Wat je wel ziet:

  • Vaak Iets wat alleen op een worm lijkt. Slijmdraadjes en onverteerde groente- of fruitvezels bewegen niet en vallen uit elkaar. Zie slijm bij de ontlasting.
  • Vaak Witte wormpjes: aarsmaden (Enterobius vermicularis, ook oxyuren genoemd). Dunne witte draadjes tot ongeveer 1 centimeter lang, soms in de poep of in de onderbroek[13]. Het is de worminfectie die het vaakst voorkomt, vooral bij kinderen en hun gezin; het typische teken is jeuk rond de anus 's nachts, als de vrouwtjes eitjes leggen[1].
  • Mogelijk Stukjes lintworm. Witte, platte, rechthoekige stukjes van 1 tot 2 centimeter, in de poep, het ondergoed of het bed[15]. In Nederland komt de runderlintworm vooral van rauw of half rauw rundvlees, zoals filet americain, tartaar of rauw gehakt[15]. De runderlintworm kan 10 meter lang worden[5].
  • Mogelijk Spoelworm (Ascaris). Een grote worm die op een regenworm lijkt[10]. Wereldwijd zijn naar schatting 772 tot 892 miljoen mensen besmet, vooral in tropische gebieden[4].
  • Zeldzaam Mijnworm, zweepworm en draadworm. Zelden zichtbaar. Samen met de spoelworm infecteren deze bodemwormen ongeveer 1,5 miljard mensen, 24% van de wereldbevolking; mijnwormen zuigen bloed en geven ijzertekort[9]. Larven van de draadworm dringen door de blote huid naar binnen[6].

Welk onderzoek doet de huisarts bij wormen in de ontlasting?

De soort worm bepaalt het medicijn en of het hele gezin meedoet.

Onderzoeken die vaak worden gedaan als iemand wormen in de ontlasting ziet
OnderzoekWaar het antwoord op geeftMeer lezen
Laten determineren van de worm die je meeneemtSoort van een hele worm of een stukje; vaak het snelste antwoordNeem een stukje mee in een afgesloten potje[15][4]
PlakbandtestEitjes van aarsmaden op de huid rond de anusThuis, 3 ochtenden achter elkaar[2]
Ontlastingsonderzoek op wormeieren en parasietenEitjes, larven en parasieten onder de microscoop; soort en hoeveelheidontlasting onderzoeken op parasieten
Bloedbeeld met eosinofielenOf de afweercellen die wormen bestrijden verhoogd zijneosinofielen in het bloed, volledig bloedbeeld
Ferritine en ijzerwaardenIJzerverlies door bloedzuigende mijnwormenferritinewaarde, ijzertekort en bloedonderzoek
Bloedtest op StrongyloidesAntistoffen als larven moeilijk in de poep te vinden zijnVaak vóór prednison of een transplantatie[6]

Heb je een uitslag van ontlastingsonderzoek of een bloedbeeld met een gemarkeerde eosinofielenwaarde? BloodSense legt elke regel in gewone taal uit en helpt je vragen voor de huisarts voor te bereiden.

Laat mijn uitslag uitleggen

Hoe lees je de uitslagen van deze onderzoeken?

Aarsmaden: een normale ontlastingstest zegt niets

Aarsmaden leggen hun eitjes op de huid, niet in de poep. In ontlasting zitten daarom meestal te weinig eitjes om ze te vinden, en er bestaat geen bloedtest voor aarsmaden[3]. Gebruik in plaats daarvan de plakbandtest: druk 's ochtends direct na het wakker worden, vóór het wassen, een stukje doorzichtig plakband op de huid rond de anus, drie ochtenden achter elkaar[2]. Zie je de wormpjes zelf, dan mag je zonder recept zelf met een kuur beginnen[13].

Ontlastingsonderzoek: één negatief monster is niet het laatste woord

Parasieten komen niet elke dag met de ontlasting mee[7]. In een onderzoek met 373 testrondes vond het eerste monster de parasiet in 75,9% van de gevallen; een tweede monster verhoogde dat tot 92%[11]. Voor lintwormen adviseert de Amerikaanse CDC monsters op drie verschillende dagen, en de eitjes verschijnen pas 2 tot 3 maanden na het begin van de infectie[5]. Een positieve uitslag noemt de parasiet en hoeveel er gezien zijn[7].

Niet elke parasiet op de uitslag is een worm

Het onderzoek vindt ook onzichtbare eencellige parasieten, zoals Giardia[7]. Zonder reis of afweerproblemen raden huisartsen het vooral aan bij diarree die langer dan zeven dagen duurt[12]; een multiplex-PCR op feces is een andere mogelijkheid.

