Het belangrijkste

Cyclosporiasis is een darminfectie door een piepkleine eencellige parasiet, Cyclospora cayetanensis, die je oploopt via besmette verse groente, fruit, kruiden of water. Typisch is waterdunne diarree die weken kan aanhouden, terugkomt als je je net beter voelt en je erg moe maakt. In Nederland komt de parasiet zelf niet voor: het gaat vooral om reizigers. Het gewone parasietenonderzoek van de ontlasting zoekt er meestal niet naar, dus de arts moet het laboratorium om een Cyclospora-test vragen (een speciale kleuring of een PCR). De infectie is goed te behandelen. Tekenen van ernstige uitdroging zijn een spoedgeval.

Wat is cyclosporiasis, in het kort?

  • Medische naam: cyclosporiasis, een infectie van de dunne darm door de eencellige parasiet Cyclospora cayetanensis[2][9].
  • In Nederland: de parasiet komt hier niet voor. Testen wordt daarom vooral aangeraden bij reizigers met aanhoudende diarree die korter dan 3 maanden geleden in een gebied waren waar hij veel voorkomt[8].
  • Uitbraak in de Verenigde Staten in 2026: het Amerikaanse CDC telde 20.996 in het laboratorium bevestigde gevallen die in de VS waren opgelopen, met klachten die begonnen tussen 1 mei en 31 augustus 2026, waaronder 1.161 ziekenhuisopnames en 2 overlijdens. In dezelfde maanden van 2025 waren het er 1.180[5]. De belangrijkste bron was voorgesneden ijsbergsla van Taylor Farms de Mexico, met 12.883 gevallen in 21 staten; die uitbraak werd op 11 september 2026 voorbij verklaard[6].
  • Belangrijkste onderzoek: ontlastingsonderzoek dat gericht naar Cyclospora zoekt: een gemodificeerde zuurvaste kleuring (Ziehl-Neelsen), fluorescentiemicroscopie met uv-licht of een PCR[3].
  • Besmettelijk? Niet rechtstreeks van mens op mens: de parasiet moet eerst minstens een tot twee weken buiten het lichaam rijpen voordat hij iemand kan besmetten[2].

Wat zijn de symptomen van Cyclospora?

De klachten beginnen meestal ongeveer een week na de besmette maaltijd, met een spreiding van ongeveer 2 dagen tot 2 weken of langer[1]. Door die vertraging weten veel mensen niet meer waar ze ziek van zijn geworden.

  • Het meest typisch: waterdunne diarree, vaak naar de wc, soms explosief[1][9].
  • Vaak aanwezig: minder eetlust, gewichtsverlies, buikkrampen, een opgeblazen gevoel, meer winderigheid, misselijkheid en soms flinke vermoeidheid[1].
  • Minder vaak: braken, spierpijn, hoofdpijn en lichte koorts[1].
  • Verloop: zonder behandeling kan de ziekte een paar dagen tot een maand of langer duren. De diarree kan stoppen en weer terugkomen, en de moeheid kan blijven als de darm al rustiger is[1][2].

Sommige besmette mensen hebben helemaal geen klachten, vooral in gebieden waar de parasiet veel voorkomt[2]. De ontlasting is vooral waterig en heeft geen speciale kleur: de parasiet zie je niet met het blote oog. Bloed bij de ontlasting past niet bij het gewone beeld en is een reden om naar de huisarts te gaan, zoals uitgelegd in ons artikel over bloed bij de ontlasting.

Wanneer moet je met Cyclospora-klachten naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij tekenen van ernstige uitdroging: verwardheid, flauwvallen, urenlang niet plassen, of een jong kind, oudere of iemand met een verzwakte afweer die geen vocht binnenhoudt[1][9].
  • Binnen 24 tot 48 uur bel je de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, bij waterdunne diarree meerdere keren per dag die niet minder wordt, duizeligheid, een droge mond of veel dorst, hevige buikpijn, of nieuwe diarree als je afweer verzwakt is[9].
  • Bij je volgende afspraak als de diarree steeds terugkomt, je afvalt, of je behandeld bent en je nog steeds niet beter voelt[9]. Vertel altijd waar je op reis bent geweest.

Hoe raak je besmet met Cyclospora en wie loopt risico?

De parasiet besmet alleen mensen. Wie ziek is, scheidt onrijpe vormen (oöcysten) uit met de ontlasting. Die moeten eerst in de omgeving rijpen voordat ze iemand kunnen besmetten. Besmetting gebeurt dus als voedsel of water in aanraking komt met menselijke ontlasting, bijvoorbeeld via irrigatiewater, rioolproblemen of slechte hygiëne bij de oogst[2][9].

  • Vaak Wonen in of reizen naar tropische en subtropische gebieden, waar de parasiet veel voorkomt[2]. De Nederlandse richtlijn noemt als voorbeeld Cyclospora-infecties bij reizigers naar Mexico[8].
  • Vaak Rauwe verse producten die in de VS met uitbraken in verband zijn gebracht: bladgroente en slamixen, koriander, basilicum, peterselie, bessen en peultjes[9]. In de VS komen uitbraken vooral in de lente en zomer voor[9].
  • Mogelijk Onbehandeld water drinken; gewone waterzuivering doodt de parasiet waarschijnlijk niet[7][12].
  • Zeldzaam Complicaties: slechte opname van voedingsstoffen, ontsteking van de galblaas en reactieve artritis[2]; ook het syndroom van Guillain-Barré is na een infectie beschreven[12].

Iedereen kan besmet raken. Jonge kinderen, ouderen en mensen met een verzwakte afweer worden eerder ernstig ziek, vooral door uitdroging[1][8].

Welk ontlastingsonderzoek spoort Cyclospora op?

De diagnose wordt gesteld met een ontlastingsmonster. De valkuil: het standaard onderzoek naar parasieten in de ontlasting zoekt niet naar Cyclospora. Volgens de Nederlandse richtlijn omvat dat pakket minimaal Giardia lamblia, Cryptosporidium en Entamoeba histolytica; onderzoek naar Cyclospora wordt alleen overwogen bij reizigers met aanhoudende diarree na een bezoek aan een gebied waar de parasiet voorkomt[8]. Ook het CDC vraagt zorgverleners de test gericht aan te vragen[3], en laboratoriumrichtlijnen wijzen erop dat de extra kleuringen apart moeten worden aangevraagd[11].

  • Gemodificeerde zuurvaste kleuring (Ziehl-Neelsen): de oöcysten nemen de kleurstof ongelijk op, van ongekleurd en gerimpeld tot roze, rood of paars[3].
  • Fluorescentiemicroscopie met uv-licht: de oöcysten lichten blauw of groen op, een gevoelige manier om te screenen[3].
  • PCR: spoort het erfelijk materiaal van de parasiet op. Veel laboratoria werken met een multiplex-PCR op feces, maar niet elk panel bevat Cyclospora[3]. Sommige Nederlandse ziekenhuislaboratoria hebben een losse Cyclospora-PCR, waarvan een positieve uitslag nog onder de microscoop wordt bevestigd[13].

Besmette mensen scheiden soms maar weinig oöcysten uit, dus soms zijn meerdere monsters op verschillende dagen nodig[3]. Lever ze in voordat je diarreeremmers of antibiotica gebruikt[9]. Hieronder een fictief voorbeeld dat laat zien waarom één negatieve regel de vraag niet beantwoordt.

Fictief voorbeeld van een uitslag van ontlastingsonderzoek (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentieVlag
PCR parasieten: Giardia, Cryptosporidium, E. histolyticaNegatiefNegatiefN
Cyclospora cayetanensis, PCRPositiefNegatiefPOS
Microscopie, gemodificeerde Ziehl-Neelsen-kleuringOöcysten van Cyclospora gezienNiet gezienA
PCR bacteriën: Salmonella, Shigella, CampylobacterNegatiefNegatiefN
  1. PCR parasieten negatief: de parasieten uit het standaardpakket zijn niet gevonden[10]. Dat sluit Cyclospora niet uit, omdat die er niet in zit en apart moet worden onderzocht[8][11].
  2. Cyclospora-PCR positief: het erfelijk materiaal van de parasiet is gevonden. Controleer of Cyclospora wel op de lijst van je panel staat: zo niet, dan zegt het panel er niets over[3].
  3. Ziehl-Neelsen-kleuring: een positieve PCR wordt microscopisch bevestigd[13]. Met dezelfde kleuring zoekt het lab ook naar Cryptosporidium. Oöcysten van Cyclospora zijn ongeveer 8 tot 10 micrometer, ongeveer twee keer zo groot als die van Cryptosporidium (4 tot 6), zodat het lab ze uit elkaar kan houden[3].
  4. Overige regels negatief: veelvoorkomende bacteriën zijn niet gevonden. Afhankelijk van je klachten kan nog een feceskweek of ander onderzoek volgen.

Een uitslag van ontlastingsonderzoek vol regels met "negatief", "positief" en "niet gezien"? BloodSense legt elke regel van je volledige uitslag in gewone woorden uit en helpt je je vragen voor je arts voor te bereiden.

Laat mijn uitslag uitleggen

Kun je cyclosporiasis zien in bloedonderzoek?

Geen enkele bloedtest toont Cyclospora aan. Bij hevige of langdurige diarree kan de arts je elektrolyten in het bloed en je nierfunctie laten bepalen: natrium, kalium en kreatinine zijn de waarden die door uitdroging veranderen. Andere ontlastingstesten, zoals leukocyten in de ontlasting of calprotectine, meten ontsteking van de darm en noemen de verwekker niet.

Hoe onderscheidt de arts Cyclospora van andere oorzaken van diarree?

Veel infecties beginnen op dezelfde manier. Aanwijzingen voor Cyclospora zijn waterdunne diarree die langer dan een paar dagen duurt of steeds terugkomt, flinke moeheid en gewichtsverlies, een recente reis naar de tropen en een bekende uitbraak[3][8][9]. Een korte periode van braken en diarree die na een dag of twee over is, past beter bij buikgriep door een virus. Diarree na een antibioticakuur roept de vraag op naar Clostridium difficile. Als de klachten maanden aanhouden zonder dat er een infectie wordt gevonden, kan de arts denken aan het prikkelbaredarmsyndroom, maar pas nadat het juiste ontlastingsonderzoek is gedaan.

Wat is de behandeling van Cyclospora?

Doseringen staan hier bewust niet: je arts kiest het middel en hoe lang je het gebruikt.

  • Eerste keus: het antibioticum cotrimoxazol (trimethoprim-sulfamethoxazol), met aparte schema's voor volwassenen en kinderen[4]. Ook de Nederlandse richtlijn noemt cotrimoxazol[8]. De meeste mensen knappen binnen een paar dagen op. Maak de kuur af, ook als je je beter voelt, anders kan de ziekte terugkomen[9].
  • Allergie voor sulfonamiden: volgens het CDC is er geen even goed werkend alternatief. Mogelijkheden zijn goed volgen met behandeling van de klachten, andere middelen waarvoor weinig bewijs is, of in bepaalde gevallen, na beoordeling door een allergoloog, desensibilisatie[4].
  • Verzwakte afweer: soms is een langere kuur nodig[4].
  • Zwangerschap en jonge baby's: in de zwangerschap wordt het middel alleen gebruikt als het verwachte voordeel opweegt tegen het risico, en meestal niet bij baby's jonger dan 2 maanden[4].
  • Eerst vocht: rust en ORS (orale rehydratievloeistof); bij ernstige uitdroging vocht via een infuus. Gebruik diarreeremmers alleen na overleg en geef ze nooit aan kinderen. Gebruik je plaspillen of ACE-remmers, vraag dan of je die tijdelijk moet stoppen zolang je diarree hebt[9].

De meeste gezonde mensen herstellen uiteindelijk ook zonder antibiotica, maar de ziekte kan weken duren en terugkomen. Daarom zijn testen en behandelen de moeite waard[4].

Hoe lang duurt Cyclospora en is controle nodig?

Met behandeling nemen de klachten meestal binnen enkele dagen af; zonder behandeling kunnen ze weken tot maanden duren[9]. Een nieuw ontlastingsonderzoek is niet standaard. Je arts kan opnieuw testen als de diarree na de behandeling terugkomt, als je afweer verzwakt is of als de klachten blijven. Zowel een terugval als een nieuwe besmetting is mogelijk[2][12]. Houd een eenvoudig dagboekje bij: hoe vaak je per dag naar de wc gaat, je gewicht, wat je drinkt en elke nieuwe klacht.

Hoe voorkom je een besmetting met Cyclospora?

  • Was je handen met water en zeep voor en na het aanraken van rauwe groente en fruit[7].
  • Spoel groente en fruit onder stromend water voordat je ze eet, snijdt of kookt, en boen stevige producten zoals meloen en komkommer af met een schone borstel. Gebruik geen zeep of bleekmiddel[7][9].
  • Wassen alleen verwijdert de parasiet niet betrouwbaar: verhitten tot minstens 70 °C doodt hem[7].
  • Verwijder de buitenste bladeren van bladgroente, snijd beschadigde plekken weg en zet gesneden groente en fruit binnen twee uur in de koelkast[7][9].
  • Let op terugroepacties en gooi teruggeroepen producten weg[7].
  • Drink op reis in de tropen veilig water en vermijd eten dat onder onhygiënische omstandigheden is bereid. Er bestaat geen vaccin[9].

Vragen om aan je arts te stellen

  1. Is mijn ontlasting gericht op Cyclospora onderzocht, en met welke methode?
  2. Zit Cyclospora in het panel dat het laboratorium gebruikt?
  3. Moet ik meer monsters op verschillende dagen inleveren als het eerste negatief is?
  4. Is bloedonderzoek nodig om te kijken of ik uitgedroogd ben?
  5. Welke behandeling raad je aan, en wat als ik allergisch ben voor sulfonamiden?
  6. Wat moet ik doen als de diarree na de behandeling terugkomt?

Veelgestelde vragen

Is Cyclospora besmettelijk voor mijn huisgenoten?

Rechtstreekse overdracht is onwaarschijnlijk, omdat de parasiet een tot twee weken buiten het lichaam moet rijpen voordat hij besmettelijk wordt[2]. Goed handen wassen en geen eten voor anderen klaarmaken zolang je diarree hebt, blijft verstandig.

Kun je cyclosporiasis vaker krijgen?

Ja. Je kunt opnieuw besmet raken en weer klachten krijgen[2], al duren latere infecties meestal korter[12].

Is Cyclospora hetzelfde als Cryptosporidium?

Nee. Beide zijn parasieten die waterdunne diarree geven en met dezelfde zuurvaste kleuring zichtbaar kunnen worden, maar het zijn verschillende organismen van verschillende grootte[3].

Kan ik Cyclospora van mijn huisdier krijgen?

Nee. Cyclospora cayetanensis besmet voor zover bekend alleen mensen[9].

Gerelateerde artikelen

  1. Centers for Disease Control and Prevention. Symptoms of cyclosporiasis. cdc.gov (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  2. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical overview of cyclosporiasis. cdc.gov (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  3. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical testing and diagnosis for cyclosporiasis. cdc.gov (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  4. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical care and treatment of cyclosporiasis. cdc.gov (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  5. Centers for Disease Control and Prevention. Cyclosporiasis case data, 2026 season. Bijgewerkt op 23 oktober 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  6. Centers for Disease Control and Prevention. Cyclospora outbreak linked to iceberg lettuce. Laatste update 11 september 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  7. Centers for Disease Control and Prevention. Preventing cyclosporiasis. cdc.gov (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  8. Federatie Medisch Specialisten. Richtlijn Laboratoriumdiagnostiek van intestinale parasieten: diagnostisch pakket parasitologisch onderzoek. Richtlijnendatabase. richtlijnendatabase.nl (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  9. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Cyclosporiasis. Reviewed July 30, 2026. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  10. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Stool ova and parasites exam. Reviewed April 27, 2026. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  11. Garcia LS, Arrowood M, Kokoskin E, et al. Practical guidance for clinical microbiology laboratories: laboratory diagnosis of parasites from the gastrointestinal tract. Clin Microbiol Rev. 2017;31(1):e00025-17. doi:10.1128/CMR.00025-17 (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  12. Almeria S, Cinar HN, Dubey JP. Cyclospora cayetanensis and cyclosporiasis: an update. Microorganisms. 2019;7(9):317. doi:10.3390/microorganisms7090317 (geraadpleegd op 25 oktober 2026)
  13. Slingeland Ziekenhuis. Labgids: Cyclospora PCR. slingeland.nl (geraadpleegd op 25 oktober 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt het advies van een arts niet; een arts beoordeelt je uitslagen samen met je klachten, voorgeschiedenis en onderzoek.