Sepsis, in de volksmond ook bloedvergiftiging genoemd, is een levensbedreigend spoedgeval. Het ontstaat als de reactie van je lichaam op een infectie zich tegen je eigen weefsels en organen keert. Sepsis is zelf geen infectie, maar een gevaarlijke overreactie op een infectie. Het kan binnen enkele uren gaan van een ogenschijnlijk gewone ziekte naar falende organen. Omdat sepsis kan beginnen met iets heel gewoons, zoals een longontsteking, een blaasontsteking of een ontstoken wondje, is vroeg herkennen een van de belangrijkste dingen die iedereen kan doen. In dit artikel lees je wat sepsis is, hoe je de alarmsignalen herkent, wat de oorzaken zijn, hoe artsen sepsis vaststellen met bloedonderzoek en ander labonderzoek, en wat behandeling, preventie en onderzoek te bieden hebben.

Wat is sepsis en hoe krijg je het?

Sepsis is een extreme, ontregelde reactie van je lichaam op een infectie met een bacterie, virus, schimmel of parasiet. Normaal bestrijdt je afweer een infectie op een gecontroleerde manier. Bij sepsis loopt die reactie uit de hand: ze beschadigt gezond weefsel, verstoort de bloedstroom en tast de organen aan. Volgens de huidige medische definitie, Sepsis-3, betekent sepsis dat een infectie heeft geleid tot het acuut slechter werken van organen. Dat is het verschil met een gewone infectie die beperkt blijft. Thuisarts noemt als voorbeelden een sepsis bij een blaasontsteking, longontsteking of hersenvliesontsteking, waarbij je zo ziek wordt dat organen zoals de longen of de nieren beschadigd raken.

Het probleem is groot. In de Verenigde Staten krijgen volgens de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) elk jaar minstens 1,7 miljoen volwassenen sepsis, en ongeveer 350.000 van hen overlijden in het ziekenhuis of gaan naar een hospice. Sepsis speelt daar een rol bij ongeveer een op de drie sterfgevallen in het ziekenhuis. In Nederland schrijft Thuisarts dat ongeveer 1 op de 4 mensen met een sepsis eraan overlijdt. Daar staat tegenover dat veel mensen overleven en herstellen als sepsis vroeg wordt herkend en snel wordt behandeld. Daarom zijn de alarmsignalen zo belangrijk.

Wat zijn de tekenen van sepsis?

De belangrijkste tekenen van sepsis zijn koorts of juist een te lage temperatuur, snel ademen, een snelle hartslag en slaperig, verward of suf zijn, bij iemand die een infectie heeft of lijkt te hebben. Sepsis is lastig te herkennen, omdat de eerste tekenen lijken op die van veel gewone infecties. Wat sepsis onderscheidt, is hoe het hele lichaam reageert en hoe snel iemand achteruitgaat. Thuisarts zegt het zo: hoe sneller je klachten erger worden, hoe sneller je behandeld moet worden. Patiënten beschrijven het vaak als ‘ik heb me nog nooit zo doodziek gevoeld’, schrijft Sepsis Nederland.

Alarmsignaal	Hoe het eruit kan zien
Hoge of lage temperatuur	Koorts boven 38 graden met rillingen, of juist een temperatuur onder 36 graden
Snelle hartslag	In rust meer dan 90 slagen per minuut, een bonzend of jagend hart
Snelle ademhaling of benauwdheid	In rust 22 keer per minuut of meer, of het gevoel dat je geen adem krijgt
Verwardheid of sufheid	Nieuw verward denken, onduidelijk praten of ongewone slaperigheid, vooral bij ouderen
Heftige pijn of een niet-pluisgevoel	Pijn in het hele lichaam, een heftig grieperig gevoel, het gevoel dat er iets ernstig mis is
Bleke, koude of vlekkerige huid	Een huid die koud, klam, opvallend bleek of verkleurd is, soms met plotseling ontstane vlekjes
Weinig of niet plassen	Urenlang veel minder plassen dan normaal

Bij baby’s en jonge kinderen kunnen de tekenen anders zijn: een hoge of juist heel lage temperatuur, slecht drinken, ongewone slaperigheid, snel ademen of vlekjes die niet wegdrukken als je erop drukt. Denk je aan sepsis? Neem dan direct contact op met je huisarts of de huisartsenpost, zoals Thuisarts adviseert, en bel bij levensgevaar 112. Sepsis Nederland raadt aan om de arts gewoon te vragen: ‘Zou het sepsis kunnen zijn?’

Wat zijn de meest voorkomende verwekkers en oorzaken van sepsis?

Sepsis begint altijd met een infectie ergens in het lichaam, en meestal is een bacterie de verwekker; ook virussen en schimmels kunnen sepsis uitlokken. De infectie hoeft niet in het bloed te beginnen. Ze kan in één deel van het lichaam starten en dan de reactie in het hele lichaam opwekken die bij sepsis hoort. Thuisarts noemt ook sommige gifstoffen als mogelijke oorzaak, en soms blijft onduidelijk waar de sepsis vandaan komt. Sepsis zelf is niet besmettelijk, de infecties die eraan voorafgaan soms wel.

Sommige infecties zijn veelvoorkomende beginpunten. Longontsteking en andere luchtweginfecties horen bij de belangrijkste oorzaken; lees er meer over in ons artikel over longontsteking. Infecties van blaas en nieren zijn een andere veelvoorkomende bron, uitgelegd in ons artikel over urineweginfecties. Thuisarts wijst erop dat vooral ouderen een sepsis kunnen hebben door een blaasontsteking zonder klachten van die blaasontsteking. Ook infecties van huid en weefsel kunnen tot sepsis leiden; lees daarvoor ons artikel over wondroos en cellulitis. Infecties in de buik en in de bloedbaan maken het rijtje compleet.

Iedereen kan sepsis krijgen, maar sommige mensen lopen veel meer risico. Thuisarts noemt mensen met een slechtere afweer: door chemotherapie, lang prednison of andere medicijnen die de afweer verminderen, veel alcohol, een chronische ziekte zoals een hart-, long- of nierziekte of diabetes, een leeftijd boven de 70 jaar of het ontbreken van een milt. De kans is ook groter als je in het ziekenhuis ligt of hebt gelegen, pas bent geopereerd of een blaaskatheter hebt. Internationale bronnen noemen daarnaast baby’s en jonge kinderen en vrouwen die zwanger zijn of net zijn bevallen.

Sepsis en septische shock: de stadia

Artsen zien sepsis nu als een glijdende schaal en niet als vaste stadia. Aan de ene kant staat sepsis zelf, waarbij een infectie organen slechter laat werken. Aan de gevaarlijkste kant staat septische shock. Dat is een vorm van sepsis waarbij de bloedsomloop en de stofwisseling van de cellen zo verstoord zijn dat de bloeddruk gevaarlijk laag wordt. Volgens Thuisarts komt er dan te weinig bloed met zuurstof in de organen, en moet je met spoed naar de intensive care. Artsen spreken van septische shock als iemand medicijnen nodig heeft om de bloeddruk op peil te houden (vasopressoren) en het lactaat in het bloed verhoogd blijft ondanks vocht via een infuus.

Dat onderscheid is belangrijk, omdat het risico op overlijden bij septische shock veel hoger is; het wordt vaak geschat op ongeveer 30 tot 40 procent. Het lactaat in het bloed speelt hier een centrale rol: een stijgend lactaat betekent dat weefsels te weinig zuurstof krijgen. Weten waar iemand op die schaal staat, helpt het team te bepalen hoe stevig de behandeling moet zijn en hoe nauwkeurig de controles.

Sepsis bloedwaarden: hoe wordt sepsis vastgesteld?

Er is geen enkele test die sepsis op zichzelf bevestigt. Artsen combineren een snelle beoordeling aan het bed met labonderzoek dat zowel de infectie laat zien als het effect op de organen. Hier wordt bloedonderzoek centraal, omdat dezelfde markers die naar sepsis wijzen ook laten zien hoe de nieren, de lever en de stolling het houden. Snelheid telt, dus veel van deze tests worden tegelijk aangevraagd zodra er aan sepsis wordt gedacht.

