Het belangrijkste

Zwarte ontlasting is vaak onschuldig: ijzertabletten, drop, bosbessen of een middel met bismut kunnen je poep donker kleuren. Poep die gitzwart is, plakkerig als teer en ongewoon vies ruikt, is iets anders: dat kan verteerd bloed uit de maag of het begin van de dunne darm zijn. Bel dan dezelfde dag je huisarts of de huisartsenpost. Bloedonderzoek (Hb, ureum) en een kijkonderzoek van de maag geven meestal het antwoord, niet een ontlastingstest voor thuis.

Wanneer is zwarte ontlasting een spoedgeval?

Bloed dat hoog in het spijsverteringskanaal vrijkomt, wordt zwart doordat het verteerd wordt[1]. Bij een acute bloeding uit maag of slokdarm overlijdt volgens de literatuur 2 tot 10% van de patiënten[7]. Zo bepaal je hoe snel je moet handelen.

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 als zwarte of teerachtige poep samengaat met flauwvallen, duizeligheid bij het opstaan, een jagende hartslag, een koude of klamme huid, verwardheid, benauwdheid, of als je bloed overgeeft of iets dat op koffiedik lijkt. Dat kunnen tekenen zijn van een flinke bloeding of shock[2].
  • Vandaag nog, ook als je je goed voelt: bel direct je huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, als je poep plakkerig en zwart is (dus niet donkerbruin)[13] en je het niet kunt verklaren door ijzer of eten. Zeker als je acetylsalicylzuur, een ontstekingsremmende pijnstiller of een bloedverdunner gebruikt, eerder een maagzweer had of een leverziekte hebt[1].
  • Bij je volgende afspraak als de donkere kleur begon met nieuwe ijzertabletten of een middel met bismut, de poep een normale vorm heeft en je verder geen klachten hebt.

Welke onschuldige oorzaken van zwarte poep zijn er?

De meeste donkere ontlasting komt door iets wat je de afgelopen dag of twee hebt ingenomen. De vorm en de geur blijven dan gewoon.

  • Vaak IJzertabletten. IJzer maakt de poep vaak heel donkergroen tot zwart. Anders dan bloed maakt ijzer via de mond een guajactest op bloed in de ontlasting niet positief, zo bleek bij vrijwilligers die het innamen[9].
  • Vaak Middelen met bismut. Bismutsubsalicylaat kan zowel de poep als de tong zwart kleuren. Dat is onschuldig en verdwijnt meestal een paar dagen na de laatste dosis[11].
  • Mogelijk Donker eten en actieve kool. Drop, bosbessen, bloedworst en tabletten met actieve kool kunnen de ontlasting donker maken[1].

Voor alle andere tinten lees je onze uitleg over wat de kleur van je ontlasting zegt.

Welke ernstige oorzaken geven zwarte, teerachtige ontlasting (melena)?

Artsen noemen zwarte, plakkerige, stinkende poep melena. Meestal betekent het een bloeding in de slokdarm, de maag of de twaalfvingerige darm, het eerste stuk van de dunne darm[1]. Als iemand melena meldt, wordt een bloeding hoog in het maag-darmkanaal veel waarschijnlijker (likelihood ratio 5,1 tot 5,9)[6].

  • Vaak Maagzweer of zweer in de twaalfvingerige darm. Dit is de meest voorkomende oorzaak van een acute bloeding hoog in het maag-darmkanaal[1]. Bloedverdunners en plaatjesremmers zoals acetylsalicylzuur verhogen de kans op bloeden[1], en pijnstillers als ibuprofen, naproxen of diclofenac kunnen de maag beschadigen[13]. Lees meer over klachten en oorzaken van een maagzweer.
  • Vaak Maagontsteking en erosies, een ontstoken of kapot maagslijmvlies[1]. Zie maagontsteking en bloedonderzoek.
  • Mogelijk Spataderen in slokdarm of maag (varices), meestal door levercirrose[1].
  • Mogelijk Mallory-Weiss-scheur, een scheurtje onderin de slokdarm na hevig overgeven[1].
  • Zeldzaam Kanker van slokdarm, maag of twaalfvingerige darm, of afwijkende bloedvaatjes hoog in het maag-darmkanaal[1]. Zie alarmsignalen van maagkanker.

Rood bloed of stolsels wijzen eerder op een bron lager in de darm[6]. Zie bloed bij de ontlasting.

Welk onderzoek doet de huisarts bij zwarte ontlasting?

Twee vragen staan centraal: is het bloed, en hoeveel bloed ben je kwijt? Bloedonderzoek laat de ernst en bloedarmoede zien; een kijkonderzoek vindt de bron en kan die vaak meteen behandelen[3].

Onderzoeken die vaak worden gedaan bij zwarte ontlasting
OnderzoekWaar het antwoord op geeftMeer lezen
Bloedbeeld, hemoglobine (Hb)Hoeveel bloed je kwijt bent; of je bloedarmoede hebtHb-waarde, volledig bloedbeeld
Ureum en kreatinineOf verteerd bloed hoog in de darm wordt opgenomenureum-kreatinineratio, ureum in het bloed
Ferritine en ijzerwaardenOf je al langere tijd langzaam bloed verliestferritinewaarde, ijzerwaarden in het bloed
Test op verborgen bloed (guajactest of iFOBT/FIT)Onzichtbaar bloed in de ontlasting; vooral bedoeld voor de dikke darmuitslag van de iFOBT
Helicobacter-antigeen in de ontlastingInfectie met de maagbacterie die veel maagzweren veroorzaaktHelicobacter in de ontlasting
Gastroscopie (kijkonderzoek van de maag)Bekijkt slokdarm, maag en twaalfvingerige darm; kan een bloeding stoppenDoor een maag-darm-leverarts (MDL-arts)[3]
Coloscopie, capsule-endoscopieAls de gastroscopie niets vindtDe capsule bekijkt de dunne darm[3]

Heb je een uitslag van bloed- of ontlastingsonderzoek na een periode met donkere poep? BloodSense legt elke regel uit en helpt je vragen voor je arts voor te bereiden.

Laat mijn ontlastingsuitslag uitleggen

Hoe lees je de uitslagen van deze onderzoeken?

Hb: een normale waarde vlak na een bloeding stelt niet gerust

Kort na een bloeding kan het Hb nog normaal lijken, omdat het overgebleven bloed nog niet verdund is. Daarom wordt het herhaald. Nederlandse laboratoria geven het Hb in mmol/L. Een Hb onder ongeveer 5,0 mmol/L (8 g/dL) maakt een ernstige bloeding die snel behandeld moet worden waarschijnlijker[6]. Ziekenhuisteams geven meestal een bloedtransfusie onder ongeveer 4,3 mmol/L (7 g/dL)[4].

Ureum dat hoog is ten opzichte van kreatinine wijst omhoog

Verteerd bloed wordt opgenomen als eiwit. Daardoor stijgt het ureum, terwijl het kreatinine gelijk blijft. In Amerikaans onderzoek maakte een BUN/kreatinine-ratio boven 30 een bloeding hoog in het maag-darmkanaal duidelijk waarschijnlijker (likelihood ratio 7,5)[6]. Nederlandse labs melden ureum in mmol/L en kreatinine in µmol/L: omgerekend, met beide in mmol/L, komt dat neer op een ureum-kreatinineratio boven ongeveer 120. Hoe je die zelf uitrekent, lees je bij de ureum-kreatinineratio.

Een laag ferritine vertelt een langer verhaal

Een laag ferritine, vaak samen met kleine rode bloedcellen, wijst op langzaam bloedverlies over weken of maanden[2]. Lees onze uitleg over bloedarmoede.

Een negatieve iFOBT sluit een bloeding in de maag niet uit

De iFOBT (ook FIT genoemd) zoekt naar het globine-deel van hemoglobine, en dat wordt tijdens de vertering afgebroken. In een onderzoek van de Mayo Clinic vond een immunochemische test 1 van de 42 bloedende plekken hoog in het maag-darmkanaal, tegen 11 van de 42 voor een guajactest[8]. Een guajactest kan op zijn beurt worden beïnvloed door rood vlees, meer dan 250 mg vitamine C per dag en sommige pijnstillers[10].

De risicoscore die beslist: ziekenhuis of naar huis

Op de spoedeisende hulp combineren artsen bloeduitslagen als ureum en Hb met bloeddruk, hartslag en een paar vragen in de Glasgow-Blatchford-score. Volgens de Amerikaanse richtlijn kunnen mensen met een score van 0 of 1 vaak naar huis met snelle controle op de polikliniek[4]; de Britse richtlijn gebruikt de score bij de eerste beoordeling en overweegt vroeg ontslag bij een score van 0[5].

Wat schrijf je op voor het gesprek met de huisarts?

Dit zijn de vragen die je waarschijnlijk krijgt[1].

  • Wanneer de donkere poep begon, en hoe vaak je ontlasting donker was
  • Vorm en geur: gevormd en gewoon, of plakkerig, glanzend en teerachtig
  • IJzertabletten of middelen met bismut die je deze week hebt gebruikt
  • Acetylsalicylzuur, ibuprofen, naproxen, diclofenac, clopidogrel, acenocoumarol, fenprocoumon, een DOAC of een andere bloedverdunner
  • Drop, bosbessen of ander donker eten in de afgelopen twee dagen
  • Eerdere maagzweer, leverziekte, veel alcohol, hevig overgeven

Vragen voor je arts

  1. Denkt u dat de kleur van mijn poep door bloed komt, of door mijn ijzer of andere medicijnen?
  2. Moet mijn Hb de komende dagen opnieuw worden gemeten?
  3. Heb ik een gastroscopie nodig, en hoe snel?
  4. Kan ik mijn acetylsalicylzuur, pijnstillers of bloedverdunner voorlopig veilig blijven gebruiken?

Veelgestelde vragen

Kan zwarte ontlasting een teken van kanker zijn?

Soms, maar het is een zeldzame oorzaak. Kanker van slokdarm, maag of twaalfvingerige darm kan bloeden en melena geven; een maagzweer of maagontsteking komt veel vaker voor[1]. Een gastroscopie geeft uitsluitsel.

Kan ik met een iFOBT-test voor thuis zien of mijn zwarte poep bloed is?

Nee. Die test is gemaakt om bloed uit de dikke darm te vinden. Bloed uit de maag is al deels verteerd als het in de ontlasting komt, en de iFOBT mist het vaak[8].

Mijn poep is heel donkergroen, niet echt zwart. Telt dat ook?

Bekijk het op wit toiletpapier. Heel donkergroen met een normale vorm past bij ijzertabletten. Gitzwart, glanzend en plakkerig is het patroon dat bij melena hoort[1].

Moet ik stoppen met mijn bloedverdunner als mijn poep zwart wordt?

Niet op eigen houtje: deze middelen beschermen vaak tegen een beroerte of hartinfarct. Bel je huisarts of de huisartsenpost. Na behandeling van een bloeding lijkt het beter te gaan als ze onder begeleiding vroeg weer worden gestart[7].

Verwante onderzoeken en artikelen

Bronnen

  1. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Black or tarry stools. medlineplus.gov (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms & causes of GI bleeding. niddk.nih.gov (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Diagnosis of GI bleeding. niddk.nih.gov (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  4. Laine L, Barkun AN, Saltzman JR, Martel M, Leontiadis GI. ACG clinical guideline: upper gastrointestinal and ulcer bleeding. Am J Gastroenterol. 2021;116(5):899-917. doi:10.14309/ajg.0000000000001245 (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  5. National Institute for Health and Care Excellence. Acute upper gastrointestinal bleeding in over 16s: management (CG141). Recommendations 1.1.1-1.1.2. nice.org.uk (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  6. Srygley FD, Gerardo CJ, Tran T, Fisher DA. Does this patient have a severe upper gastrointestinal bleed? JAMA. 2012;307(10):1072-9. doi:10.1001/jama.2012.253 (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  7. Stanley AJ, Laine L. Management of acute upper gastrointestinal bleeding. BMJ. 2019;364:l536. doi:10.1136/bmj.l536 (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  8. Harewood GC, McConnell JP, Harrington JJ, Mahoney DW, Ahlquist DA. Detection of occult upper gastrointestinal tract bleeding: performance differences in fecal occult blood tests. Mayo Clin Proc. 2002;77(1):23-8. doi:10.4065/77.1.23 (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  9. McDonnell WM, Ryan JA, Seeger DM, Elta GH. Effect of iron on the guaiac reaction. Gastroenterology. 1989;96(1):74-8. doi:10.1016/0016-5085(89)90766-x (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  10. MedlinePlus Lab Tests. Fecal occult blood test (FOBT). medlineplus.gov (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  11. MedlinePlus Drug Information. Bismuth subsalicylate. medlineplus.gov (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  12. Rijksoverheid. Wat is het eigen risico van mijn zorgverzekering? rijksoverheid.nl (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  13. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb last van mijn maag. thuisarts.nl (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  14. RIVM. Bevolkingsonderzoek darmkanker. rivm.nl (geraadpleegd 21 oktober 2026)
  15. Bevolkingsonderzoek Nederland. Darmkanker. bevolkingsonderzoeknederland.nl (geraadpleegd 21 oktober 2026)

Dit artikel geeft algemene informatie over gezondheid. Het vervangt geen onderzoek, diagnose of behandeling door een arts. Is je poep zwart en teerachtig, of voel je je slap of licht in je hoofd? Wacht dan niet en neem contact op met je huisarts, de huisartsenpost of 112.