Ontlastingsonderzoek (fecesonderzoek): soorten tests, normale waarden en je uitslag lezen

Bij ontlastingsonderzoek (ook fecesonderzoek of poeptest genoemd) onderzoekt een laboratorium een klein beetje van je poep. Dat gebeurt om de oorzaak te vinden van diarree, buikpijn, bloedverlies of een slechte vertering, of om darmkanker vroeg op te sporen^[3][7]. Hieronder lopen we een volledige uitslag door en laten we zien hoe de onderdelen samenhangen. Elke test heeft een eigen pagina in onze rubriek ontlastingsonderzoek.

Wat zie je bij ontlastingsonderzoek? Een volledige uitslag met uitleg

Laboratoria delen de uitslag op in blokken: hoe de ontlasting eruitziet, wat de microscoop ziet, chemie, markers voor ontsteking en vertering, en tests op infecties^[7]. Zo kan een uitgebreide uitslag eruitzien na een week diarree.

Fictief voorbeeld van een uitslag van ontlastingsonderzoek (Nederlandse opmaak)

Bepaling	Uitslag	Referentiewaarde	Vlag
Feces macroscopisch: kleur	Bruin	Bruin
Feces macroscopisch: consistentie	Waterdun	Gevormd	A
Occult bloed (iFOBT)	Negatief	Negatief
Leukocyten in feces	Aanwezig	Niet gezien	A
Wormeieren en parasieten (microscopie)	Niet gezien	Niet gezien
Bacteriële verwekkers (multiplex-PCR): Campylobacter	Aangetoond	Niet aangetoond	A
Multiplex-PCR: overige verwekkers	Niet aangetoond	Niet aangetoond
Calprotectine feces	186 µg/g	< 50 µg/g	H
Elastase feces (pancreas)	412 µg/g	> 200 µg/g

1. Eerst het uiterlijk. Kleur en consistentie hebben geen getal. "Waterdun" beschrijft gewoon de diarree die je al hebt.
2. Negatief, Niet aangetoond, Niet gezien betekenen allemaal dat het lab dit onderdeel in dit monster niet heeft gevonden, niet dat het er nooit kan zijn.
3. A (afwijkend) staat bij uitslagen van het type ja/nee; H (hoog) bij een getal boven de referentiewaarde. De vlag vervangt nooit het lezen van de hele uitslag.
4. Het verhaal hier: er is een bacterie gevonden, er zijn witte bloedcellen en calprotectine is verhoogd. Samen past dat bij een bacteriële darminfectie, die calprotectine op zichzelf al kan verhogen^[4].
5. Eenheden: calprotectine en elastase staan in microgram per gram ontlasting (µg/g). Vergelijk altijd met de referentiewaarde die jouw lab erbij zet.

Welke soorten ontlastingsonderzoek zijn er?

Geen enkel lab doet alle tests op elk monster. Je arts kiest ze op basis van je klachten, een reis, je medicijnen en je leeftijd. De tabel geeft het gebruikelijke "normale" antwoord; de referentiewaarde van jouw lab gaat altijd voor.

De belangrijkste onderdelen van ontlastingsonderzoek, waar ze naar zoeken en hun gebruikelijke normale uitslag

Onderzoek	Waar het naar zoekt	Gebruikelijke normale uitslag	Uitgebreide uitleg
Kleur, consistentie, slijm, zichtbaar bloed	Hoe de ontlasting eruitziet	Bruin en gevormd; geen bloed, een beetje slijm kan normaal zijn[7]	kleur van de ontlasting, Bristol stoelgangschaal
Occult bloed (iFOBT of guaiactest)	Bloed dat je niet ziet	Negatief[3]	iFOBT-uitslag lezen
Leukocyten en rode bloedcellen in feces	Tekenen van een ontstoken of bloedende darm onder de microscoop	Niet gezien[7]	witte bloedcellen in ontlasting
Wormeieren en parasieten	Parasieten en hun eitjes	Niet gezien[2]	parasieten in de ontlasting
Feceskweek	Bacteriën zoals Salmonella, Shigella of Campylobacter	Geen afwijkende bacteriën[1]	uitslag van de feceskweek
Multiplex-PCR van de feces	Het erfelijk materiaal van veel bacteriën, virussen en parasieten tegelijk	Niet aangetoond	multiplex-PCR van de feces
C. difficile toxine of toxinegen	Diarree na antibiotica of een ziekenhuisopname	Negatief of niet aangetoond	toxinetest op C. difficile
Calprotectine in feces	Ontsteking van het darmslijmvlies	Onder 50 µg/g van 4 tot 49 jaar[7]; hoger bij jonge kinderen	calprotectine in de ontlasting
Elastase in feces	Of de alvleesklier genoeg verteringsenzymen maakt	Boven 200 µg/g[5]	elastase in de feces
Vet in feces	Vet dat niet is opgenomen	Verzameling van 72 uur: minder dan 6 g per dag[7]	vet in de ontlasting
Helicobacter pylori-antigeen	De maagbacterie achter veel maagzweren	Negatief[6]	H. pylori in de ontlasting
pH en reducerende stoffen	Suikers die niet zijn opgenomen, vooral bij kinderen	pH 7,0 tot 7,5; onder 5,5 is zuur[7]	pH van de ontlasting

Houd twee groepen goed uit elkaar. Screeningstests zoals de iFOBT zoeken naar darmkanker bij mensen zonder klachten; in Nederland is dat de zelftest van het bevolkingsonderzoek darmkanker^[11]. Diagnostische tests (kweek, PCR, parasieten, calprotectine, elastase) zoeken de oorzaak van klachten die je al hebt.

Hoe lees je de uitslagen van je ontlastingsonderzoek samen?

Eén regel geeft zelden het antwoord. Dit zijn de patronen waar artsen het vaakst naar kijken.

Verwekker gevonden, tekenen van ontsteking

Een positieve kweek of PCR samen met witte bloedcellen wijst op een bacteriële infectie: witte bloedcellen horen bij bacteriële diarree, niet bij diarree door een virus of parasiet^[7]. Calprotectine kan bij sommige bacteriële infecties ook stijgen^[4]. Een hoge waarde tijdens een infectie betekent dus niet dat je de ziekte van Crohn hebt. Je arts kan de test na een paar weken gewoon herhalen^[4].

PCR positief, en toch ook een kweek

PCR-panels zijn snel en vervangen in veel laboratoria de kweek^[1]. Vindt een panel een bacterie, dan vragen Amerikaanse richtlijnen een kweek van hetzelfde monster: voor het volgen van uitbraken en wanneer de keuze van een antibioticum afhangt van de gevoeligheid van de bacterie^[8]. Een kweek na een positieve PCR is dus routine, geen teken dat er iets mis is.

Geen verwekker, calprotectine hoog en blijft hoog

Ontsteking zonder infectie, bevestigd bij een herhaalde test, is het patroon dat leidt tot een verwijzing naar de maag-darm-leverarts, vaak met een kijkonderzoek van de darm (coloscopie), om te zoeken naar colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn. Calprotectine kan ook wat verhoogd zijn door ontstekingsremmers (NSAID's), coeliakie of darmkanker^[4].

Alles normaal, klachten blijven

Een normale calprotectine maakt een darmontsteking onwaarschijnlijk^[4]. Bij langdurige waterdunne diarree raden Amerikaanse maag-darm-leverartsen calprotectine of lactoferrine aan, een Giardia-antigeen- of PCR-test in plaats van routineonderzoek op wormeieren en parasieten (tenzij je hebt gereisd), en bloedonderzoek op coeliakie, voordat de diagnose prikkelbare darm syndroom wordt gesteld^[9].

Lage elastase met vet in de ontlasting

Vettige, stinkende ontlasting, een elastase onder 200 µg/g en te veel vet wijzen in de richting van de alvleesklier. Tussen 100 en 200 µg/g past bij een matige en onder 100 µg/g bij een ernstige exocriene pancreasinsufficiëntie; waterdunne ontlasting kan de uitslag ten onrechte verlagen^[5]. Chronische alvleesklierontsteking is een van de oorzaken.

Verborgen bloed gevonden

Een positieve iFOBT betekent dat er ergens in het maag-darmkanaal bloed vrijkomt, niet per se kanker^[3]. Bloed in je poep kan komen door aambeien, een darmontsteking, poliepen of darmkanker; daarom volgen na een positieve poeptest van het bevolkingsonderzoek een gesprek en een kijkonderzoek van de darm^[12]. Bloed dat je zelf ziet, is een andere situatie: lees onze uitleg over bloed bij de ontlasting.

Geen parasieten gevonden, toch twijfel

Een negatieve uitslag kan betekenen dat er te weinig parasieten in dat monster zaten^[2]. Laboratoria vragen daarom vaak drie monsters, en Giardia wordt in één monster maar in 50 tot 70% van de gevallen gevonden^[7]. Zag je iets bewegen? Onze uitleg over wormen in de ontlasting vertelt welke test daarbij past.

Wat moet je doen en laten voor een ontlastingsonderzoek?

De meeste ontlastingsonderzoeken vragen geen speciale voorbereiding en je hoeft niet nuchter te zijn^[2][3]. Voor een paar tests ligt dat anders. Bespreek elk punt met degene die de test aanvraagt, en stop nooit zelf met een medicijn.

• Guaiactest op bloed: soms moet je vooraf NSAID's, vitamine C boven 250 mg per dag, rood vlees en bepaalde rauwe groenten en fruit laten staan. Voor de iFOBT hoef je je eten meestal niet aan te passen^[3].
• H. pylori-antigeen: sommige medicijnen moet je twee weken tot een maand vooraf stoppen^[6], meestal antibiotica 4 weken en maagzuurremmers (protonpompremmers) 1 tot 2 weken^[7].
• Calprotectine: meld NSAID's (zoals ibuprofen, naproxen of acetylsalicylzuur) en maagzuurremmers, want die kunnen de uitslag beïnvloeden^[4].
• Elastase: een vaste of halfvaste portie werkt het best; pancreasenzymen moeten soms even worden gestopt^[5].
• Opvangen: gebruik het potje en de fecesvanger die je meekrijgt, of vang de ontlasting op met plasticfolie, zonder urine, toiletwater of wc-papier, en lever het monster zo snel mogelijk in^[1][14].
• Vertel het lab over een recente reis, antibiotica of een ziekenhuisopname: dat bepaalt welke tests zinvol zijn^[8].

Wanneer moet je naar de dokter?

Heb je zwarte ontlasting zonder deze signalen? Lees dan over oorzaken van zwarte ontlasting.

Veelgestelde vragen

Kun je darmkanker vinden met een ontlastingsonderzoek?

De iFOBT zoekt naar bloed dat je niet ziet. Hij stelt geen kanker vast: na een positieve uitslag volgt een kijkonderzoek, waarmee te zien is waar het bloed vandaan komt en waarbij poliepen kunnen worden weggehaald^[12]. Meer over de ziekte lees je in onze uitleg over darmkanker.

Is een poeptest even goed als een kijkonderzoek van de darm?

Internationaal gelden beide als goede screeningsmethoden voor volwassenen met een gemiddeld risico^[10]. Het Nederlandse bevolkingsonderzoek begint met de zelftest elke 2 jaar^[11]; een kijkonderzoek bekijkt de hele darm, maar is vervelender en heeft een kleine kans op complicaties^[12].

Hoe lang kan ik ontlasting bewaren voor onderzoek?

Lever het potje het liefst zo snel mogelijk in. Volgens de instructies van onder meer het Jeroen Bosch Ziekenhuis kun je ontlasting ongeveer 2 dagen in de koelkast bewaren, en inleveren kan daar alleen op werkdagen^[14]. Volg altijd de instructies van jouw lab.

Moet ik na de behandeling opnieuw ontlasting inleveren?

Bij de meeste darminfecties niet: opnieuw testen wordt afgeraden als de diarree over is, behalve als regels voor bijvoorbeeld kinderopvang of bepaalde beroepen het vragen^[8]. H. pylori is een uitzondering: een test na de behandeling controleert of de bacterie weg is^[6].

Waarom vroeg het lab maar één monster voor C. difficile?

Voor C. difficile is één monster van de diarree genoeg; extra monsters vinden niet meer gevallen^[8].

Verwante onderzoeken en artikelen

• FeceskweekHoe bacteriën worden gekweekt en benoemd, en wat de gevoeligheidstest toevoegt.
• Calprotectine in de ontlastingDe ontstekingsmarker die IBD van een prikkelbare darm onderscheidt.
• iFOBTWat er gebeurt na een positieve of negatieve uitslag.
• Parasieten in de ontlastingWaarom het lab vaak om meerdere monsters vraagt.
• Groene ontlastingWanneer een andere kleur reden is voor ontlastingsonderzoek.

Bronnen

1. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Fecal culture. medlineplus.gov (geraadpleegd 29 oktober 2026)
2. MedlinePlus. Ova and parasite test. medlineplus.gov (geraadpleegd 29 oktober 2026)
3. MedlinePlus. Fecal occult blood test (FOBT). medlineplus.gov (geraadpleegd 29 oktober 2026)
4. MedlinePlus. Calprotectin stool test. medlineplus.gov (geraadpleegd 29 oktober 2026)
5. MedlinePlus. Stool elastase. medlineplus.gov (geraadpleegd 29 oktober 2026)
6. MedlinePlus. Helicobacter pylori (H. pylori) tests. medlineplus.gov (geraadpleegd 29 oktober 2026)
7. Kasırga E. The importance of stool tests in diagnosis and follow-up of gastrointestinal disorders in children. Turk Pediatri Ars. 2019;54(3):141-148. PMID: 31619925 (geraadpleegd 29 oktober 2026)
8. Shane AL, Mody RK, Crump JA, et al. 2017 Infectious Diseases Society of America clinical practice guidelines for the diagnosis and management of infectious diarrhea. Clin Infect Dis. 2017;65(12):e45-e80. doi:10.1093/cid/cix669 (geraadpleegd 29 oktober 2026)
9. Smalley W, Falck-Ytter C, Carrasco-Labra A, Wani S, Lytvyn L, Falck-Ytter Y. AGA clinical practice guidelines on the laboratory evaluation of functional diarrhea and diarrhea-predominant irritable bowel syndrome in adults (IBS-D). Gastroenterology. 2019;157(3):851-854. doi:10.1053/j.gastro.2019.07.004 (geraadpleegd 29 oktober 2026)
10. US Preventive Services Task Force. Screening for colorectal cancer: US Preventive Services Task Force recommendation statement. JAMA. 2021;325(19):1965-1977. doi:10.1001/jama.2021.6238 (geraadpleegd 29 oktober 2026)
11. RIVM. Bevolkingsonderzoek darmkanker. rivm.nl (geraadpleegd 29 oktober 2026)
12. Thuisarts.nl (NHG). Er is bloed in mijn poep gevonden bij de poeptest voor darmkanker. thuisarts.nl (geraadpleegd 29 oktober 2026)
13. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb diarree, wat kan ik doen en waar moet ik op letten? thuisarts.nl (geraadpleegd 29 oktober 2026)
14. Jeroen Bosch Ziekenhuis. Ontlastingsonderzoek (patiënteninformatie LAB-043). jeroenboschziekenhuis.nl (geraadpleegd 29 oktober 2026)
15. Rijksoverheid. Wat is het eigen risico van mijn zorgverzekering? rijksoverheid.nl (geraadpleegd 29 oktober 2026)

Dit artikel geeft algemene informatie over gezondheid. Het vervangt geen onderzoek, diagnose of behandeling door een arts. Heb je zwarte of bloederige ontlasting, hoge koorts, hevige pijn of tekenen van uitdroging? Wacht dan niet en neem contact op met je huisarts, de huisartsenpost of 112.