Wanneer heb je koorts? Normale lichaamstemperatuur en verhoging per meetplek

Het belangrijkste
In Nederland meet je je temperatuur het best in de anus: tussen 35 en 37,5 °C is normaal, van 37,5 tot 38 °C heb je verhoging en vanaf 38 °C heb je koorts. In de mond en onder de oksel is de temperatuur lager, dus daar begint koorts eerder. Heeft een baby jonger dan 3 maanden koorts? Bel dan direct de huisarts of de huisartsenpost.
Hoe lees je je eigen temperatuurlijst?
Een meting hangt af van waar, wanneer en bij wie je meet. Hieronder het fictieve temperatuurlijstje van iemand van 34 met keelpijn.
| Tijd en meetplek | Meting | Koorts vanaf | Markering |
|---|---|---|---|
| 07.00 uur, in de mond | 36,8 °C | 37,8 °C | - |
| 18.00 uur, in de mond | 37,6 °C | 37,8 °C | ↑ |
| 18.05 uur, onder de oksel | 37,3 °C | 37,2 °C | H |
| 22.00 uur, op het voorhoofd | 38,5 °C | 38,0 °C | H |
| Medicijn | Paracetamol om 22.15 uur | - | - |
- 's Ochtends: vroeg op de dag is je temperatuur het laagst, dus 36,8 °C is gewoon[12].
- 's Avonds in de mond: 37,6 °C ligt onder de koortsgrens voor de mond: verhoging[3].
- Oksel: daar is het koeler, dus de koortsgrens ligt lager. Twee meetplekken kunnen elkaar tegenspreken[4]. Thuisarts raadt meten onder de oksel en onder de tong af: kies één methode, liefst in de anus, en schrijf die op[12].
- 's Nachts: 38,5 °C is op elke meetplek koorts.
- Medicijn: koortsverlagers drukken de volgende meting; noteer de tijd.
Bloed geprikt vanwege de koorts? BloodSense legt elke regel van je volledige labuitslag in gewone taal uit, zodat je weet wat je de huisarts kunt vragen.
Laat mijn labuitslag uitleggenWat is een normale lichaamstemperatuur?
De bekende 37 °C is een gemiddelde, geen regel. Thuisarts noemt 35 tot 37,5 °C normaal; de meeste mensen zitten rond 37 °C[12]. MedlinePlus geeft ongeveer 36,1 tot 37,2 °C[2]. In een onderzoek bij meer dan 35.000 volwassenen was het gemiddelde 36,6 °C, en 95% van de mensen zat tussen 35,7 en 37,3 °C[6].
Wat je normale temperatuur verschuift[1][5][12]:
- Tijd van de dag: het laagst vroeg in de ochtend, het hoogst aan het eind van de middag en 's avonds.
- Leeftijd: mensen van 60 jaar en ouder zijn gemiddeld zo'n 0,23 °C koeler dan jongere volwassenen; baby's en jonge kinderen iets warmer.
- Hormonen: rond de eisprong en in de tweede helft van de cyclus kan je temperatuur ongeveer 0,5 °C of meer stijgen.
- Activiteit: sporten, eten, warme kleding of een warme kamer.
Vanaf wanneer heb je koorts? De grens per meetplek
Elke meetplek heeft een eigen normaal bereik en een eigen koortsgrens. De normale waarden komen uit een overzicht van 36 onderzoeken bij gezonde volwassenen[5].
| Meetplek | Normaal bereik, volwassenen | Koorts vanaf | Bron van de koortsgrens |
|---|---|---|---|
| In de anus (rectaal) | 36,3-37,8 °C | 38,0 °C | Thuisarts, MedlinePlus[12][1] |
| In het oor | 35,8-37,5 °C | 38,0 °C | Children's Mercy[4] |
| Op het voorhoofd | niet onderzocht in het overzicht | 38,0 °C | Children's Mercy[4] |
| In de mond | 35,7-37,4 °C | 37,8 °C | Children's Mercy[4] |
| Onder de oksel | 35,0-36,9 °C | 37,2 °C | MedlinePlus, Children's Mercy[1][4] |
In Nederland is de meting in de anus de maatstaf. Lukt dat niet, dan raadt Thuisarts het oor of het voorhoofd aan; die zijn iets minder betrouwbaar[12]. Wat je huisarts zegt, gaat voor deze tabel.
Verhoging, koorts, hoge koorts
- Verhoging: van 37,5 tot 38 °C[12]. Nog geen koorts, vaak een teken dat je lichaam iets bestrijdt.
- Koorts: vanaf 38 °C[13]. De meeste virusinfecties blijven tussen 38,3 en 40 °C en zijn op zichzelf niet schadelijk[4]. Ook hoge koorts is meestal niet gevaarlijk[13].
- Hoge koorts: volgens MedlinePlus moet een volwassene contact opnemen als de koorts op 39,4 °C of hoger blijft; op elke leeftijd vanaf 40,5 °C, tenzij die met behandeling makkelijk zakt[1].
Bij koorts zet je hersenen de thermostaat hoger; bij een hitteberoerte faalt de koeling: dat is spoed.
°C en °F omrekenen
Sommige thermometers uit het buitenland tonen °F. °F = °C × 1,8 + 32 en °C = (°F − 32) ÷ 1,8. Ijkpunten: 37,0 °C = 98,6 °F; 37,5 °C = 99,5 °F; 38,0 °C = 100,4 °F; 39,0 °C = 102,2 °F; 40,0 °C = 104,0 °F.
Wanneer heeft een baby of kind koorts?
De grens is dezelfde: een kind heeft koorts bij 38 °C of hoger[14]. Hoe dringend het is, hangt af van de leeftijd:
- Jonger dan 3 maanden: bel direct de huisarts of de huisartsenpost, ook als je baby er goed uitziet[14]. Britse richtlijnen rekenen deze baby's tot de groep met een hoog risico op een ernstige ziekte[8].
- Oudere baby's en kinderen: hoe hoog de koorts is, zegt weinig over hoe ziek je kind is; 40 of 41 °C is niet gevaarlijk. Let vooral op de andere klachten[14].
- Weer koorts: bel ook direct als je kind al een paar dagen beter was en weer koorts krijgt[14].
Welke thermometer? Bij een baby jonger dan 3 maanden werkt alleen meten in de anus goed; een oorthermometer is minder betrouwbaar[14]. De Amerikaanse kinderartsen raden meten in de mond af vóór 4 jaar[7]. Tandjes krijgen kan de temperatuur iets verhogen, maar niet boven 37,8 °C[1].
Wat kan de oorzaak zijn van koorts of verhoging?
Infecties staan veruit bovenaan.
- Vaak Virusinfecties: verkoudheid, griep, COVID-19, buikgriep.
- Vaak Gewone schommelingen: de avond, sporten, warm weer, de tweede helft van de cyclus; een beetje verhoging een dag of twee na de meeste prikken van het vaccinatieprogramma[1][14].
- Mogelijk Bacteriële infecties: keelontsteking, oor- of bijholteontsteking, blaasontsteking of nierbekkenontsteking, longontsteking.
- Mogelijk Ontstekingsziekten zoals reuma of de ziekte van Crohn[13], sommige medicijnen, een te snel werkende schildklier.
- Zeldzaam Koorts die wekenlang terugkomt zonder oorzaak: een verborgen infectie, een auto-immuunziekte of sommige vormen van kanker.
Ook te laag telt: bij een kwetsbaar iemand met een infectie kan een lage temperatuur een alarmsignaal zijn voor sepsis. Meet je 2 keer achter elkaar 35 °C of lager, bel dan direct de huisarts of de huisartsenpost[12].
Wanneer vraagt de huisarts bloedonderzoek aan bij koorts?
Korte koorts bij gezonde volwassenen heeft meestal geen onderzoek nodig. Na het lichamelijk onderzoek kan de arts aanvragen[1]:
- een volledig bloedbeeld met leukocytendifferentiatie: veel neutrofielen wijzen eerder op bacteriën, veel lymfocyten eerder op een virus;
- urineonderzoek, omdat een blaas- of nierinfectie vaak koorts geeft met weinig andere klachten;
- een longfoto als je hoest of benauwd bent.
Andere testen hangen af van de situatie. CRP (C-reactief proteïne) laat zien hoe sterk er een ontsteking is. Procalcitonine stijgt vooral bij ernstige bacteriële infecties en wordt meestal bij heel zieke mensen in het ziekenhuis gemeten[9]. Een bloedkweek zoekt naar bacteriën in het bloed. Bij een baby jonger dan 3 maanden met koorts vraagt de Britse richtlijn een volledig bloedbeeld, een bloedkweek, CRP en urineonderzoek, en onder 1 maand een ruggenprik[8]; de Amerikaanse richtlijn geeft stappenplannen voor gezond ogende baby's van 8 tot 60 dagen[10].
Waardoor klopt een temperatuurmeting niet?
Thermometers voor voorhoofd, oor, oksel en mond kunnen koorts missen: in een overzicht van 75 onderzoeken vonden ze ongeveer 64% van de koortsgevallen, maar een meting boven de grens was zelden fout[11]. Controleer of:
- je rustig was: niet vlak na sporten, een warm bad of als je net van buiten komt[12];
- je bij het oor een gehoorapparaat of oordopjes minstens 15 minuten van tevoren uitdeed en in beide oren mat[12];
- je bij het voorhoofd een muts 15 minuten eerder afzette, en er geen zweet, crème of make-up op zat[12];
- je een digitale thermometer gebruikte, nooit een kwikthermometer[7];
- je bij een te hoge of te lage uitkomst na 15 minuten nog een keer mat[12];
- je de meetplek, de tijd en eventuele koortsverlagers van de uren ervoor opschreef.
Wanneer naar de dokter
- Spoed: bel 112 bij koorts met ernstige benauwdheid, blauwe lippen, een stuip, een stijve nek met erge hoofdpijn, of een kind dat niet wakker te krijgen of niet te troosten is[1][14]. Bel direct de huisarts of de huisartsenpost als je benauwd bent of bijna niet reageert, of bij een baby jonger dan 3 maanden met koorts[13][14].
- Dezelfde dag de huisarts bellen als je je heel ziek voelt, minder dan de helft drinkt van normaal, minder dan 2 keer per dag plast, de koorts terugkomt nadat die een paar dagen weg was, of als je de afgelopen 4 weken in een warm land was. Ook bij een ziekte van hart, longen of nieren, diabetes of minder afweer[13].
- Op een werkdag als de verhoging een week of langer steeds terugkomt, of bij verhoging zonder andere klachten[1].
Vragen voor je huisarts
- Welke thermometer en meetplek kan ik het best gebruiken, en vanaf welke temperatuur moet ik bellen?
- Is mijn eigen temperatuur lager of hoger dan gemiddeld?
- Heb ik bij deze koorts bloed- of urineonderzoek nodig, en wat verandert de uitslag?
Veelgestelde vragen
Is 37,5 graden koorts?
Nee. Gemeten in de anus noemen artsen 37,5 tot 38 °C verhoging, geen koorts[12]. Onder de oksel ligt 37,5 °C wel boven de gangbare koortsgrens[4], maar die meting is onbetrouwbaar. Meet na 15 minuten opnieuw in de anus en let op hoe je je voelt.
Kan hoge koorts je hersenen beschadigen?
Bij koorts wordt je temperatuur nooit hoger dan 42 °C[13], en koorts schaadt het lichaam of de hersenen niet[14]. Gevaarlijke temperaturen komen vooral door oververhitting, zoals bij een hitteberoerte, niet door een infectie.
Mijn temperatuur is altijd rond 36 °C. Is dat een probleem?
Meestal niet: veel gezonde mensen, en vooral ouderen, zijn wat koeler[5][6]. Als je je eigen gewone waarde kent, zie je een echte stijging sneller. Pas bij 35 °C of lager is je temperatuur te laag[12]. Vertel het je huisarts als je het ook koud hebt, moe of traag bent.
Verder lezen
- CRP-waarde in je bloedDe ontstekingswaarde die bij koorts het vaakst wordt gemeten.
- ProcalcitoninetestHelpt een ernstige bacteriële infectie te onderscheiden van een virus.
- Leukocyten (witte bloedcellen)Wat een hoog of laag aantal witte bloedcellen bij koorts betekent.
- Alarmsignalen van sepsisWanneer koorts, of juist een lage temperatuur, spoed wordt.
- Medisch woordenboekBegrippen uit je uitslagen in gewone taal.
Bronnen
- MedlinePlus. Fever. Medical Encyclopedia. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 15 november 2026)
- MedlinePlus. Body temperature norms. Medical Encyclopedia. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Cleveland Clinic. Fever: What Is Considered a Fever? Bijgewerkt op 31 mei 2023. clevelandclinic.org (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Children's Mercy Kansas City. Fever (Age 0-5). Pediatric care advice, 2022. childrensmercy.org (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Geneva II, Cuzzo B, Fazili T, Javaid W. Normal body temperature: a systematic review. Open Forum Infect Dis. 2019;6(4):ofz032. doi:10.1093/ofid/ofz032 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Obermeyer Z, Samra JK, Mullainathan S. Individual differences in normal body temperature: longitudinal big data analysis of patient records. BMJ. 2017;359:j5468. doi:10.1136/bmj.j5468 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- American Academy of Pediatrics. How to Take a Child's Temperature. HealthyChildren.org. healthychildren.org (geraadpleegd op 15 november 2026)
- National Institute for Health and Care Excellence. Fever in under 5s: assessment and initial management (NG143). 2019, bijgewerkt 2021. nice.org.uk (geraadpleegd op 15 november 2026)
- MedlinePlus. Procalcitonin Test. Medical Tests. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Pantell RH, Roberts KB, Adams WG, et al. Evaluation and management of well-appearing febrile infants 8 to 60 days old. Pediatrics. 2021;148(2):e2021052228. doi:10.1542/peds.2021-052228 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Niven DJ, Gaudet JE, Laupland KB, et al. Accuracy of peripheral thermometers for estimating temperature: a systematic review and meta-analysis. Ann Intern Med. 2015;163(10):768-777. doi:10.7326/M15-1150 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Thuisarts (NHG). Ik wil mijn lichaams-temperatuur meten. Laatst gewijzigd 12 oktober 2026. thuisarts.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Thuisarts (NHG). Ik heb koorts. Laatst gewijzigd 2 november 2026. thuisarts.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Thuisarts (NHG). Mijn kind heeft koorts. Laatst gewijzigd 20 oktober 2026. thuisarts.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Rijksoverheid. Misverstanden over de zorgverzekering. rijksoverheid.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
Deze pagina geeft algemene informatie over lichaamstemperatuur en koorts. Ze vervangt niet het advies van een arts of verpleegkundige die jou of je kind kan onderzoeken.



