Denk je dat jij of iemand bij jou een beroerte heeft? Bel dan nu 112. Rij niet zelf of met die persoon naar het ziekenhuis, wacht niet af of de klachten overgaan, en neem niet zelf een aspirine (acetylsalicylzuur). De ambulance begint het onderzoek al onderweg, waarschuwt het beroerteteam in het ziekenhuis en kiest een ziekenhuis dat je kan behandelen. Niets daarvan gebeurt in een eigen auto. Elke minuut dat een beroerte onbehandeld blijft, gaan ongeveer 1,9 miljoen hersencellen verloren.

Een beroerte, ook wel CVA genoemd, is een verzamelnaam voor een herseninfarct, een hersenbloeding en een TIA. In dit artikel lees je hoe je de symptomen van een beroerte herkent, welke soorten er zijn, waar het door komt, welk onderzoek en bloedonderzoek erbij horen en hoe de behandeling en het herstel gaan.

Wat zijn de 3 signalen van een beroerte?

De 3 signalen van een beroerte zijn een scheve mond, verwarde of onduidelijke spraak en een lamme arm. In Nederland heet dat de Mond-Spraak-Arm-test. Thuisarts en de Hartstichting leggen het zo uit: vraag de ander om breed te lachen of de tanden te laten zien en kijk of de mond scheef hangt; vraag een paar zinnen te zeggen en luister of de spraak warrig of onduidelijk is; en kijk of iemand plotseling kracht verliest in een arm. Herken je één van deze signalen? Bel direct 112.

De internationale BE-FAST-lijst voegt daar Balans (Balance) en Ogen (Eyes) aan toe. Een flink deel van de beroertes treft namelijk de achterkant van de hersenen (de achterste circulatie). Daar is soms geen scheve mond en geen zwakke arm. Juist die beroertes mist de gewone test. Eén signaal is genoeg om 112 te bellen.

Letter	Wat je controleert	Hoe het eruitziet
B: Balans	Plotseling verlies van coördinatie	Wankelen, naar één kant afwijken, hevige draaiduizeligheid
E: Ogen	Plotselinge verandering in het zien	Blind worden aan één oog, dubbelzien of de helft van het beeld kwijt
F: Gezicht (mond)	Vraag om te lachen	Eén mondhoek hangt; de lach is scheef
A: Arm	Vraag beide armen op te tillen	Eén arm zakt weg of gaat niet omhoog; plotseling doof gevoel aan één kant
S: Spraak	Vraag een eenvoudige zin te zeggen	Onduidelijke of verkeerde woorden; begrijpt jou niet
T: Tijd	Bel direct 112	Noteer wanneer de persoon het laatst normaal was gezien; die klok bepaalt de behandeling

Onthoud het tijdstip waarop iemand voor het laatst normaal was. Werd iemand met klachten wakker, dan is dat tijdstip het moment van naar bed gaan. Met scans kan dan vaak nog hersenweefsel worden gevonden dat te redden is. Zeg tegen de meldkamer dat je aan een beroerte denkt; dat woord verandert hoe je melding wordt behandeld.

Hoe ontstaat een beroerte?

Een beroerte ontstaat als de bloedtoevoer naar een deel van de hersenen stopt, of als een bloedvat knapt. Thuisarts schrijft: bij een beroerte is een bloedvat in je hersenen dicht of kapot. Hersenweefsel heeft bijna geen energievoorraad, dus hersencellen zonder zuurstof beginnen binnen minuten te falen. Wat dat gebied regelde, zoals een arm bewegen, woorden vinden of de linkerhelft van een kamer zien, valt op hetzelfde moment uit.

Rond de afstervende kern ligt de penumbra: weefsel dat zuurstof tekortkomt maar nog leeft. Dat probeert de spoedbehandeling te redden, en het wordt steeds kleiner. Daarom telt snelheid: de bloedstroom herstellen na negentig minuten redt veel meer weefsel dan na zes uur, ook als beide binnen de toegestane tijd vallen.

Welke soorten CVA zijn er?

Er zijn drie soorten beroerte (CVA): een herseninfarct, een hersenbloeding en een TIA. Volgens VZinfo van het RIVM gaat het in Nederland bij ongeveer 80% van de beroertes om een herseninfarct en bij 20% om een hersenbloeding. Bij een herseninfarct sluit een stolsel een slagader naar de hersenen af. Dat stolsel ontstaat op een zieke vaatwand of komt van het hart of uit de hals. Bij een hersenbloeding knapt een bloedvat en drukt bloed in het hersenweefsel. Dat beschadigt de hersenen doordat het gebied erachter geen bloed krijgt en doordat de druk in de schedel stijgt. Een TIA (transient ischemic attack) is een tijdelijke afsluiting die verdwijnt voordat er blijvende schade is.

Aan het bed zien ze er hetzelfde uit. Niets wat je van buiten ziet, onderscheidt een stolsel van een bloeding; alleen een CT- of MRI-scan kan dat. Dat onderscheid draait de behandeling om: een herseninfarct kan worden behandeld door het stolsel op te lossen of te verwijderen, terwijl diezelfde behandeling bij een bloeding rampzalig zou zijn.

Daarom neem je bij klachten van een beroerte niet zelf een aspirine. Aspirine maakt het bloed dunner. Is de beroerte een bloeding, dan wordt de bloeding en de afloop erger. Het advies om op een aspirine te kauwen geldt bij een vermoedelijke hartaanval, niet bij een beroerte. Alleen een arts die de hersenen heeft laten scannen, kan beslissen of een bloedverdunner past.

Beroerte symptomen naast de bekende signalen

Beroertes in de achterste circulatie, in de hersenstam en de kleine hersenen, kunnen zich uiten als hevige draaiduizeligheid met braken, dubbelzien, aanhoudende hik, moeite met slikken, onzeker lopen of een doof gevoel aan één kant van het gezicht en de andere kant van het lichaam. Dat wordt vaak aangezien voor een probleem in het binnenoor of een migraine. Thuisarts noemt ook minder goed zien, praten of slikken.

Vrouwen melden vaker klachten buiten de bekende lijst: plotselinge hevige hoofdpijn, onverklaarde verwardheid, algemene zwakte, misselijkheid, flauwvallen of onrust. Die worden later herkend, en dat kost behandeltijd.

Twee kenmerken onderscheiden een beroerte van de meeste aandoeningen die erop lijken: het begin is plotseling, in seconden in plaats van uren, en de uitval is gericht, een bepaalde functie die wegvalt in plaats van je algemeen niet lekker voelen. Een geleidelijke, pijnloze verlamming van het gezicht waarbij ook het voorhoofd meedoet, is eerder een aangezichtsverlamming door de aangezichtszenuw dan een beroerte, maar dat oordeel hoort bij een arts.

TIA: een waarschuwing, geen opluchting

Bij een TIA heb je echte klachten van een beroerte die weer weggaan, meestal binnen minuten. De opluchting als de klachten verdwijnen, is het gevaarlijkste deel, omdat mensen daardoor geen hulp zoeken.

Dat de klachten weg zijn, betekent niet dat het veilig was. Een TIA betekent dat een stolsel je hersenen bereikte en daarna uiteenviel. Wat het veroorzaakte, is er nog steeds. Het risico op een echte beroerte daarna is vooral in het begin hoog: een flink deel gebeurt in de eerste 48 uur en veel meer in de eerste week. Juist in die periode helpt behandeling het meest: snel onderzoek met een bloedplaatjesremmer en het aanpakken van risicofactoren vermindert de kans op herhaling flink.

De regel is simpel. Heb je nu klachten, bel dan 112. Zijn de klachten al weg, neem dan dezelfde dag nog contact op met je huisarts of de huisartsenpost, en wacht niet op een afspraak volgende week.

Oorzaken en risicofactoren

De meeste beroertes zijn terug te voeren op risicofactoren die je kunt meten en veranderen. Hoge bloeddruk is de grootste oorzaak van beide soorten, en hoge bloeddruk, die de vaatwand beschadigt, goed regelen verlaagt het risico meer dan welke maatregel ook. Roken verdubbelt het risico ongeveer, en dat herstelt na stoppen.

Plaque door cholesterol vernauwt de slagaders naar de hersenen, en het proces van aderverkalking, waarbij plaque scheurt en stolsels vormt, speelt in de halsslagaders. Mensen met diabetes, die vaatziekte in het hele lichaam versnelt, hebben ongeveer twee keer zoveel risico. Overgewicht, weinig bewegen, veel alcohol, slaapapneu en onbehandeld boezemfibrilleren maken de lijst van veranderbare factoren compleet. Leeftijd, familie, een eerdere beroerte, sikkelcelziekte en zwangerschapsvergiftiging (pre-eclampsie) kun je niet veranderen, maar het is goed ze te kennen.

Een beroerte is niet alleen een ziekte van ouderen. In de Verenigde Staten stijgt het aantal beroertes onder de 50 al twintig jaar, en ongeveer één op de tien beroertes gebeurt daar nu onder die leeftijd. Jonge patiënten worden het vaakst verkeerd gediagnosticeerd of naar huis gestuurd, omdat artsen bij een 35-jarige met duizeligheid of hoofdpijn eerst aan vaker voorkomende oorzaken denken. Ook de oorzaken zijn anders: een scheurtje in de wand van een slagader (dissectie), een open foramen ovale, stollingsstoornissen en gebruik van stimulerende middelen. Ben je jong en heb je plotselinge neurologische klachten, zeg dan op de spoedeisende hulp hardop het woord ‘beroerte’.

Hoe wordt een beroerte vastgesteld?

Beeldvorming komt eerst, en snel. Een CT-scan van het hoofd zonder contrast, binnen minuten na aankomst, beantwoordt de vraag die eerst moet: is er bloed? Een CT-angiografie zoekt daarna naar een grote afgesloten slagader die verwijderd kan worden, en een CT-perfusie of MRI laat zien hoeveel weefsel verloren is en hoeveel nog te redden is.

Daarna gaat het onderzoek naar de oorzaak, omdat die de preventie bepaalt. Hartritmebewaking, soms wekenlang met een draagbaar apparaatje, zoekt naar boezemfibrilleren dat af en toe optreedt. Een onregelmatig hartritme dat stolsels naar de hersenen stuurt verklaart veel beroertes die anders onverklaard blijven. Een echo van de halsvaten bekijkt de halsslagaders, en een echo van het hart zoekt naar stolsels, klepafwijkingen of een gaatje tussen de boezems.

Het bloedonderzoek dat ertoe doet

Bloedonderzoek sluit aandoeningen uit die op een beroerte lijken en zoekt naar oorzaken. Glucose wordt direct gemeten, omdat een heel lage bloedsuiker precies op een beroerte kan lijken en binnen minuten te herstellen is. Op langere termijn helpt een nuchtere glucose die verborgen stofwisselingsrisico laat zien bij preventie; in Nederland staat die in mmol/L. Een bloedbeeld dat bloedarmoede, infectie of weinig bloedplaatjes laat zien hoort er standaard bij, samen met stollingstesten die laten zien of het bloed al verdund is.

Na de spoedfase wordt het onderzoek breder: een cholesterolprofiel met het LDL-cholesterol dat plaque laat ontstaan, het HbA1c (in mmol/mol) voor onontdekte diabetes, en de nierfunctie en leverfuncties. Bij jongere patiënten komen daar onderzoeken naar auto-immuunziekten en stolling bij: antifosfolipide-antistoffen, trombofilieonderzoek en homocysteïne, dat kan wijzen op een erfelijke stofwisselingsziekte.

Spoedbehandeling: welke medicijnen worden gebruikt?

Bij een herseninfarct lost trombolyse het stolsel op met een medicijn via een ader, meestal binnen 4,5 uur na het moment dat iemand het laatst normaal was. Bij sommige patiënten kan dat met behulp van scans nog later. Tenecteplase, één injectie, wordt steeds vaker gebruikt in plaats van alteplase.

Bij een afsluiting van een grote slagader verwijdert trombectomie het stolsel: via een katheter gaat de arts naar de afgesloten hersenslagader en haalt het stolsel weg met een stent-retriever of zuigsysteem. Geselecteerde patiënten hebben er tot 24 uur na het begin baat bij, als scans laten zien dat er nog weefsel te redden is. Die ruimere tijden zijn een reden voor hoop, geen reden om te wachten: de uitkomst wordt elk uur slechter, de meeste patiënten komen niet in aanmerking voor de late tijden, en alleen scans laten zien wie wel. Niemand moet zelf op de klok beslissen.

Welke medicijnen worden gebruikt bij een hersenbloeding? Bij een hersenbloeding krijg je geen stolseloplosser. De behandeling bestaat uit het snel en gecontroleerd verlagen van de bloeddruk, het direct opheffen van de werking van bloedverdunners en een beoordeling door een neurochirurg. Samen in het eerste uur verbeteren deze stappen de overleving. Elke patiënt doet het beter op een speciale beroerte-eenheid (stroke unit), waar het team eerst het slikken test voordat je een slok water krijgt, temperatuur, glucose en zuurstof bewaakt en longontsteking en trombose voorkomt, die veel vermijdbare schade geven.

Wat gebeurt er na een beroerte? Herstel en revalidatie

Na een beroerte begint de revalidatie al in het ziekenhuis, vaak binnen een of twee dagen. Fysiotherapie bouwt kracht en lopen weer op; ergotherapie richt zich op dagelijkse handelingen; logopedie helpt bij afasie, het verlies van het vermogen om taal te maken of te begrijpen, en bij onveilig slikken.

De hersenen kunnen zich echt herorganiseren, maar dat hangt af van hoeveel en hoe intensief je oefent. De eerste drie tot zes maanden geven de snelste vooruitgang, maar verbetering gaat jaren door. Herstel gaat zelden in een rechte lijn, en vermoeidheid komt bijna altijd voor. Een depressie na een beroerte treft ongeveer een derde van de mensen. Het is een medisch gevolg en geen karakterzwakte, en behandelen ervan verbetert ook het lichamelijke herstel.

Wat mag je niet doen na een beroerte?

Na een beroerte stop je niet zelf met je medicijnen, rook je niet, rijd je pas weer auto als je arts zegt dat het mag, en wacht je niet af als er nieuwe klachten komen. Ook niet verstandig: de eerste weken alles in één keer willen doen. Doseer je energie, want vermoeidheid na een beroerte is heel gewoon.

Een eerste of volgende beroerte voorkomen

Preventie draait om meten. Ken je bloeddruk en laat die behandelen tot de streefwaarde. Ken je cholesterolwaarden en laat een verhoogd LDL behandelen als je risico dat nodig maakt. Weet of je diabetes of prediabetes hebt, en vraag of je hartritme is gecontroleerd, zeker na je 65e. Stop met roken. Beweeg regelmatig, gebruik minder zout en alcohol, en laat je onderzoeken op slaapapneu als je hard snurkt.

Na een beroerte of TIA wordt de preventie afgestemd op de oorzaak: een bloedplaatjesremmer bij de meeste beroertes door een stolsel, een antistollingsmiddel als er boezemfibrilleren is gevonden, een operatie aan de halsslagader bij een ernstige vernauwing, en een strakke regeling van bloeddruk, cholesterol en glucose. Trouw je medicijnen gebruiken is belangrijker dan de keus voor één bepaald middel, omdat het risico het hoogst is in de weken direct na de eerste gebeurtenis.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

Trombectomie bij beroertes die vroeger als onbehandelbaar golden. De SELECT2-studie verdeelde 352 patiënten bij wie de beroerte al een groot deel van het hersenweefsel had vernield, een groep die vroeger niet in aanmerking kwam, over trombectomie plus medische zorg of alleen medische zorg, binnen 24 uur na het begin. De studie werd vroeg gestopt omdat het voordeel duidelijk was: 20 procent van de trombectomiegroep was na 90 dagen zelfstandig, tegenover 7 procent, met een vergelijkbare sterfte (Sarraj en collega’s, 2023). Wat betekent dit voor jou: ook een beroerte die er op de eerste scan verwoestend uitziet, kan misschien worden behandeld. Die beslissing hoort in het ziekenhuis, niet bij een inschatting thuis.

Een sneller stolseloplossend medicijn. De ORIGINAL-studie verdeelde 1.489 patiënten met een herseninfarct binnen 4,5 uur over tenecteplase, gegeven als één injectie, of alteplase, gegeven als infuus van een uur. Een uitstekende uitkomst na 90 dagen kwam voor bij 72,7 procent van de tenecteplasegroep tegenover 70,3 procent met alteplase. Daarmee werd de grens voor ‘niet slechter’ gehaald, met een hersenbloeding met klachten bij 1,2 procent in beide groepen (Meng en collega’s, 2024). Wat betekent dit voor jou: het nieuwere medicijn werkt minstens zo goed en is sneller te geven.

Waar de zorg nu staat. Een review in The Lancet uit 2024 merkte op dat in sommige rijke landen tot één op de vijf mensen in zijn leven een beroerte krijgt, en dat trombectomie nu ook mogelijk is bij grotere infarcten en een afsluiting van de arteria basilaris, met een tijdvenster tot 24 uur (Hilkens en collega’s, 2024). Wat betekent dit voor jou: de groep die behandeld kan worden, is groter geworden, dus het idee dat je te laat bent, klopt vaak niet meer.

Fabels en feiten

Fabel	Feit
Neem een aspirine terwijl je op hulp wacht	Een deel van de beroertes is een bloeding, en aspirine maakt bloedingen erger. Wacht op de scan.
Als de klachten weggaan, was het niets	Dat is een TIA; die geeft op korte termijn een hoog risico op een echte beroerte. Laat je dezelfde dag onderzoeken.
Zelf naar het ziekenhuis rijden is sneller	De ambulance waarschuwt het beroerteteam en kiest het juiste ziekenhuis. Een eigen auto doet geen van beide.
Alleen ouderen krijgen een beroerte	Ook jonge volwassenen krijgen een beroerte, en in de Verenigde Staten gebeurt ongeveer één op de tien onder de 50.

Woordenlijst

Begrip	Betekenis
Herseninfarct	Een stolsel dat de bloedstroom naar de hersenen afsluit; in Nederland ongeveer 80 procent van de beroertes.
Hersenbloeding	Een beroerte door een geknapt bloedvat dat in of rond de hersenen bloedt.
TIA	Klachten van een beroerte die weggaan zonder blijvende schade; een waarschuwing voor een hoog risico op korte termijn.
Penumbra	Weefsel rond de afstervende kern dat zuurstof tekortkomt maar nog te redden is.
Trombolyse	Behandeling met een medicijn via een ader dat een stolsel oplost.
Trombectomie	Een behandeling met een katheter die een stolsel uit een grote hersenslagader haalt.
Laatst normaal gezien	Het laatste moment dat iemand normaal was; de klok die bepaalt welke behandeling nog kan.

Veelgestelde vragen

Wat zijn de eerste tekenen van een beroerte?

De eerste tekenen komen plotseling en zitten aan één kant: een scheve mond, zwakte of een doof gevoel in één arm, onduidelijke spraak. BE-FAST voegt twee waarschuwingen toe die de gewone test mist: plotseling evenwichtsverlies en een plotselinge verandering in het zien, zoals dubbelzien of blind worden aan één oog. Ook plotselinge hevige hoofdpijn, verwardheid of moeite met slikken tellen mee. Eén teken is genoeg: bel 112 in plaats van af te wachten.

Wat is een lichte beroerte of TIA, en is dat ernstig?

Een ‘lichte beroerte’ of TIA geeft klachten van een beroerte door een stolsel dat vanzelf verdwijnt, meestal binnen minuten. Er is niets kleins aan: een stolsel bereikte je hersenen en de oorzaak is er nog. Het risico op een echte beroerte is het hoogst in de eerste 48 uur en blijft wekenlang verhoogd. Neem dezelfde dag contact op met je huisarts of de huisartsenpost, want snelle behandeling verkleint de kans op een invaliderende beroerte flink.

Wat is het verschil tussen een beroerte en een herseninfarct?

Een herseninfarct is een soort beroerte. Beroerte (CVA) is de verzamelnaam voor een herseninfarct, een hersenbloeding en een TIA. Van buiten zien ze er hetzelfde uit; alleen een hersenscan laat het verschil zien, en dat bepaalt of een stolseloplosser levensreddend of gevaarlijk is.

Zijn de symptomen van een beroerte anders bij vrouwen?

Vaak wel. Vrouwen melden vaker klachten buiten de bekende lijst: plotselinge hevige hoofdpijn, onverklaarde verwardheid, algemene zwakte, misselijkheid, flauwvallen of onrust. Die worden makkelijker aan iets anders toegeschreven, en dat is een reden waarom vrouwen later worden gediagnosticeerd en behandeltijd verliezen. Zwangerschapsvergiftiging geeft extra risico. Elke plotselinge, onverklaarde neurologische klacht is een reden om 112 te bellen, ook als het niet het leerboekbeeld is.

Waar bestaat de behandeling van een beroerte uit?

Bij een herseninfarct kan de behandeling bestaan uit een stolseloplossend medicijn via een ader, meestal binnen 4,5 uur na het moment dat iemand het laatst normaal was, en trombectomie om een groot stolsel met een katheter te verwijderen, bij geselecteerde patiënten tot 24 uur na het begin. Een hersenbloeding wordt behandeld met snelle bloeddrukverlaging, het opheffen van bloedverdunners en soms een operatie. Scans bepalen wat past, en daarom kan aankomst in het ziekenhuis niet wachten.

Bronnen

Thuisarts (NHG) — Hoe herken je een beroerte en waar komt het door? — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
Hartstichting — Beroerte: symptomen, oorzaken en risico’s uitgelegd — hartstichting.nl, geraadpleegd 2026 — hartstichting.nl
RIVM, VZinfo — Beroerte: cijfers en context — vzinfo.nl, 2026 — vzinfo.nl
Thuisarts (NHG) — Spoed: wie bel je? — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
Centers for Disease Control and Prevention — Stroke Facts — CDC, 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
National Institute of Neurological Disorders and Stroke — Stroke — NIH/NINDS, 2024 (Engelstalig) — ninds.nih.gov
American Stroke Association — Stroke Symptoms — AHA/ASA, 2024 (Engelstalig) — stroke.org
Mayo Clinic — Stroke — Mayo Clinic, 2024 (Engelstalig) — mayoclinic.org
Sarraj A, et al. — Trial of Endovascular Thrombectomy for Large Ischemic Strokes — New England Journal of Medicine, 2023 (Engelstalig) — doi.org/10.1056/NEJMoa2214403
Meng X, et al. — Tenecteplase vs Alteplase for Acute Ischemic Stroke: The ORIGINAL Trial — JAMA, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1001/jama.2024.14721
Hilkens NA, et al. — Stroke — The Lancet, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/S0140-6736(24)00642-1

Verder lezen

Het proces van plaque achter een beroerte zit ook achter vernauwing van de kransslagaders van het hart.
Artsen voegen vaak ontsteking toe aan het beeld met een CRP-test die ontsteking in het lichaam meet.
Bekijk je een cholesterolprofiel, leer dan het totaal cholesterol in je bloedwaarden lezen.
Stollingsproblemen worden vaak onderzocht met een D-dimeertest die de afbraak van stolsels meet.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Veel van wat je risico op een beroerte bepaalt, is al lang voordat er iets misgaat te zien in gewoon bloedonderzoek. Een onderzoek naar risicofactoren bestaat meestal uit een cholesterolprofiel, nuchtere glucose en HbA1c, een bloedbeeld, de nierfunctie en ontstekingswaarden zoals CRP. Los zijn het getallen op papier; samen laten ze zien hoe je bloedvaten ouder worden.

BloodSense leest je labuitslag, legt elke marker in gewone taal uit, laat zien waar je staat ten opzichte van de referentiewaarden en wijst op patronen die je met je huisarts kunt bespreken, met een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies. Bij klachten van een beroerte bel je altijd direct 112.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen