In het kort

Diffuse intravasale stolling (DIS, internationaal DIC) is een ernstige aandoening waarbij de stolling overal in het lichaam wordt aangezet: kleine stolsels sluiten kleine bloedvaten af, daarna raken bloedplaatjes en stollingseiwitten op en kunnen bloedingen volgen. DIS ontstaat altijd door een andere ernstige ziekte, meestal een zware infectie. Artsen lezen een paar bloedwaarden samen, herhalen ze en behandelen vooral de oorzaak.

Wat is diffuse intravasale stolling? Een overzicht

  • Wat er gebeurt: de stollingseiwitten worden in het hele lichaam overactief. In de bloedvaten vormen zich kleine stolsels die de doorbloeding van organen zoals lever, hersenen of nieren kunnen verminderen; tegelijk worden de stollingseiwitten verbruikt, waardoor bloedingen kunnen ontstaan[2].
  • Andere namen: DIC (de Engelse afkorting), consumptiecoagulopathie of defibrinatiesyndroom[3].
  • Altijd een gevolg: DIS volgt op een onderliggende aandoening, zoals een ernstige infectie, kanker, zwaar letsel of een ernstige zwangerschapscomplicatie[5][12].
  • Twee snelheden: acute DIS ontstaat snel en is spoed; langzaam verlopende (chronische) DIS, bijvoorbeeld bij sommige vormen van kanker, geeft soms weinig klachten[3][4].
  • De belangrijkste bloedwaarden: trombocyten (bloedplaatjes), de protrombinetijd (PT) met INR, de APTT, fibrinogeen en D-dimeer[2][12].

Wat zijn de symptomen van DIS?

De klachten komen van twee tegengestelde problemen, en die kunnen bij dezelfde persoon tegelijk optreden[1][4].

  • Bloedingen: uit wondjes, infuusplekken, neus, tandvlees of mond; bloed in de urine of ontlasting; kleine of grote blauwe plekken[1]. Puntvormige rode of paarse vlekjes op de huid zijn een vorm van purpura.
  • Stolsels: pijn op de borst of kortademigheid, of pijn, roodheid, warmte en zwelling van een been[1].
  • Het hele lichaam: een dalende bloeddruk, verwardheid, geheugenverlies of ander gedrag, en koorts[2].

De meeste mensen met acute DIS liggen al in het ziekenhuis voor de ziekte die de stolling heeft ontregeld. Zonder behandeling kan DIS leiden tot longfalen (ARDS), bloedingen in het maag-darmkanaal, een hartinfarct, shock, een beroerte of bloedstolsels in de aderen[1].

Wanneer moet je naar de huisarts of de spoedeisende hulp?

Wanneer naar de dokter

  • Spoed: bel 112 bij een bloeding die niet stopt[2], bloed braken of zwarte ontlasting, plotselinge pijn op de borst of kortademigheid, verwardheid, of krachtverlies aan één kant van het lichaam, zeker bij iemand met een ernstige infectie, na een bevalling, na een grote operatie of ongeval, of tijdens een behandeling voor kanker. Lig je al in het ziekenhuis, waarschuw dan direct de verpleging.
  • Binnen 24 uur naar de huisarts (buiten kantooruren de huisartsenpost) bij nieuwe onverklaarde blauwe plekken of puntbloedinkjes, steeds terugkerende neusbloedingen of tandvleesbloedingen, of een pijnlijk, gezwollen been[1].
  • Bij je volgende afspraak als een uitslag lage trombocyten of een verhoogd D-dimeer laat zien en je bekend bent met kanker of een leverziekte: vraag of aan een langzaam verlopende DIS is gedacht[3].

Wat zijn de oorzaken van diffuse intravasale stolling?

DIS volgt op een aandoening die een uitgebreide ontstekingsreactie geeft of stollingsbevorderend materiaal in het bloed brengt[4][12].

  • Vaak Sepsis (bloedvergiftiging), een infectie met bacteriën of schimmels in het bloed: de meest voorkomende oorzaak[1][4].
  • Vaak Zwaar letsel, brandwonden, hoofdletsel of een grote operatie[1][2].
  • Mogelijk Kanker, vooral sommige vormen van leukemie zoals acute promyelocytenleukemie, en sommige solide tumoren zoals prostaatkanker; DIS bij kanker verloopt vaak trager en minder heftig[2][4].
  • Mogelijk Zwangerschapscomplicaties: loslating van de placenta (abruptio placentae), vruchtwaterembolie, achtergebleven placentaweefsel, overlijden van het kind in de baarmoeder en, zeldzamer, pre-eclampsie[2][4].
  • Mogelijk Alvleesklierontsteking en ernstige leverziekte zoals levercirrose[1][12].
  • Zeldzaam Een transfusiereactie, een slangenbeet, een groot hemangioom of een aneurysma van de aorta; DIS is ook een zeldzame complicatie van COVID-19[1][2][4].

Welk bloedonderzoek wordt gedaan bij DIS?

Er is geen losse DIS-test. Gebruikelijk zijn een volledig bloedbeeld met bloeduitstrijkje, PT, APTT, fibrinogeen en D-dimeer[2], samen een standaard stollingsonderzoek. Zo kan een uitslag eruitzien bij een vermoeden van acute DIS:

Fictief voorbeeld van een labuitslag bij vermoeden van DIS, bloedbeeld en stolling (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentiewaardeMarkering
Trombocyten58 x10^9/l150-400L
PT17,2 s11,0-13,5H
INR1,60,8-1,1H
APTT39 s25-35H
Fibrinogeen1,18 g/l2,0-4,0L
D-dimeer6,40 mg/l FEU<0,50H
  1. Trombocyten: normaal is 150 tot 400 x10^9/l (150.000 tot 400.000 per microliter)[10]. Een te laag aantal wordt gevonden bij ongeveer 98% van de mensen met DIS, en onder 50 x10^9/l bij ongeveer de helft[4].
  2. PT, INR en APTT: de tijd die het bloed nodig heeft om te stollen. Gangbare waarden zijn een PT van 11 tot 13,5 seconden, een INR van 0,8 tot 1,1 en een APTT van 25 tot 35 seconden[10]; elk laboratorium heeft zijn eigen band. Ze zijn maar bij ongeveer de helft van de mensen met DIS verlengd, dus normale tijden sluiten DIS niet uit[4]. Zie ook wat de INR betekent.
  3. Fibrinogeen: het eiwit waaruit het stolsel ontstaat; 2,0 tot 4,0 g/l is gebruikelijk[10]. Het stijgt ook bij ontsteking en blijft daardoor bij bijna de helft van de mensen met DIS normaal[4]. Onder 1 g/l telt het mee in de DIS-score[6][12].
  4. D-dimeer: een brokstuk dat vrijkomt als stolsels worden afgebroken. Een gangbare afkapwaarde is 500 µg/l (0,50 mg/l)[11], maar eenheden (FEU of DDU) en afkapwaarden verschillen per lab. D-dimeer stijgt ook na een operatie of letsel, bij een stolsel in een ader, of bij lever- of nierproblemen[4].

Een stollingsuitslag met meerdere H's en L's? BloodSense legt elke regel van je volledige labuitslag uit in gewone woorden, laat zien hoe de waarden samenhangen en helpt je je vragen voor het behandelteam voor te bereiden.

Leg mijn stollingsuitslag uit

Hoe lezen artsen de bloedwaarden bij DIS samen?

Geen enkele waarde stelt de diagnose. Artsen kijken naar de combinatie, de oorzaak en het verloop: een aantal trombocyten dat blijft dalen zegt meer dan één lage waarde[4]. Daarom worden de tests over de tijd herhaald[1][9].

  • Snel verlopende DIS: sterkere daling van de trombocyten, langere PT en APTT, een fibrinogeen dat snel daalt en een hoog D-dimeer[3].
  • Langzaam verlopende DIS: licht verlaagde trombocyten, normale of nauwelijks verlengde PT en APTT (de APTT kan zelfs korter zijn dan normaal), normaal of matig verlaagd fibrinogeen en een verhoogd D-dimeer[3].

De DIS-score (ISTH-score). De International Society on Thrombosis and Haemostasis (ISTH) geeft punten voor vier uitslagen: het aantal trombocyten, een fibrinemarker zoals D-dimeer, de verlenging van de PT en het fibrinogeen[6]. Een totaal van 5 of meer past bij openlijke (overte) DIS; in studies had de score een sensitiviteit van 91% en een specificiteit van 97%, en een hogere score ging samen met een hoger risico op overlijden[4]. In een groep patiënten met sepsis was de sterfte 43% met DIS en 27% zonder[4]. Het Acute Boekje van de Nederlandse Internisten Vereniging gebruikt dezelfde score: bij 5 of meer wordt hij dagelijks opnieuw berekend, en een lagere score wordt de 2 dagen erna herhaald[12].

Aandoeningen die op DIS kunnen lijken[1][3][4]:

  • Ernstige leverziekte: verlaagt ook de stollingsfactoren en de trombocyten. Factor VIII is bij DIS meestal laag maar bij een leverziekte niet, en het D-dimeer is bij DIS meestal hoger.
  • Trombotische micro-angiopathieën zoals TTP: lage trombocyten en kapotte rode bloedcellen, maar PT en APTT zijn meestal normaal; een ADAMTS13-bepaling helpt.
  • Verder: massaal bloedverlies, heparine-geïnduceerde trombocytopenie (HIT), vitamine K-tekort.

Als rode bloedcellen kapotgaan in kleine afgesloten vaatjes[2], kan het bloeduitstrijkje brokstukken (schistocyten) laten zien en worden waarden als LDH en haptoglobine soms bepaald.

Wat is er in 2025 veranderd?

In 2025 heeft de ISTH haar definitie uit 2001 bijgewerkt: DIS is een verworven, levensbedreigende aandoening die verloopt van een vroege fase, die zonder klachten kan zijn, naar een gevorderde fase met bloedingen en/of orgaanfalen. Vroeg opsporen kan de afloop verbeteren[7]. De nieuwe versie onderscheidt pre-DIS, vroege DIS en overte DIS, past de criteria aan de oorzaak aan (bij sepsis spoort de SIC-score, voor sepsis-geïnduceerde coagulopathie, vroege DIS op) en herziet de score voor overte DIS: een D-dimeer boven 3 keer de bovengrens van normaal geeft nu 2 punten, en boven 7 keer 3 punten[8].

Hoe wordt DIS behandeld?

Er is geen behandeling voor DIS zelf: de oorzaak aanpakken gaat voor, bijvoorbeeld de infectie, de zwangerschapscomplicatie of de kanker[2][5][12]. De zorg vindt in het ziekenhuis plaats, vaak op de intensive care[4]. Hier staan geen doseringen.

  • Transfusies: bloedplaatjes, plasma of fibrinogeenconcentraat vullen aan wat verbruikt is. Ze worden vooral gegeven aan mensen die bloeden of een ingreep nodig hebben, niet alleen vanwege de labwaarden[9][12]. De Nederlandse richtlijn Bloedtransfusiebeleid adviseert bij ernstig bloeden of een ingreep plasma te overwegen, zo nodig aangevuld met fibrinogeenconcentraat; cryoprecipitaat, dat in Amerikaanse teksten vaak wordt genoemd, is in Nederland niet beschikbaar[13].
  • Bloedverdunners (heparine): soms gebruikt als de stolling overheerst, bijvoorbeeld bij langzaam verlopende DIS met stolsels; bij snelle DIS met bloedingen meestal niet[3][9]. Ernstig zieke patiënten die niet bloeden krijgen meestal een preventieve dosis tegen trombose[9][12].

Hoe wordt DIS gevolgd, en kun je het voorkomen?

Een aantal trombocyten dat bij herhaalde metingen stabiel blijft, is een indirect teken dat de stollingsactivatie is gestopt[4]. De vooruitzichten hangen af van de oorzaak, en DIS kan levensbedreigend zijn[2]. De beste preventie is het snel behandelen van de aandoeningen die DIS kunnen uitlokken[2].

Vragen voor je arts

  1. Wat veroorzaakt de DIS, en hoe wordt die oorzaak behandeld?
  2. Is het een snelle of een langzaam verlopende DIS, en is bloeden of stollen nu het grootste risico?
  3. Welke uitslagen volgt u het nauwst, en hoe vaak worden ze herhaald?
  4. Zijn transfusies of een bloedverdunner nodig, en waarom?

Veelgestelde vragen

Wat betekent DIS of DIC?

Diffuse intravasale stolling, in het Engels disseminated intravascular coagulation (DIC): "diffuus" omdat de stolling overal in het lichaam plaatsvindt, "intravasaal" omdat ze in de bloedvaten gebeurt[2].

Kan één bloedtest DIS uitsluiten?

Nee. Trombocyten, fibrinogeen en stollingstijden kunnen in het begin nog binnen de normaalwaarden vallen, ook als ze ten opzichte van je eigen waarden al gedaald zijn; daarom worden de tests herhaald[4][12].

Is DIS besmettelijk of erfelijk?

Nee. DIS is verworven: het is een reactie van het stollingssysteem op een andere ziekte, zoals een ernstige infectie of letsel[5][7]. De infectie die het uitlokte kan besmettelijk zijn, DIS zelf niet.

Kan DIS ontstaan tijdens de zwangerschap of na de bevalling?

Ja. Loslating van de placenta, vruchtwaterembolie en achtergebleven placentaweefsel zijn bekende oorzaken; daarom wordt het fibrinogeen bepaald als de placenta te vroeg loslaat[2][4][10].

Gerelateerde artikelen

  1. National Heart, Lung, and Blood Institute. Disseminated Intravascular Coagulation (DIC). National Institutes of Health. nhlbi.nih.gov (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  2. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Disseminated intravascular coagulation (DIC). Herzien oktober 2025. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  3. Merck Manual Professional Version. Disseminated Intravascular Coagulation (DIC). Volledig herzien juli 2025. merckmanuals.com (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  4. Venugopal A. Disseminated intravascular coagulation. Indian J Anaesth. 2014;58(5):603-608. doi:10.4103/0019-5049.144666 (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  5. Levi M, Scully M. How I treat disseminated intravascular coagulation. Blood. 2018;131(8):845-854. doi:10.1182/blood-2017-10-804096 (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  6. Taylor FB Jr, Toh CH, Hoots WK, Wada H, Levi M. Towards definition, clinical and laboratory criteria, and a scoring system for disseminated intravascular coagulation. Thromb Haemost. 2001;86(5):1327-1330. doi:10.1055/s-0037-1616068 (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  7. Iba T, Levy JH, Maier CL, et al. Updated definition and scoring of disseminated intravascular coagulation in 2025: communication from the ISTH SSC Subcommittee on Disseminated Intravascular Coagulation. J Thromb Haemost. 2025;23(7):2356-2362. doi:10.1016/j.jtha.2025.03.038 (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  8. Iba T, Maier CL, Scarlatescu E, Levy JH. Introducing the new definition and diagnostic criteria of disseminated intravascular coagulation released by the International Society on Thrombosis and Haemostasis in 2025. Semin Thromb Hemost. 2026;52(1):10-17. doi:10.1055/a-2675-6068 (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  9. Levi M, Toh CH, Thachil J, Watson HG. Guidelines for the diagnosis and management of disseminated intravascular coagulation. British Committee for Standards in Haematology. Br J Haematol. 2009;145(1):24-33. doi:10.1111/j.1365-2141.2009.07600.x (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  10. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Platelet count; Prothrombin time (PT); Partial thromboplastin time (PTT); Fibrinogen blood test. US National Library of Medicine (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  11. Righini M, Van Es J, Den Exter PL, et al. Age-adjusted D-dimer cutoff levels to rule out pulmonary embolism: the ADJUST-PE study. JAMA. 2014;311(11):1117-1124. doi:10.1001/jama.2014.2135 (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  12. Het Acute Boekje, een initiatief van de Nederlandse Internisten Vereniging. Diffuse intravasale stolling. Bijgewerkt 30 mei 2023. hetacuteboekje.nl (geraadpleegd op 31 oktober 2026)
  13. Richtlijnendatabase. Richtlijn Bloedtransfusiebeleid: Plasmatransfusiebeleid bij ernstige diffuse intravasale stolling (DIS) met bloeding. NIV, NVA, NVKC; 2020. richtlijnendatabase.nl (geraadpleegd op 31 oktober 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt niet het advies van een arts, die je uitslagen beoordeelt samen met je klachten, voorgeschiedenis, medicijnen en lichamelijk onderzoek.