Verhoogde eosinofielen: een aanwijzing, geen diagnose

Een normaal aantal eosinofielen ligt onder 500 cellen per microliter[8], op een Nederlandse uitslag 0,5 × 109/L. Wormen zijn één oorzaak van een hogere waarde, maar allergie, astma en eczeem ook[8]. Na een reis naar de tropen kan een laag ferritine op mijnwormen wijzen[9]; lees meer over bloedarmoede.

Na de behandeling: waarom de tweede tablet telt

Mebendazol tegen aarsmaden is één tablet, en 2 weken later nog één[13]: de eitjes overleven de eerste dosis[1]. Iedereen in huis vanaf 2 jaar doet tegelijk een kuur[13]. Mebendazol werkt niet tegen de runderlintworm; daarvoor schrijft de huisarts niclosamide voor[16][15]. De behandeling van spoelworm duurt één tot drie dagen en werkt heel goed[4].

Wat schrijf je op voordat je naar de huisarts gaat?

  • De worm zelf in een schoon, afgesloten potje, of een scherpe foto naast een liniaal of munt
  • Grootte, vorm en of hij bewoog
  • Jeuk rond de anus, vooral 's nachts, en wie in huis er ook last van heeft
  • Reizen naar het buitenland in de afgelopen 2 jaar: sommige wormen geven pas laat klachten[10]
  • Rauw of half rauw vlees of vis, en blootsvoets lopen op aarde
  • Prednison of andere medicijnen die de afweer verlagen; zwangerschap of borstvoeding

Vragen voor je huisarts

  1. Kan het lab de worm die ik meeneem herkennen, en is ontlastingsonderzoek dan nog nodig?
  2. Moet iedereen in huis tegelijk behandeld worden?
  3. Moet ik, met mijn reizen of medicijnen, op Strongyloides getest worden?

Veelgestelde vragen

Waarom komen aarsmaden steeds terug?

De eitjes blijven 2 tot 3 weken leven op beddengoed en kleding en verspreiden zich via de vingers[1]. Handen wassen met zeep, korte nagels, elke dag schoon ondergoed en beddengoed wassen op minstens 60 graden doorbreken de kringloop[13].

Kan ik wormen krijgen van mijn hond of kat?

Zelden. De lintworm van huisdieren krijg je alleen door een besmette vlo in te slikken, en dat gebeurt bij mensen heel zelden[5].

Hoe voorkom ik een lintworm uit vlees?

Bak stukken rund- of varkensvlees tot de kern minstens 63 °C is en laat ze drie minuten rusten; gehakt tot minstens 71 °C, gemeten met een vleesthermometer[5].

Verwante onderzoeken en artikelen

Bronnen

  1. Centers for Disease Control and Prevention. About pinworm infection. cdc.gov (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  2. Centers for Disease Control and Prevention. Diagnosing pinworms. cdc.gov (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  3. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical overview of pinworm infection. cdc.gov (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  4. Centers for Disease Control and Prevention. About ascariasis. cdc.gov (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  5. Centers for Disease Control and Prevention. About human tapeworm (taeniasis). cdc.gov (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  6. Centers for Disease Control and Prevention. About Strongyloides. cdc.gov (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  7. MedlinePlus Lab Tests. Ova and parasite test. medlineplus.gov (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  8. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Eosinophil count - absolute. medlineplus.gov (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  9. Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Soil-transmitted helminth infections (factsheet). who.int (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  10. NHS. Worms in humans. nhs.uk (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  11. Cartwright CP. Utility of multiple-stool-specimen ova and parasite examinations in a high-prevalence setting. J Clin Microbiol. 1999;37(8):2408-11. doi:10.1128/JCM.37.8.2408-2411.1999 (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  12. Pyzocha N, Cuda A. Common intestinal parasites. Am Fam Physician. 2023;108(5):487-93. aafp.org (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  13. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb wormpjes (aarsmaden). thuisarts.nl (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  14. Thuisarts.nl (NHG). Wormen: welke soorten, en wat moet je doen? thuisarts.nl (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  15. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb een lintworm. thuisarts.nl (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  16. Apotheek.nl. Mebendazol. apotheek.nl (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  17. Rijksoverheid. Wat is het eigen risico van mijn zorgverzekering? rijksoverheid.nl (geraadpleegd 28 oktober 2026)
  18. RIVM KIDDI. Wormpjes (aarsmaden, oxyuren). kiddi.rivm.nl (geraadpleegd 28 oktober 2026)

Dit artikel geeft algemene informatie over gezondheid. Het vervangt geen onderzoek, diagnose of behandeling door een arts. Heb je hevige buikpijn, moet je steeds overgeven of krijg je een aanval? Wacht dan niet en bel 112.