Er worden bloedkweken afgenomen, het liefst voordat de antibiotica beginnen, om de verwekker te vinden en de behandeling te richten. Het lactaat in het bloed, uitgedrukt in mmol/L, laat zien hoe goed weefsels zuurstof krijgen; lees meer in onze uitleg over lactaat in je bloed. Het bloedbeeld kijkt naar de witte bloedcellen; lees wat het aantal leukocyten zegt, want bij sepsis kan dat opvallend hoog of juist te laag zijn. Ontstekingswaarden geven meer detail; lees wat procalcitonine zegt over een bacteriële infectie. Tests van de orgaanfunctie maken het beeld compleet: artsen kijken naar wat kreatinine zegt over je nierfunctie, in µmol/L, en naar het aantal bloedplaatjes, omdat een dalend aantal plaatjes een vroeg teken kan zijn dat sepsis de stolling verstoort.

Test	Wat de test meet	Waarom het ertoe doet bij sepsis
Bloedkweek	Of er bacteriën of schimmels in het bloed zitten	Vindt de verwekker en helpt de antibiotica te richten; zo mogelijk afgenomen vóór de antibiotica
Lactaat	Een afvalstof die zich ophoopt als weefsels te weinig zuurstof krijgen	Een hoog of stijgend lactaat wijst op een slechte doorbloeding en helpt septische shock vast te stellen
Bloedbeeld	Witte bloedcellen, rode bloedcellen en bloedplaatjes	Leukocyten kunnen hoog of juist te laag zijn; een dalend aantal plaatjes is een waarschuwing
CRP en procalcitonine	Eiwitten die stijgen bij ontsteking en infectie	Ondersteunen de diagnose en helpen inschatten of er een bacteriële infectie is
Kreatinine en bilirubine	Markers van nierfunctie en leverfunctie	Laten zien of deze organen geraakt worden als de sepsis voortschrijdt
Stollingstests	Hoe snel het bloed stolt	Sepsis kan de stolling verstoren, met meer kans op zowel bloedingen als stolsels

Om te bepalen wie dringend onderzocht moet worden, gebruiken artsen ook snelle scores met namen als qSOFA, SIRS en NEWS. Die combineren eenvoudige metingen zoals de ademhalingsfrequentie, de bloeddruk en het bewustzijn, om mensen op te sporen die mogelijk sepsis ontwikkelen. Zo worden onderzoek en behandeling sneller gestart.

Is sepsis te genezen? Behandeling en herstel

Ja, sepsis is vaak goed te behandelen, vooral als het vroeg wordt herkend, maar het blijft een spoedgeval waarbij elke minuut telt. De behandeling begint zodra er aan sepsis wordt gedacht, zonder op elke uitslag te wachten. Veel moderne zorg is gebouwd rond wat vaak de ‘eerste-uursbundel’ heet: stappen die heel snel moeten starten. Daaronder vallen het meten van lactaat, het afnemen van bloedkweken vóór de antibiotica, zonder uitstel breedwerkende antibiotica geven en vocht via een infuus om bloeddruk en bloedsomloop te ondersteunen. Thuisarts beschrijft hetzelfde: snel vocht via een infuus, onderzoek zoals bloedonderzoek en een longfoto, en bij een bacterie zo snel mogelijk antibiotica via het infuus.

Blijft de bloeddruk gevaarlijk laag ondanks vocht, dan krijgt iemand vasopressoren, waarbij noradrenaline als eerste wordt gebruikt om de bloedvaten aan te spannen en de druk te herstellen. Even belangrijk is de bron aanpakken: de oorsprong van de infectie direct behandelen, bijvoorbeeld door een abces te draineren, een ontstoken katheter te verwijderen of ontstoken weefsel te opereren. Veel mensen met sepsis hebben intensive care nodig, waar beademing, dialyse en nauwkeurige controle mogelijk zijn. Sommigen herstellen snel, anderen hebben een langere weg te gaan als de zorg verschuift van het stabiliseren van de crisis naar het ondersteunen van het herstel.

Sepsis voorkomen

Omdat sepsis uit infecties ontstaat, komt preventie vooral neer op infecties voorkomen en ze snel behandelen als je ze toch krijgt. Geen enkele maatregel haalt het risico helemaal weg, maar een paar gewoonten verlagen het duidelijk.

Houd aanbevolen vaccinaties bij, zoals de griepprik, de pneumokokkenvaccinatie en de coronavaccinatie als je daarvoor een uitnodiging krijgt; ze voorkomen infecties die tot sepsis kunnen leiden.
Was goed je handen en houd snijwondjes, schaafwonden en operatiewonden schoon en bedekt tot ze genezen zijn.
Houd chronische ziekten zoals diabetes en long- of nierziekten goed onder controle; dat verlaagt de kans op infecties.
Laat infecties op tijd behandelen en maak een voorgeschreven antibioticakuur af.
Leer de alarmsignalen van sepsis kennen en zoek snel hulp, want vroeg herkennen redt levens.

Mensen met meer risico, zoals ouderen en mensen met een verminderde afweer, hebben het meeste aan deze stappen. Zij doen er ook goed aan snel hun huisarts te bellen als een infectie erger lijkt te worden.

Kan sepsis vanzelf overgaan? Complicaties en vooruitzichten

Nee, sepsis gaat niet vanzelf over; zonder snelle behandeling in het ziekenhuis kan het overgaan in septische shock en falende organen. Het directe gevaar is dat de nieren, longen, lever of het hart ermee stoppen. Sepsis kan ook de stolling verstoren, met kleine stolsels die de doorbloeding blokkeren of juist abnormale bloedingen. Als meerdere organen tegelijk falen, stijgt het risico op overlijden sterk. Daarom is snelle behandeling zo belangrijk.

Voor wie overleeft, eindigt het herstel niet altijd bij het ontslag uit het ziekenhuis. Veel mensen krijgen het post-sepsissyndroom: klachten die blijven, zoals moeheid, spierzwakte, slecht slapen en problemen met geheugen of concentratie. Thuisarts noemt ook dat nieren of longen na de ziekte minder goed kunnen blijven werken en dat je je lange tijd moe kunt voelen. Die gevolgen kunnen weken tot maanden duren en soms is revalidatie nodig. Lotgenotencontact is er bijvoorbeeld via IC Connect. Weten dat deze nasleep echt en erkend is, helpt overlevenden en hun naasten om verwachtingen bij te stellen en steun te zoeken. Ernstige infecties die de hersenen bereiken, zoals beschreven in ons artikel over hersenvliesontsteking, kunnen ook sepsis uitlokken. Dat is nog een reden om ernstige infecties zonder uitstel te laten behandelen.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

Een van de drukste onderzoeksgebieden is de zoektocht naar betere bloedtests om sepsis eerder en betrouwbaarder te vinden. Een overzicht uit 2024 over biomarkers bij sepsis liet zien dat de bekende markers, CRP en procalcitonine, echte beperkingen hebben. Het noemde een nieuwe generatie kandidaten, waaronder bepaalde RNA-moleculen en eiwitten, die gevoeliger en specifieker kunnen zijn, plus apparaten die de uitslag direct aan het bed geven (He en collega’s, 2024). Wat betekent dit voor jou: er bestaat nog geen perfecte test op sepsis, dus artsen wegen verschillende markers samen. Maar de tests worden steeds beter en kunnen de komende jaren sneller en preciezer worden.

Kunstmatige intelligentie is een tweede front. Een overzicht uit 2025 bekeek computersystemen die de vitale functies en labuitslagen van patiënten continu volgen om sepsis te signaleren voordat het duidelijk wordt. Sommige modellen deden het beter dan klassieke scores zoals qSOFA en SIRS, en getoetste waarschuwingssystemen verkortten in echte ziekenhuizen de tijd tot behandeling (Țocu en collega’s, 2025). Wat betekent dit voor jou: ziekenhuizen gebruiken steeds vaker digitale waarschuwingssystemen die personeel helpen sepsis eerder te zien. Die systemen ondersteunen de zorgverleners; ze vervangen hun oordeel niet.

Ook de behandeling verandert, vooral de keuze van het infuusvocht in de eerste uren. Een aanvullende analyse uit 2025 van een grote Amerikaanse studie vergeleek gebalanceerd vocht (Ringer-lactaat) met gewone 0,9%-zoutoplossing bij mensen met een lage bloeddruk door sepsis. Wie gebalanceerd vocht kreeg, had een lager risico op overlijden en meer dagen buiten het ziekenhuis (Gelbenegger en collega’s, 2025). Wat betekent dit voor jou: het soort vocht in de eerste uren kan de uitkomst beïnvloeden, en de voorkeur gaat steeds meer naar gebalanceerde oplossingen. Die keuze maakt je behandelteam op basis van het nieuwste bewijs.

Woordenlijst

Begrip	Betekenis
Sepsis	Een levensbedreigende aandoening waarbij de reactie van het lichaam op een infectie de eigen weefsels en organen beschadigt; in de volksmond bloedvergiftiging.
Septische shock	De ernstigste vorm van sepsis, met een gevaarlijk lage bloeddruk die medicijnen nodig heeft.
Lactaat	Een stof die zich ophoopt als weefsels te weinig zuurstof krijgen; een hoge waarde wijst op slechte doorbloeding.
Procalcitonine	Een bloedmarker die vaak stijgt bij een bacteriële infectie en kan helpen bij beslissingen over antibiotica.
Bloedkweek	Een test waarbij bacteriën of schimmels uit een bloedmonster worden gekweekt om de oorzaak van de infectie te vinden.
Vasopressor	Een medicijn dat bloedvaten aanspant om de bloeddruk te verhogen als vocht alleen niet genoeg is.
Bronbehandeling	De oorsprong van de infectie direct aanpakken, zoals een abces draineren of een ontstoken katheter verwijderen.
Post-sepsissyndroom	Klachten die blijven na herstel, zoals moeheid, zwakte en problemen met geheugen of concentratie.

Veelgestelde vragen

Hoe weet je of je sepsis hebt?

Thuis kun je sepsis niet vaststellen, maar bepaalde alarmsignalen zijn een reden voor spoedhulp, zeker bij een bekende of vermoede infectie. Denk aan koorts of een te lage temperatuur, een snelle hartslag, snel of moeilijk ademen, nieuwe verwardheid, heftige pijn en een klamme, koude of vlekkerige huid. Het belangrijkste teken is iemand die slechter wordt in plaats van beter. Neem dan direct contact op met je huisarts of de huisartsenpost, of bel 112 bij levensgevaar, en noem het woord sepsis.

Hoe snel overlijd je aan sepsis?

Sepsis kan heel snel verslechteren, soms in enkele uren. Een infectie die onder controle leek, kan binnen dezelfde dag uitgroeien tot falende organen en in ernstige gevallen septische shock. Daarom zijn de alarmsignalen de moeite waard om te kennen, en moet je bij elk vermoeden van sepsis meteen actie ondernemen in plaats van thuis af te wachten.

Hoe testen artsen op sepsis?

Artsen combineren lichamelijk onderzoek met labonderzoek, in plaats van op één uitslag te vertrouwen. Bloedkweken zoeken de verwekker van de infectie, een lactaatmeting laat zien hoe goed weefsels doorbloed worden, en het bloedbeeld kijkt naar witte bloedcellen en bloedplaatjes. Tests van nier- en leverfunctie en ontstekingswaarden zoals CRP en procalcitonine laten zien hoe het lichaam reageert op de infectie en wat die met de organen doet.

Is sepsis besmettelijk?

Sepsis zelf is niet besmettelijk en gaat niet van mens op mens over. Wat zich soms wel verspreidt, zijn de infecties die sepsis uitlokken, zoals sommige vormen van longontsteking of griep. Goede hygiëne, wondverzorging en je vaccinaties bijhouden verkleinen de kans op die infecties, en daarmee ook op sepsis.

Wat is de overlevingskans bij sepsis?

De overlevingskans hangt sterk af van hoe ernstig de ziekte is en hoe snel de behandeling begint. Thuisarts schrijft dat ongeveer 1 op de 4 mensen met een sepsis eraan overlijdt. Bij septische shock, de ernstigste vorm, wordt de sterfte vaak geschat op ongeveer 30 tot 40 procent. Ouderen en mensen met andere ernstige ziekten lopen meer risico, terwijl vroeg herkennen en snel behandelen de kans op een goede afloop vergroten.

Is bloedvergiftiging hetzelfde als sepsis?

In de volksmond wordt sepsis vaak bloedvergiftiging genoemd. Die naam is wat misleidend: bij sepsis gaat het niet om vergif in het bloed, maar om een te heftige reactie van het hele lichaam op een infectie. Een rode streep vanaf een wondje, die mensen ook weleens bloedvergiftiging noemen, is meestal een ontsteking van een lymfevat. Die kan wel tot sepsis leiden, dus laat zo’n streep altijd snel door je huisarts bekijken.

Bronnen

Thuisarts (NHG/FMS) — Ik heb een sepsis — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
Richtlijnendatabase (FMS) — Sepsis: startpagina — Richtlijnendatabase, 2022 — richtlijnendatabase.nl
Sepsis Nederland — Sepsis herkennen — sepsisnederland.nl, geraadpleegd 2026 — sepsisnederland.nl
Centers for Disease Control and Prevention — About Sepsis — CDC Sepsis, 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
Cleveland Clinic — Sepsis: Symptoms, Causes, Treatment & Prevention — Cleveland Clinic Health Library, 2023 (Engelstalig) — my.clevelandclinic.org
Mayo Clinic — Sepsis: Symptoms and Causes — Mayo Clinic, 2023 (Engelstalig) — mayoclinic.org
MedlinePlus, National Library of Medicine — Sepsis — MedlinePlus Health Topics, reviewed 2024 (Engelstalig) — medlineplus.gov
He RR, Yue GL, Dong ML, et al. — Sepsis Biomarkers: Advancements and Clinical Applications, A Narrative Review — International Journal of Molecular Sciences, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.3390/ijms25169010
Țocu G, Lisă EL, Tutunaru D, et al. — The Potential of Artificial Intelligence in the Diagnosis and Prognosis of Sepsis: A Narrative Review — Diagnostics, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.3390/diagnostics15172169
Gelbenegger G, Shapiro NI, Zeitlinger M, et al. — Lactated Ringer’s or Normal Saline for Initial Fluid Resuscitation in Sepsis-Induced Hypotension — Critical Care Medicine, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1097/CCM.0000000000006601

Verder lezen

Lees hoe een veelgebruikte ontstekingswaarde werkt in onze uitleg over CRP in je bloed.
Begrijp hoe de lever tijdens ernstige ziekte wordt gevolgd met onze uitleg over totaal bilirubine.
Lees over een infectie in de bloedbaan die tot sepsis kan leiden in ons artikel over tyfus.
Ontdek hoe een infectie in je urine te zien is in onze uitleg over witte bloedcellen in urine.
Krijg een vollediger beeld van je eigen uitslag met onze gids over het lezen van een labuitslag.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Sepsis wordt vastgesteld en gevolgd met labonderzoek: bloedkweken en lactaat, het aantal witte bloedcellen, nier- en leverwaarden en het verloop van de bloedplaatjes laten zien hoe het lichaam het houdt. Diezelfde uitslagen zijn lastig zelf te lezen, zeker als een uitslag vol onbekende markers en referentiewaarden staat. BloodSense zet je labuitslag om in gewone taal. Je ziet waar elke marker staat ten opzichte van de referentiewaarden van je lab, en wat een hoge, lage of twijfelachtige uitslag voor jou kan betekenen. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies, en het vervangt het oordeel van je huisarts niet.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen