Bij een coronaire hartziekte zijn de kransslagaders, de bloedvaten die de hartspier van bloed voorzien, vernauwd door een ophoping van vet en kalk (plaque). Daardoor krijgt het hart langzaam minder zuurstofrijk bloed dan het nodig heeft. Je hoort ook wel ‘coronairlijden’ of ‘vernauwing van de kransslagader’. Het is de meest voorkomende hartziekte en een belangrijke doodsoorzaak, maar ook een van de best te voorkomen en te behandelen. Volgens VZinfo hebben in Nederland naar schatting 807.900 mensen een coronaire hartziekte. Veel mensen leven jarenlang met vernauwde kransslagaders zonder klachten. Anderen merken waarschuwingssignalen, zoals een drukkend gevoel op de borst, lang voordat er een hartinfarct komt. In dit artikel lees je wat een coronaire hartziekte is, welke symptomen erbij horen, wat de oorzaken zijn, hoe de diagnose wordt gesteld met bloedonderzoek en onderzoek van het hart, welke behandelingen er zijn en wat nieuw onderzoek laat zien.

Wat is een coronaire hartziekte?

Een coronaire hartziekte ontstaat als de kransslagaders (coronaire arteriën) vernauwen doordat cholesterol, vet en andere stoffen zich ophopen in de vaatwand. Die ophoping heet plaque. Hoe meer plaque, hoe minder zuurstofrijk bloed het hart bereikt, vooral bij inspanning of stress. Scheurt een plaque, dan kan er plotseling een bloedstolsel ontstaan dat de slagader afsluit. Dan stopt de bloedtoevoer naar een deel van de hartspier en ontstaat een hartinfarct.

Thuisarts legt het zo uit: je hartspier krijgt zuurstof via bloedvaten aan de buitenkant van het hart, de kransslagaders. Als zo'n bloedvat smaller wordt, kan er minder bloed en dus minder zuurstof naar de hartspier. Die vernauwing komt vaak door aderverkalking. Volgens VZinfo overleden in 2024 ongeveer 7.900 mensen in Nederland aan een coronaire hartziekte en waren er in 2023 bijna 52.000 ziekenhuisopnames voor. Het goede nieuws: sinds 1980 daalt het aantal sterfgevallen door coronaire hartziekten steeds verder. Omdat de ziekte langzaam ontstaat en jarenlang stil kan blijven, helpt het om haar vroeg te begrijpen.

Wat zijn coronaire arteriën?

Coronaire arteriën zijn de kransslagaders: de slagaders die als een krans om het hart liggen en de hartspier zelf van zuurstofrijk bloed voorzien. Er is een linker en een rechter kransslagader, die zich verder vertakken. Raakt een van deze vaten vernauwd of afgesloten, dan krijgt het deel van de hartspier dat erachter ligt te weinig zuurstof.

Wat zijn de symptomen van coronaire hartziekten?

Het belangrijkste symptoom van een coronaire hartziekte is angina pectoris, in het Nederlands ‘hartkramp’: een drukkend, knellend, beklemmend of zwaar gevoel op de borst. Thuisarts beschrijft hartkramp als korte aanvallen van een drukkend, pijnlijk of benauwd gevoel in je borstkas, als je iets actiefs doet, bij kou, na vet eten of bij heftige emoties. Als je rustig gaat zitten, is het gevoel meestal binnen een paar minuten weg, en uiterlijk binnen 15 minuten. Kortademigheid en moeheid kunnen erbij horen of los voorkomen. In het begin geeft de ziekte vaak geen klachten, en bij veel mensen is een hartinfarct het eerste teken.

Omdat een hartinfarct zonder veel waarschuwing kan ontstaan, is het belangrijk de signalen te kennen: een drukkend, knellend of vol gevoel op de borst dat langer dan een paar minuten duurt of komt en gaat, pijn in armen, rug, nek, kaak of maag, kortademigheid, koud zweet, misselijkheid en een licht gevoel in het hoofd. Bel bij deze klachten direct 112 en wacht niet af of het overgaat: hoe sneller de behandeling, hoe meer hartspier behouden blijft. Thuisarts adviseert mensen met hartkramp om 112 te bellen als ze tijdens een aanval ook onrustig en misselijk zijn en zweten, of als de druk op de borst na drie keer een pil of spray onder de tong niet weg is. Vrouwen hebben bij een hartinfarct vaker andere klachten, zoals korte of stekende pijn in nek, kaak, arm of rug, misselijkheid of moeheid, in plaats van de klassieke druk op de borst. Daardoor wordt de diagnose soms later gesteld.

Wat zijn de symptomen van coronairspasme?

Bij een coronairspasme knijpt een kransslagader tijdelijk samen, ook zonder grote vernauwing. Dat geeft vaak pijn of druk op de borst in rust, bijvoorbeeld 's nachts of vroeg in de ochtend, soms met kortademigheid of hartkloppingen. Deze klachten lijken op die van hartkramp en vragen ook om beoordeling door een arts. Het hangt samen met coronaire vaatdysfunctie, waarbij de kleine vaatjes van het hart niet goed werken.

Wat zijn de oorzaken van hart- en vaatziekten zoals coronaire hartziekte?

Een coronaire hartziekte ontstaat als schade aan de binnenwand van de slagader ervoor zorgt dat cholesterol en andere stoffen zich over vele jaren ophopen in de vaatwand. Dat proces heet atherosclerose of aderverkalking. Volgens Thuisarts kun je aderverkalking krijgen door ouder worden, roken, ongezond eten, weinig bewegen en je genen. Twee van de belangrijkste factoren die je kunt beïnvloeden zijn een hoog LDL-cholesterol en een hoge bloeddruk. Het aanpakken van de vaatvernauwende gevolgen van hoog cholesterol en de extra belasting door hoge bloeddruk kan de ziekte vertragen of zelfs tot stilstand brengen. Roken, diabetes, overgewicht, te weinig bewegen en een eetpatroon met veel verzadigd vet, zout en toegevoegde suiker verhogen het risico ook.

Sommige risicofactoren kun je niet veranderen. Het risico stijgt met de leeftijd, en volgens VZinfo komen coronaire hartziekten vaker voor bij mannen en ouderen. Vrouwen krijgen gemiddeld 7 tot 10 jaar later hart- en vaatziekten dan mannen. Ook een vader, moeder, broer of zus met hart- en vaatziekten op jonge leeftijd verhoogt de kans flink. Een chronische, lichte ontsteking en een erfelijk hoog lipoproteïne(a) verhogen het risico ook, los van het cholesterol. Daarom kijken artsen tegenwoordig verder dan alleen het standaard cholesterolprofiel.

Is vernauwing van de kransslagader erfelijk?

Vernauwing van de kransslagader is niet direct erfelijk, maar de aanleg ervoor zit wel deels in de familie. Hart- en vaatziekten bij een ouder, broer of zus op jonge leeftijd verhogen je risico. Ook erfelijke vormen van hoog cholesterol, zoals familiaire hypercholesterolemie, en een erfelijk hoog lipoproteïne(a) spelen mee. Thuisarts heeft een aparte pagina over erfelijk hoog cholesterol (FH).

Hoe wordt een coronaire hartziekte vastgesteld?

Omdat een coronaire hartziekte voortkomt uit de plaquevorming bij atherosclerose, combineert de diagnose bloedonderzoek dat je risico in kaart brengt met onderzoek dat de vernauwing direct zichtbaar maakt. De meeste mensen beginnen bij de huisarts met vragen over klachten en familie, een lipidenspectrum (cholesterolprofiel), en een meting van bloeddruk en bloedsuiker. Volgens de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement hoef je voor het cholesterolprofiel meestal niet nuchter te zijn. Lijkt het risico verhoogd, dan volgen extra bloedwaarden of onderzoek bij de cardioloog. Bij klachten verwijst de huisarts je meestal door naar de cardioloog.

Bloedwaarde	Wat het zegt
LDL-cholesterol	Belangrijkste oorzaak van plaquevorming; de streefwaarde hangt af van je totale risico
HDL-cholesterol	Helpt cholesterol uit de vaatwand af te voeren; een hogere waarde beschermt meestal
Triglyceriden en non-HDL-cholesterol	Brengen extra vettransporterende deeltjes in beeld die het risico verhogen
Apolipoproteïne B	Telt direct het aantal vaatvernauwende deeltjes; verduidelijkt het risico als LDL alleen niet genoeg zegt
Lipoproteïne(a)	Erfelijk bepaald deeltje dat je één keer als volwassene laat meten; een hoge waarde verhoogt je risico los van LDL
Hooggevoelig CRP	Weerspiegelt ontsteking in de vaatwand; verfijnt het risico als andere uitslagen op het randje zitten
HbA1c	Weerspiegelt de gemiddelde bloedsuiker; spoort diabetes op, een belangrijke oorzaak van coronaire hartziekte
Hooggevoelig troponine	Wijst op schade aan de hartspier; stelt een hartinfarct vast, geen screeningstest

Het lipidenspectrum vormt de basis. Begrijpen wat je LDL-cholesterol, je HDL-cholesterol, je triglyceriden en je totaal cholesterol betekenen, zet een uitslag in perspectief; totaal cholesterol min HDL geeft het non-HDL-cholesterol. In Nederland worden deze waarden in mmol/L gegeven. Hoe ver LDL omlaag moet, hangt af van je totale risico. Thuisarts noemt een LDL-cholesterol onder de 3 mmol/L meestal goed. Bij een groot risico op hart- en vaatziekten is dat onder de 2,6 mmol/L, en bij een heel groot risico, zoals bij een bestaande coronaire hartziekte, onder de 1,8 mmol/L. Blijft het risico onduidelijk, dan kan je apolipoproteïne B-waarde laten zien hoeveel vaatvernauwende deeltjes er rondgaan, ook als LDL onder controle is. Internationale richtlijnen raden aan om je lipoproteïne(a)-waarde één keer te laten meten, omdat die erfelijk bepaald en stabiel is. Een waarde vanaf ongeveer 125 tot 150 nmol/L geldt als verhoogd, en vanaf 250 nmol/L is het risico op lange termijn ongeveer twee keer zo groot als bij een lage waarde. Referentiewaarden en eenheden kunnen per laboratorium verschillen.

Twee andere testen geven extra informatie. De hooggevoelige CRP-waarde kan een lichte ontsteking in de vaatwand laten zien, een risicofactor los van cholesterol. De HbA1c-waarde (in Nederland in mmol/mol) toont je gemiddelde bloedsuiker van de afgelopen maanden en spoort prediabetes of diabetes op, die het risico op coronaire hartziekte verhogen. Een andere test meet de hooggevoelige troponinewaarde om een hartinfarct vast te stellen dat al bezig is, niet om mensen zonder klachten te screenen.

Naast bloedonderzoek zijn er testen die het hart direct bekijken. Een ECG (hartfilmpje) in rust registreert de elektrische activiteit, een inspanningstest zoekt naar veranderingen bij inspanning en een echo van het hart controleert de pompfunctie en de kleppen. Een CT-scan van de kransslagaders brengt de vaten in beeld en berekent een kalkscore, die loopt van nul (zeer laag risico op korte termijn) tot boven de 400 (veel plaque). Bij een sterk vermoeden van een afsluiting volgt een hartkatheterisatie: een dun slangetje wordt naar het hart gebracht om de vaten direct in beeld te brengen, vaak meteen gevolgd door een dotterbehandeling met stent. Om je risico op hart- en vaatziekten in te schatten, gebruikt de huisarts in Nederland de risicotabel uit de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement, die onder meer leeftijd, geslacht, roken, bloeddruk en cholesterol meeweegt.

Behandeling van coronaire hartziekte: medicijnen, dotteren en bypass

De behandeling van een coronaire hartziekte combineert een hartgezonde leefstijl met medicijnen en, als dat nodig is, een ingreep die de bloedstroom herstelt. Bijna iedereen heeft baat bij niet roken, regelmatig bewegen, een eetpatroon met veel groente, fruit, volkorenproducten en mager eiwit, en een gezond gewicht. Thuisarts adviseert bij hartkramp bijvoorbeeld elke dag te wandelen of te fietsen. Deze stappen remmen de plaquevorming en ondersteunen de rest van de behandeling.

Aanpak	Doel
Statines	Eerste keus om LDL-cholesterol te verlagen en plaque te stabiliseren
Ezetimibe	Toegevoegd aan een statine, of alleen als statines niet worden verdragen, voor extra LDL-verlaging
PCSK9-remmers en inclisiran	Injecties die LDL extra sterk verlagen bij mensen met een hoger risico
Bloedplaatjesremmers	Acetylsalicylzuur of vergelijkbare middelen die stolsels helpen voorkomen
Nitraat onder de tong	Pil of spray die een aanval van hartkramp snel verlicht
Behandeling van bloeddruk en diabetes	Vermindert de belasting van de slagaders en remt de ziekte af
Dotterbehandeling met stent of bypassoperatie	Opent een afgesloten slagader of legt een omleiding aan om de bloedstroom te herstellen

Medicijnen worden meestal opgebouwd naar hoeveel extra LDL-verlaging nodig is. Statines zijn voor de meeste mensen het startpunt; ezetimibe wordt toegevoegd als een statine alleen niet genoeg doet. Mensen met een hoger risico kunnen er een PCSK9-remmer bij krijgen, een injectie om de paar weken, of inclisiran, een injectie twee keer per jaar. Bloedplaatjesremmers verkleinen de kans dat een gescheurde plaque tot een stolsel leidt. Thuisarts adviseert mensen met hartkramp om altijd een pil of spray voor onder de tong bij zich te hebben en elke dag een bloedverdunner te slikken. Bij een ernstige vernauwing kan een stent tijdens een dotterbehandeling, of een bypassoperatie, de bloedstroom herstellen. Beide werken het best samen met medicijnen en een gezonde leefstijl, niet in plaats daarvan.

Wat is de levensverwachting bij hart- en vaatziekten?

De levensverwachting bij een coronaire hartziekte hangt vooral af van hoe goed de risicofactoren onder controle blijven. Thuisarts schrijft dat de meeste mensen met hartkramp door gezond leven en medicijnen geen klachten meer hebben, en dat ze even lang kunnen leven als mensen zonder hartkramp. Met een consequente behandeling verkleinen de meeste mensen hun risico op een hartinfarct flink en blijven ze werken, sporten en genieten van dagelijkse dingen. Let op waarschuwingssignalen, ga naar je controles en neem je medicijnen zoals voorgeschreven, zodat de ziekte niet ongemerkt verder gaat.

Cholesterol, bloeddruk en bloedsuiker op streefwaarde houden, actief blijven, gezond eten en niet roken blijven jarenlang belangrijk, niet alleen in het begin. Omdat een coronaire hartziekte ongemerkt erger kan worden, ook als je je goed voelt, hebben de meeste mensen baat bij regelmatige controle bij de huisarts of praktijkondersteuner, om het risico opnieuw te beoordelen en de behandeling aan te passen.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten over coronaire hartziekte

Volgens onderzoek dat in PubMed is opgenomen, onderzocht een extra analyse uit 2026 van de FOURIER-studie of het sterk verlagen van lipoproteïne(a) samen met LDL-cholesterol met de PCSK9-remmer evolocumab verborgen risico's heeft. Bij meer dan 25.000 deelnemers met bestaande atherosclerose die een statine gebruikten, hing een lager lipoproteïne(a) bij de start samen met meer diabetes, maar niet met meer beroerte, bloedingen, denkproblemen, kanker of hartritmestoornissen. Het verlagende effect van evolocumab op lipoproteïne(a) verhoogde het diabetesrisico niet, ook niet bij de hoogste waarden (Gencer et al., 2026). Wat betekent dit voor jou? Lipoproteïne(a) verlagen samen met LDL lijkt veilig wat diabetes betreft, wat de ontwikkeling van nieuwe medicijnen voor dit erfelijke deeltje ondersteunt. Een studie uit 2025 paste het voordeel van semaglutide uit de SELECT-studie toe op een grote groep mensen met hartscans. Een kalkscore van 300 of hoger gaf meer dan twee keer zoveel risico op hart- en vaatziekten als een score van nul. Daardoor hoeven veel minder mensen met een hoge score behandeld te worden om één hartprobleem te voorkomen (Razavi et al., 2025). Wat betekent dit voor jou? Een kalkscore kan helpen bepalen wie het meeste baat heeft bij nieuwere hartbeschermende medicijnen.

Ook ontsteking krijgt opnieuw aandacht. Een consensusverklaring uit 2026 van Europese cardiologieverenigingen bevestigde dat ontsteking zowel de opbouw als het plotseling scheuren van plaque aanstuurt. De verklaring ondersteunt het behandelen van resterend ontstekingsrisico, onder meer met een lage dosis colchicine, bij geselecteerde mensen met een bestaande coronaire hartziekte. Wel zijn de resultaten van ontstekingsremmende studies tot nu toe wisselend (Roubille et al., 2026). Wat betekent dit voor jou? Is je cholesterol al goed onder controle maar blijft je risico hoog, dan is het behandelen van resterende ontsteking een erkende extra mogelijkheid om met je arts te bespreken.

Woordenlijst bij coronaire hartziekte

Begrip	Betekenis
Atherosclerose (aderverkalking)	De geleidelijke ophoping van vettige plaque in de vaatwand, waardoor de bloedstroom smaller wordt.
Plaque	Een afzetting van cholesterol, vet en andere stoffen in de wand van een slagader.
Angina pectoris (hartkramp)	Een drukkend gevoel op de borst door te weinig bloed naar de hartspier, vaak bij inspanning.
Myocardinfarct	De medische term voor een hartinfarct, waarbij een afgesloten bloedvat hartspier beschadigt.
Dotterbehandeling	Een ingreep via een katheter waarbij een vernauwing wordt opgerekt, vaak met een stent.
Statine	Een medicijn dat LDL-cholesterol verlaagt en plaque in de vaatwand helpt stabiliseren.
Kalkscore	Een uitslag van een CT-scan die schat hoeveel verkalkte plaque er in de kransslagaders zit.

Veelgestelde vragen over coronaire hartziekte

Wat is een coronaire hartziekte en hoe ontstaat het?

Een coronaire hartziekte is een vernauwing van de kransslagaders door plaque met cholesterol. Hoe meer plaque, hoe minder zuurstofrijk bloed het hart bereikt. Scheurt de plaque, dan kan een stolsel de slagader afsluiten en ontstaat een hartinfarct. De ziekte ontwikkelt zich over tientallen jaren en hangt samen met cholesterol, bloeddruk en leefstijl.

Wat zijn de eerste waarschuwingssignalen van een coronaire hartziekte?

In het begin geeft een coronaire hartziekte vaak geen klachten. Als er wel klachten komen, is hartkramp het meest voorkomende: druk, knellen of beklemming op de borst bij inspanning, die weggaat in rust, soms met kortademigheid of moeheid. Omdat de ziekte in het begin stil kan zijn, zijn bloedonderzoek en een risico-inschatting belangrijk voordat er klachten zijn.

Wat is het verschil tussen een coronaire hartziekte en een hartinfarct?

Een coronaire hartziekte is de onderliggende, geleidelijke vernauwing van de kransslagaders door plaque, die jarenlang zonder klachten kan bestaan. Een hartinfarct gebeurt plotseling: een plaque scheurt, een stolsel sluit de slagader af en de bloedtoevoer naar een deel van het hart stopt. Het een is de aandoening, het ander de ernstigste complicatie ervan.

Welke bloedwaarden zeggen iets over coronaire hartziekte en het risico op een hartinfarct?

Het lipidenspectrum met LDL, HDL, triglyceriden en totaal cholesterol is het startpunt, soms aangevuld met apolipoproteïne B of lipoproteïne(a). Hooggevoelig CRP kan ontsteking laten zien en HbA1c spoort diabetes op. Hooggevoelig troponine is anders: dat stelt een hartinfarct vast dat al bezig is en zegt niets over je toekomstige risico.

Is een coronaire hartziekte te genezen?

Genezen kan niet, maar de ziekte kan vaak worden vertraagd, gestopt of deels teruggedraaid met een stevige behandeling van cholesterol en bloeddruk, een gezonde leefstijl en statines. Sommige studies laten zien dat statines plaque zelfs iets kunnen laten krimpen. Voor de meeste mensen is het realistische doel dat de ziekte niet verder gaat.

Heb ik een dotterbehandeling of operatie nodig?

De meeste mensen worden eerst behandeld met leefstijlveranderingen en medicijnen, zoals statines, bloedplaatjesremmers en behandeling van bloeddruk en diabetes. Een dotterbehandeling met stent of een bypassoperatie is meestal bedoeld voor ernstige vernauwingen of klachten die niet op medicijnen reageren. Ook daarna blijven medicijnen en een gezonde leefstijl nodig om de andere slagaders te beschermen.

Bronnen

VZinfo (RIVM) — Coronaire hartziekten: in het kort — Volksgezondheid en Zorg, 2026 — vzinfo.nl
VZinfo (RIVM) — Coronaire hartziekten: oorzaken en gevolgen — Volksgezondheid en Zorg, 2026 — vzinfo.nl
Thuisarts (NHG) — Ik heb angina pectoris (hartkramp) — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
Thuisarts (NHG) — Ik heb hoog cholesterol — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
Nederlands Huisartsen Genootschap — NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement — richtlijnen.nhg.org — richtlijnen.nhg.org
Centers for Disease Control and Prevention — About Coronary Artery Disease — CDC, 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
MedlinePlus, National Library of Medicine — Coronary Artery Disease — MedlinePlus, 2024 (Engelstalig) — medlineplus.gov
Mayo Clinic — Coronary Artery Disease: Symptoms and Causes — Mayo Clinic, 2024 (Engelstalig) — mayoclinic.org
Gencer B, Giugliano RP, Ran X, et al. — Safety of low lipoprotein(a) levels: the FOURIER trial — European Heart Journal, 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.1093/eurheartj/ehag398
Razavi AC, Cao Zhang AM, Dardari ZA, et al. — Allocation of Semaglutide According to Coronary Artery Calcium and BMI: Applying the SELECT Trial to MESA — JACC: Cardiovascular Imaging, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.jcmg.2024.10.004
Roubille F, Kharlamov JA, Lenz M, et al. — Inflammation in coronary syndromes in clinical practice: a clinical consensus statement of the ESC Association for Acute CardioVascular Care and ESC Working Groups/Councils — European Heart Journal: Acute Cardiovascular Care, 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.1093/ehjacc/zuag086

Verder lezen

Krijg praktische hulp bij het lezen van een uitslag met onze uitleg over markeringen en referentiewaarden op een labuitslag.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Het risico op een coronaire hartziekte zit zelden in één getal. Een lipidenspectrum, apolipoproteïne B of lipoproteïne(a), hooggevoelig CRP en HbA1c voegen elk een stukje toe, en de juiste LDL-streefwaarde hangt af van je totale risico, niet van één vaste grens. Deze waarden samen bekijken, en zien hoe ze veranderen na een nieuwe statine of een ander eetpatroon, is veel nuttiger dan één regel los lezen.

BloodSense zet een volledig overzicht van cholesterol en hart- en vaatwaarden om in gewone taal. Je ziet waar elke uitslag staat ten opzichte van de referentiewaarden van je lab en wat die kan betekenen voor je hart, zodat je veranderingen kunt volgen en goed voorbereid met je huisarts of cardioloog praat. Je krijgt ook een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen

De informatie op deze pagina is bedoeld als uitleg en vervangt geen consult bij je huisarts. Bij levensgevaar: bel 112. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies.