Levercirrose: symptomen, oorzaken, bloedwaarden en behandeling

Levercirrose is blijvende verlittekening van de lever die ontstaat na jarenlange schade. Daardoor kan de lever zijn werk steeds minder goed doen. In het begin geeft levercirrose vaak geen klachten. Daarom weten veel mensen pas dat ze het hebben als de ziekte al flink gevorderd is. De bekendste oorzaken zijn langdurig veel alcohol, leververvetting door overgewicht of diabetes en chronische virale hepatitis. Toch is de diagnose niet automatisch het slechtste nieuws: als de oorzaak wordt aangepakt, kan de ziekte langzamer gaan of stoppen, en vroege leverschade kan soms nog herstellen. In dit artikel lees je wat levercirrose is, welke symptomen erbij horen, wat de oorzaak kan zijn, welke bloedwaarden de arts bekijkt, hoe de behandeling gaat en wat nieuw onderzoek laat zien.

Wat is levercirrose?

Levercirrose is het laatste stadium van leverfibrose: er zit dan zo veel littekenweefsel in de lever dat de bouw van de lever is aangetast. Elke keer dat de lever beschadigd raakt, probeert hij zich te herstellen. Na jaren van schade en herstel blijft er littekenweefsel achter dat gezond leverweefsel vervangt. Het MDL Fonds legt uit dat de lever een groot herstelvermogen heeft, maar dat langdurige ontsteking door bijvoorbeeld een virus, alcohol, medicijnen of vetstapeling (steatose) leidt tot littekens. Hoe meer littekens, hoe slechter het bloed door de lever stroomt en hoe minder werkend weefsel overblijft om het bloed te zuiveren en eiwitten te maken die je nodig hebt voor bloedstolling en herstel.

Artsen verdelen levercirrose in twee fases. Bij gecompenseerde cirrose is er nog genoeg gezond leverweefsel om het werk bij te houden. Veel mensen hebben dan jarenlang weinig of geen klachten. Bij gedecompenseerde cirrose lukt dat niet meer en ontstaan complicaties, zoals vocht in de buik, bloedingen, geelzucht of verwardheid. Het verschil tussen deze twee fases bepaalt bijna alles: hoe vaak je gecontroleerd wordt, welke behandeling je krijgt en wat de vooruitzichten zijn. Volgens het MDL Fonds kan de combinatie van deze complicaties uiteindelijk leiden tot leverfalen en een hogere kans op overlijden. Daarom houden artsen de overgang van de ene naar de andere fase nauwkeurig in de gaten.

Levercirrose symptomen: wat merk je?

In het begin merk je vaak weinig of niets van levercirrose. Dat is een belangrijke reden waarom de ziekte jarenlang onopgemerkt kan blijven. Als er wel klachten zijn, zijn ze meestal vaag: moeheid, minder zin in eten, misselijkheid, gewichtsverlies, snel blauwe plekken of bloedingen, jeuk en een lichte gele verkleuring van huid en oogwit (geelzucht). Sommige mensen krijgen kleine rode spinnetjes van bloedvaatjes op de huid (spider naevi) of rode handpalmen.

Bij gedecompenseerde cirrose worden de klachten ernstiger. Er kan vocht in de buik komen (ascites), vaak samen met dikke benen. Door de verhoogde druk in de bloedvaten rond de lever kunnen spataderen ontstaan in de slokdarm, die plotseling kunnen gaan bloeden. Ook kun je verward raken of veranderen in gedrag, omdat de lever giftige stoffen niet meer goed afbreekt (hepatische encefalopathie). Daarnaast nemen spiermassa en kracht vaak af. Omdat deze klachten een keerpunt zijn, volgt meestal intensievere controle en een gesprek over een mogelijke levertransplantatie.

Kan jeuk een symptoom zijn van levercirrose?

Ja, jeuk kan een symptoom van levercirrose zijn. Bij leverziekten kunnen galzouten zich ophopen, en dat kan jeuk geven. Die jeuk kan overal voorkomen, ook op de rug, armen of benen, en is vaak 's avonds en 's nachts erger. Jeuk alleen betekent natuurlijk niet dat je levercirrose hebt: droge huid, eczeem of allergie zijn veel vaker de oorzaak. Heb je langdurig jeuk zonder duidelijke oorzaak, zeker samen met moeheid of geelzucht, bespreek het dan met je huisarts.

Wat is de oorzaak van levercirrose?

Levercirrose ontstaat wanneer de lever jarenlang steeds opnieuw beschadigd raakt en het eigen herstel meer littekenweefsel aanmaakt dan het lichaam kan opruimen. Het MDL Fonds noemt als oorzaken onder andere een chronische infectie, alcohol, medicatie en steatose van de lever (vroeger leververvetting genoemd). In Nederland en andere westerse landen gaat het vooral om langdurig veel alcoholgebruik, leververvetting die samenhangt met overgewicht en diabetes, en chronische virale hepatitis.

In 2023 hebben internationale leververenigingen de namen voor leververvetting aangepast. NAFLD en NASH heten nu MASLD en MASH. De nieuwe namen benadrukken dat stofwisselingsproblemen zoals overgewicht, diabetes type 2 en insulineresistentie de drijvende kracht zijn. MASH is de ernstigere vorm, waarbij het vet in de lever ontsteking en schade veroorzaakt. Het is een van de snelst groeiende oorzaken van levercirrose.

Ook een infectie met hepatitis B en een infectie met hepatitis C zijn wereldwijd belangrijke oorzaken. Dat is belangrijk om te weten, want vroege behandeling met antivirale medicijnen kan levercirrose voorkomen of vertragen. Minder vaak gaat het om auto-immuunhepatitis, erfelijke ijzerstapeling (hemochromatose), primaire biliaire cholangitis of zeldzame erfelijke aandoeningen zoals alfa-1-antitrypsinedeficiëntie. Het risico stijgt met de hoeveelheid en de duur van het alcoholgebruik, met overgewicht, diabetes type 2 en onbehandelde hepatitis. Vaak spelen meerdere oorzaken tegelijk een rol.

Levercirrose bloedwaarden: hoe stelt de arts de diagnose?

De arts vermoedt levercirrose meestal op basis van je verhaal, lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek en beeldvorming. Daarna wordt de ernst bepaald, want hoe ver de ziekte is bepaalt de controles en de behandeling. In Nederland begint dit vaak bij de huisarts. Thuisarts beschrijft dat de huisarts levertesten laat doen bij klachten zoals pijn rechtsboven in de buik, een geel oogwit of langdurig te veel alcohol. Op de uitslag zie je dan waarden als ALAT, ASAT, AF (alkalische fosfatase) en GGT. Bij een vermoeden van cirrose verwijst de huisarts door naar een maag-darm-leverarts.

Om te meten hoe goed de lever nog werkt, gebruiken artsen twee scores: de MELD-score (inmiddels vernieuwd tot MELD 3.0) en de Child-Pugh-indeling. Beide combineren gewone bloedwaarden tot één getal.

Een veelgemaakte denkfout is dat normale leverenzymen levercirrose uitsluiten. Kijken naar de uitslag van het leverenzym ALAT en de uitslag van het leverenzym ASAT vertelt maar een deel van het verhaal. Bij vergevorderde, ‘uitgebrande’ cirrose is er zo weinig werkend leverweefsel over dat beide enzymen normaal kunnen zijn. Een normale ALAT of ASAT sluit cirrose dus niet uit. Ook de verhouding telt: een ASAT/ALAT-ratio boven 1, en vooral boven 2, wijst eerder op schade door alcohol, terwijl een ratio onder 1 vaker past bij MASLD. Wel stijgt de ratio meestal naarmate cirrose verder gaat, ongeacht de oorzaak. Kijken naar de waarde van alkalische fosfatase en de waarde van gamma-GT helpt de oorzaak verder te verkleinen: alkalische fosfatase stijgt meer bij schade aan de galwegen, zoals bij primaire biliaire cholangitis, terwijl gamma-GT meer stijgt bij veel alcoholgebruik.

Het volgen van de bilirubinewaarde en de uitslag van de protrombinetijd laat zien hoe goed de lever nog afvalstoffen opruimt en stollingseiwitten maakt. Samen met albumine gaat de gestandaardiseerde INR-waarde direct mee in de MELD- en Child-Pugh-scores hierboven. Ook het aantal bloedplaatjes geeft een aanwijzing: als littekenweefsel de druk in de poortader verhoogt, wordt de milt groter en houdt die bloedplaatjes vast. Een dalend aantal bloedplaatjes wijst daardoor vaak op toenemende fibrose, nog voordat andere waarden veranderen. Artsen kunnen ook de FIB-4-index berekenen uit leeftijd, ASAT, ALAT en bloedplaatjes: een waarde van 1,30 of lager maakt vergevorderde fibrose onwaarschijnlijk, 2,67 of hoger wijst op een hoog risico, en daartussen is meer onderzoek nodig. Dat is bijvoorbeeld een fibroscan, die volgens het MDL Fonds de hoeveelheid littekenweefsel in de lever meet met geluidsgolven via een echokop op de buik. Daardoor is een leverbiopt minder vaak nodig. Omdat cirrose de kans op leverkanker flink verhoogt, adviseren richtlijnen elke zes maanden een echo en een AFP-bloedtest zolang de cirrose bestaat. Weten wat het risico op leverkanker inhoudt, hoort bij goede controle op lange termijn.

Levercirrose behandeling: welke medicijnen worden gebruikt?

Er is geen medicijn dat bestaande levercirrose terugdraait, maar behandeling kan het verloop wel sterk veranderen. De eerste stap is altijd de oorzaak aanpakken: helemaal stoppen met alcohol, antivirale medicijnen bij hepatitis B of C, of de stofwisselingsproblemen behandelen die MASH veroorzaken. Daarnaast heeft elke complicatie een eigen behandeling.

Omdat de lever echt kan herstellen, al is dat vermogen beperkt, is het heel belangrijk om schade op te sporen voordat het echte cirrose wordt. Fibrose in een vroeger stadium verbetert vaak, en soms verdwijnt die zelfs, als de oorzaak wordt behandeld. Denk aan blijvend stoppen met alcohol, genezing van hepatitis C of flink afvallen bij MASH. Is cirrose eenmaal ontstaan, dan zijn de littekens grotendeels blijvend en wordt het doel om verdere schade te voorkomen en complicaties vroeg te ontdekken. Wie levercirrose heeft, drinkt beter helemaal geen alcohol en overlegt met de arts of apotheker voordat hij een nieuw medicijn of supplement gebruikt, omdat veel middelen via de lever worden afgebroken. Ook pijnstillers zoals ibuprofen of naproxen zonder recept zijn bij cirrose niet zonder risico.

Levercirrose levensverwachting: hoe gaat het verder?

De levensverwachting bij levercirrose hangt vooral af van de fase waarin je zit. Gecompenseerde cirrose kan jarenlang stabiel blijven. Veel mensen blijven werken, reizen en een vol leven leiden, met regelmatige controles. Gedecompenseerde cirrose is ernstiger: zodra complicaties zoals ascites, bloedende spataderen of verwardheid optreden, wordt de levensverwachting korter. Dan volgt meestal een officiële beoordeling voor levertransplantatie. Daarom is het verschil tussen gecompenseerd en gedecompenseerd in het dagelijks leven zo belangrijk, en niet alleen op papier.

Goed leven met levercirrose betekent vaste controles: herhaald bloedonderzoek en beeldvorming om de MELD- of Child-Pugh-score te volgen, af en toe een kijkonderzoek van de slokdarm om spataderen op te sporen, en twee keer per jaar onderzoek naar leverkanker zolang de cirrose er is. Ook dagelijkse keuzes tellen: genoeg eiwit eten, minder zout als er vocht in de buik zit, geen alcohol en geen ontstekingsremmende pijnstillers zonder overleg, en je vaccinaties op orde houden. Met goede zorg blijven veel mensen met gecompenseerde cirrose lang zonder complicaties. Ook na decompensatie kunnen behandeling en transplantatie het leven verlengen en verbeteren.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten over levercirrose

Recent onderzoek richt zich vooral op de stofwisselingsgerelateerde leverziekte die steeds vaker tot cirrose leidt. Volgens onderzoek dat in PubMed is opgenomen, liet een fase 3-studie met resmetirom bij mensen met MASH en leverfibrose (bevestigd met een biopt) zien dat de leverontsteking verdween zonder verslechtering van fibrose bij ongeveer een kwart tot bijna een derde van de behandelde patiënten, tegenover ongeveer 1 op de 10 met placebo. Dit leidde tot een versnelde goedkeuring door de Amerikaanse FDA als eerste medicijn voor MASH (Harrison et al., 2024). Wat betekent dit voor jou? Er bestaat nu een medicijn dat gericht de leverschade afremt die tot cirrose kan leiden, naast afvallen. Of en wanneer zo'n middel in Nederland wordt vergoed, bespreek je met je behandelaar. Een andere studie vond dat semaglutide, een GLP-1-medicijn dat al veel wordt gebruikt bij diabetes en overgewicht, de leverontsteking zonder verslechtering van fibrose liet verdwijnen bij ongeveer 63 procent van de mensen met MASH en duidelijke fibrose, tegenover ongeveer 34 procent met placebo (Sanyal et al., 2025). Wat betekent dit voor jou? Een medicijn dat veel mensen al gebruiken voor andere stofwisselingsproblemen kan mogelijk ook vroege leverschade terugdraaien. Dat laat zien hoe sterk de gezondheid van je lever samenhangt met gewicht en bloedsuiker.

Ander onderzoek richt zich op het voorkomen van complicaties bij bestaande cirrose. Een groot onderzoek uit 2024 vergeleek bètablokkers en vond dat carvedilol het risico op een eerste decompensatie bij gecompenseerde cirrose met ongeveer 39 procent verlaagde. Bij gedecompenseerde cirrose verlaagde het de kans op verdere decompensatie of overlijden met ongeveer 43 procent, vergeleken met oudere bètablokkers zoals propranolol (Fortea et al., 2024). Wat betekent dit voor jou? Als je een bètablokker krijgt om bloedende spataderen te voorkomen, is er bewijs dat carvedilol in meerdere fases van cirrose voordeel geeft. Gebruik je een ouder middel, dan kun je dit met je arts bespreken.

Woordenlijst bij levercirrose

Veelgestelde vragen over levercirrose

Is levercirrose te genezen?

Bestaande levercirrose wordt meestal als blijvend gezien, omdat dicht littekenweefsel niet meer helemaal verdwijnt. Fibrose in een eerder stadium, voordat er echte cirrose is, kan wel verbeteren of zelfs verdwijnen als de oorzaak wordt behandeld. Denk aan stoppen met alcohol, genezing van hepatitis C of afvallen bij MASH.

Wat is het verschil tussen gecompenseerde en gedecompenseerde cirrose?

Bij gecompenseerde cirrose doet de lever nog de meeste taken en hebben veel mensen weinig of geen klachten. Bij gedecompenseerde cirrose houdt de lever het niet meer bij en ontstaan complicaties zoals ascites, bloedende spataderen, geelzucht of verwardheid. Dit verschil bepaalt het meest hoe cirrose wordt gecontroleerd en behandeld.

Wat is de oorzaak van levercirrose naast alcohol?

Alcohol is maar één oorzaak. Ook MASLD en de ernstigere vorm MASH, chronische hepatitis B en C, auto-immuunhepatitis, erfelijke hemochromatose en primaire biliaire cholangitis kunnen tot cirrose leiden. Soms spelen meerdere oorzaken tegelijk.

Wat zijn de eerste symptomen van levercirrose?

Vroege, gecompenseerde cirrose geeft vaak geen klachten. Als er wel signalen zijn, zijn ze subtiel: moeheid, minder eetlust, snel blauwe plekken of bloedingen, jeuk, lichte geelzucht en kleine spinvormige bloedvaatjes op de huid. Omdat je deze klachten makkelijk aan iets anders toeschrijft, wordt cirrose soms pas ontdekt bij routinematig bloedonderzoek of een echo.

Welke medicijnen worden gebruikt bij ernstige leverziekte?

Dat hangt af van de oorzaak en de complicaties. Voorbeelden zijn antivirale middelen bij hepatitis B of C, bètablokkers zoals carvedilol tegen bloedende spataderen, plaspillen tegen vocht in de buik en lactulose of rifaximine tegen verwardheid. Bij MASH zijn er nieuwe middelen onderzocht, zoals resmetirom en semaglutide. Je arts bepaalt welke behandeling bij jou past.

Hoe wordt levercirrose vastgesteld zonder biopt?

Een biopt is niet altijd meer nodig. Artsen combineren bloedonderzoek, zoals de FIB-4-index uit leeftijd, ASAT, ALAT en bloedplaatjes, met een meting van de stijfheid van de lever, zoals een fibroscan of MR-elastografie. Samen kunnen deze onderzoeken vergevorderde fibrose of cirrose aantonen. Een biopt wordt vooral nog gedaan als het beeld onduidelijk is.

Kun je lang leven met levercirrose als je stopt met drinken?

Ja, veel mensen wel. Helemaal stoppen met alcohol is een van de krachtigste stappen bij cirrose. Het kan de ziekte stoppen of vertragen, de kans op decompensatie verkleinen en de overleving verbeteren, vooral zolang de cirrose nog gecompenseerd is. Samen met regelmatige controles en snelle behandeling van complicaties blijven veel mensen die stoppen met drinken jarenlang stabiel.

Bronnen

• MDL Fonds — Levercirrose — mdlfonds.nl, geraadpleegd 2026 — mdlfonds.nl
• Thuisarts (NHG) — De levertesten van mijn bloed zijn niet goed — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Cirrhosis — NIDDK, 2024 (Engelstalig) — niddk.nih.gov
• Mayo Clinic — Cirrhosis: Diagnosis and Treatment — Mayo Clinic, 2024 (Engelstalig) — mayoclinic.org
• American Association for the Study of Liver Diseases — Why Do We Use the Model for End-Stage Liver Disease (MELD) Score? — AASLD Liver Fellow Network, 2023 (Engelstalig) — aasld.org
• Harrison et al. — A Phase 3, Randomized, Controlled Trial of Resmetirom in NASH with Liver Fibrosis — New England Journal of Medicine, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1056/NEJMoa2309000
• Sanyal et al. — Phase 3 Trial of Semaglutide in Metabolic Dysfunction-Associated Steatohepatitis — New England Journal of Medicine, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1056/NEJMoa2413258
• Fortea et al. — Carvedilol vs. propranolol for the prevention of decompensation and mortality in patients with compensated and decompensated cirrhosis — Journal of Hepatology, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.jhep.2024.12.017

Verder lezen

• Lees meer over een verwante leverwaarde in onze uitleg over de directe bilirubinetest.
• Ontdek hoe technologie het lezen van uitslagen verandert in ons artikel over plotseling gestegen leverwaarden.
• Lees je uitslag met meer vertrouwen met onze uitleg over referentiewaarden, markeringen en vervolgstappen op een labuitslag.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Bij levercirrose draait het zelden om één getal. ALAT, ASAT, alkalische fosfatase, gamma-GT, bilirubine, albumine, protrombinetijd, INR en bloedplaatjes laten elk een ander stukje zien van hoe je lever werkt: van actieve ontsteking tot de aanmaak van eiwitten en de druk in de poortader. Artsen combineren ze tot scores zoals MELD en Child-Pugh. BloodSense legt in gewone taal uit waar elke waarde staat ten opzichte van de referentiewaarden van je lab en hoe je waarden in de tijd veranderen. Je krijgt ook een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen

De informatie op deze pagina is bedoeld als uitleg en vervangt geen consult bij je huisarts. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies.