Pleuravocht onderzoek: zo lees je de uitslag

In het kort
Bij een pleurapunctie zuigt de longarts met een naald wat vocht weg tussen de longvliezen; dat pleuravocht gaat naar het laboratorium. De criteria van Light vergelijken eiwit en LDH in het vocht met je bloed: transsudaat (meestal hartfalen) of exsudaat (infectie, kanker, longembolie, tuberculose). pH, glucose, cellen, ADA, kweek en cytologie wijzen daarna naar de oorzaak en naar de vraag of het vocht moet worden afgelaten.
Hoe lees je de uitslag van je pleuravocht onderzoek?
De waarden uit het vocht staan naast bloedwaarden van dezelfde dag, want belangrijke beslissingen rusten op de verhouding tussen die twee[2]. Vocht dat er eigenlijk niet hoort te zijn, heeft geen "normaalwaarde": in de laatste kolommen staan beslisgrenzen. Hieronder een fictieve uitslag van een man van 64 met een longontsteking en vocht aan de rechterkant.
| Bepaling | Uitslag | Beslisgrens | Markering |
|---|---|---|---|
| Aspect | troebel, geel | helder, lichtgeel | - |
| Totaal eiwit pleuravocht / serum | 44 / 68 g/l (ratio 0,65) | exsudaat bij ratio > 0,5 | ↑ |
| LDH pleuravocht / serum | 980 / 240 U/l (ratio 4,1) | exsudaat bij ratio > 0,6 | ↑ |
| pH pleuravocht | 7,15 | drain geadviseerd bij 7,2 of lager (vermoeden van infectie) | ↓ |
| Glucose pleuravocht | 2,7 mmol/l | infectie waarschijnlijk onder 3,3 mmol/l | ↓ |
| Celgetal, differentiatie | 14.200 /µl, 88% neutrofielen | beoordelen met het klinische beeld | - |
| Gramkleuring / kweek | grampositieve kokken / volgt | geen micro-organismen | afw. |
| Cytologie | geen maligne cellen gezien | negatief | - |
- Eiwit en LDH: beide ratio's liggen boven de grenzen van Light: een exsudaat. Eén criterium is al genoeg[2].
- pH: bij een vermoeden van infectie betekent 7,2 of lager een groot risico op gecompliceerd vocht; de Britse richtlijn adviseert dan een thoraxdrain[2].
- Glucose: bacteriën en witte bloedcellen verbruiken suiker; een heel lage waarde past bij een infectie[2].
- Cellen: vooral neutrofielen passen bij een acuut proces zoals een longontsteking[8].
- Kweek en cytologie: de kweek komt vaak later dan de andere uitslagen; een negatieve cytologie sluit kanker niet helemaal uit[6].
Kreeg je naast de uitslag van het vocht ook bloedwaarden? BloodSense legt elke waarde van je volledige labuitslag in gewone woorden uit, zodat je je vragen kunt voorbereiden.
Leg mijn labuitslag uitWaarom wordt pleuravocht onderzocht?
De longen zijn omgeven door twee dunne longvliezen (pleurabladen). Daartussen zit normaal een kleine hoeveelheid pleuravocht, zodat de vliezen over elkaar kunnen schuiven[10]. Hoopt zich meer op, dan heet dat vocht achter de longen of pleurale effusie. Dat wordt vaak gezien op een longfoto die gemaakt is vanwege kortademigheid of pijn bij het inademen[1]; de ophoping kan onder meer komen door een ontsteking, hartfalen of een kwaadaardige tumor[10].
Het onderzoek beantwoordt drie vragen[1]: transsudaat of exsudaat, welke oorzaak, en moet het vocht eruit?
Het vocht komt uit een pleurapunctie. Je zit voorovergebogen op een kussen en de longarts kijkt eerst met een echo waar het vocht zit; daarna gaat er tussen twee ribben een dunne naald in[10]. Bij een kleine diagnostische punctie wordt soms niet verdoofd: het voelt dan als een gewone bloedprik en duurt 5 tot 10 minuten[11]. De richtlijn van de British Thoracic Society (BTS) uit 2023 zegt dat altijd met echo geprikt moet worden[2]: in een overzicht van 6.605 puncties ontstond na 6,0% een klaplong (pneumothorax), en echo verlaagde die kans met ongeveer 70%[7].
Wat zijn de criteria van Light voor pleuravocht?
De criteria van Light uit 1972 zijn nog steeds de standaard om de twee soorten vocht te onderscheiden[3][4]. Het vocht is een exsudaat als er minstens één klopt[2]:
| Bepaling | Grens | Wat het doet vermoeden | Bron |
|---|---|---|---|
| Eiwitratio (vocht ÷ bloed) | > 0,5 | exsudaat | BTS 2023[2] |
| LDH-ratio (vocht ÷ bloed) | > 0,6 | exsudaat | BTS 2023[2] |
| LDH in het vocht | > 2/3 van de bovengrens van het bloed-LDH van je laboratorium | exsudaat | BTS 2023[2] |
| pH (vermoeden van infectie) | 7,2 of lager / 7,2 tot 7,4 / 7,4 of hoger | groot / middelmatig / klein risico op gecompliceerde infectie | BTS 2023[2] |
| LDH (bij pH 7,2 tot 7,4) | > 900 U/l | drainage overwegen | BTS 2023[2] |
| Glucose | < 3,3 mmol/l | infectie waarschijnlijk als er geen pH is | BTS 2023[2] |
| Adenosinedeaminase (ADA) | ongeveer 40 U/l | daarboven is tuberculose mogelijk | meta-analyse[5] |
| Triglyceriden | > 1,24 mmol/l | chylothorax (lymfevocht in de borstkas) | BTS 2023[2] |
| Cholesterol | > 5,18 mmol/l, lage triglyceriden | pseudochylothorax (oud vocht) | BTS 2023[2] |
De grenzen van je eigen laboratorium en het oordeel van je longarts gaan voor deze tabel. Voor de bloedkant lees je onze uitleg over LDH in het bloed en over totaal eiwit in het bloed.
Een bekend zwak punt: de criteria van Light missen bijna nooit een exsudaat, maar noemen sommige transsudaten, meestal bij hartfalen, ten onrechte een exsudaat[4]. Denkt de arts aan hartfalen, dan stelt de BTS een NT-proBNP-bloedtest voor[2]; een normale uitslag maakt hartfalen heel onwaarschijnlijk[8].
Wat betekenen de andere waarden in het pleuravocht?
- Celdifferentiatie: neutrofielen wijzen op een acuut proces zoals een longontsteking[8]. Vooral lymfocyten past bij kanker, tuberculose, lymfoom, hartfalen of reumatoïde artritis[2]; onze pagina over lymfocyten legt uit wat dat voor cellen zijn.
- Glucose: ook laag bij tuberculose, kanker en reumatoïde artritis, niet alleen bij infectie[8]; vergelijk met je nuchtere bloedsuiker.
- ADA: bij een grens rond 40 U/l vond deze test in een overzicht van 174 studies 93% van het tuberculeuze vocht, met een specificiteit van 90%[5]. De BTS gebruikt ADA om tuberculose te ondersteunen waar die vaak voorkomt, en vooral om haar uit te sluiten waar ze zeldzaam is, zoals in Nederland; een weefselkweek blijft de voorkeur houden[2].
- Triglyceriden: boven 1,24 mmol/l, bij melkachtig vocht, lekt er lymfevocht in de borstkas, na een operatie, een ongeval, bij lymfoom of een andere kanker[2]. Zie ook triglyceriden in het bloed.
- Cytologie: een patholoog zoekt naar kankercellen; de BTS vraagt daarvoor 25 tot 50 ml vocht[2]. Bij 921 patiënten vond cytologie 46% van alle kankers, 79% van de adenocarcinomen maar slechts 6% van de mesotheliomen[6].
- Gramkleuring en kweek: zoeken naar bacteriën; de BTS adviseert een deel van het vocht ook in bloedkweekflesjes te doen[2].
Wat is de oorzaak van een transsudaat of exsudaat?
Een transsudaat wordt door druk of te weinig eiwit in het bloed door een gezond longvlies geperst; een exsudaat komt van een ontstoken of ziek longvlies. De meest voorkomende oorzaken zijn hartfalen, kanker, longontsteking en longembolie[8].
- Vaak Hartfalen (transsudaat, vaak aan twee kanten)[2]. Zie hartfalen.
- Vaak Longontsteking (exsudaat). Pus, of een lage pH of glucose, betekent meestal dat er een drain nodig is[2]. Zie longontsteking: klachten en behandeling.
- Vaak Kanker (exsudaat): longkanker veroorzaakt meer dan een derde van het kwaadaardige vocht, daarna borstkanker en lymfoom[8].
- Mogelijk Longembolie: 20 tot 55% van de mensen met een stolsel in de long heeft wat vocht[8]. Zie longembolie.
- Mogelijk Tuberculose (exsudaat met veel lymfocyten, hoge ADA), vaker bij mensen uit landen waar tbc veel voorkomt[2]. Zie tuberculose: klachten.
- Mogelijk Levercirrose, nefrotisch syndroom of laag albumine (transsudaten)[2]. Zie levercirrose en de albumine-bloedtest.
- Zeldzaam lupus of reumatoïde artritis, sommige medicijnen, chylothorax, syndroom van Meigs, vocht door asbest[2].
Wat kan de uitslag van pleuravocht beïnvloeden?
Je hoeft niet nuchter te zijn en mag gewoon eten en je medicijnen nemen[10][11]. Controleer voor de punctie dat:
- je longarts weet dat je bloedverdunners gebruikt, zoals acenocoumarol, fenprocoumon, apixaban, rivaroxaban of clopidogrel: je bloed mag niet te "dun" zijn, en een bloeding is een van de risico's[9][10][11].
- er dezelfde dag bloed wordt afgenomen: de ratio's van Light hebben eiwit en LDH uit het bloed nodig[2].
- het vocht voor de pH meteen wordt gemeten, zonder heparine of verdovingsmiddel in de spuit: beide verlagen de pH, en wachten verhoogt hem[2].
- je arts weet of je hartfalen hebt en welke behandeling je krijgt: vocht door hartfalen wordt soms als exsudaat ingedeeld[4].
Wanneer naar de dokter
- Spoed: bel 112 bij plotselinge of ernstige benauwdheid, pijn op de borst of flauwvallen, ook na een pleurapunctie (mogelijke klaplong of bloeding in de borstkas)[10][13].
- Dezelfde dag of binnen 24 uur je longarts of huisarts bellen, 's avonds en in het weekend de huisartsenpost[13]: bij koorts, koude rillingen of roodheid rond het prikgaatje, benauwdheid die terugkomt, of een uitslag met lage pH, lage glucose of bacteriën[2].
- Bij je volgende afspraak om uitslagen van cytologie, kweek en ADA te bespreken die nog niet binnen waren.
Vragen voor je longarts
- Is mijn vocht een transsudaat of een exsudaat, en welk criterium gaf de doorslag?
- Betekent mijn pH of glucose dat ik een drain nodig heb?
- Wachten we nog op de kweek, cytologie of ADA, en wanneer hoor ik die?
- Als de cytologie negatief is: heb ik dan een biopsie of CT-scan nodig?
Veelgestelde vragen
Welke kleur hoort pleuravocht te hebben?
Helder en lichtgeel past bij een transsudaat. Troebel vocht wijst op cellen of infectie, pus op een empyeem, melkachtig vocht op een chylothorax; bij bloederig vocht meet het laboratorium de hematocriet om een hemothorax (bloed in de borstkas) te herkennen[8].
Doet een pleurapunctie pijn?
Meestal voelt het als een bloedprik; als er verdoofd wordt, prikt die verdoving even[10]. Daarna kun je een draaierig gevoel, een pijnlijke schouder of een trekkend gevoel op de borst hebben. Zeg het meteen als je benauwd wordt of pijn op de borst krijgt[10].
Sluit een negatieve cytologie kanker uit?
Nee. Cytologie mist ongeveer de helft van de kankers en de meeste mesotheliomen[6]. Blijft het vermoeden bestaan, dan adviseert de BTS verder onderzoek, zoals een biopsie van het longvlies[2].
Verder lezen
- LDH in het bloedDe bloedwaarde achter twee van de drie criteria van Light.
- Totaal eiwit in het bloedDe andere helft van de eiwitratio.
- NT-proBNP-testHelpt hartfalen als oorzaak te bevestigen.
- LongontstekingDe meest voorkomende oorzaak van geïnfecteerd vocht.
- Medisch woordenboekMeer lab- en medische termen uitgelegd.
Bronnen
- MedlinePlus. Pleural Fluid Analysis. Medical Tests. US National Library of Medicine (Engelstalig). medlineplus.gov (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Roberts ME, Rahman NM, Maskell NA, et al. British Thoracic Society Guideline for pleural disease (summary). Thorax. 2023;78(11):1143-1156. doi:10.1136/thorax-2023-220304 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Light RW, Macgregor MI, Luchsinger PC, Ball WC. Pleural effusions: the diagnostic separation of transudates and exudates. Ann Intern Med. 1972;77(4):507-513. doi:10.7326/0003-4819-77-4-507 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Porcel JM, Light RW. Pleural Fluid Analysis: Are Light's Criteria Still Relevant After Half a Century? Clin Chest Med. 2021;42(4):599-609. doi:10.1016/j.ccm.2021.07.003 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Aggarwal AN, Agarwal R, Sehgal IS, Dhooria S. Adenosine deaminase for diagnosis of tuberculous pleural effusion: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2019;14(3):e0213728. doi:10.1371/journal.pone.0213728 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Arnold DT, De Fonseka D, Perry S, et al. Investigating unilateral pleural effusions: the role of cytology. Eur Respir J. 2018;52(5):1801254. doi:10.1183/13993003.01254-2018 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Gordon CE, Feller-Kopman D, Balk EM, Smetana GW. Pneumothorax following thoracentesis: a systematic review and meta-analysis. Arch Intern Med. 2010;170(4):332-339. doi:10.1001/archinternmed.2009.548 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Jany B, Welte T. Pleural Effusion in Adults: Etiology, Diagnosis, and Treatment. Dtsch Arztebl Int. 2019;116(21):377-386. doi:10.3238/arztebl.2019.0377 (geraadpleegd op 15 november 2026)
- MedlinePlus. Thoracentesis. Medical Encyclopedia. US National Library of Medicine (Engelstalig). medlineplus.gov (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Amsterdam UMC, Longziekten. Pleurapunctie (patiëntenfolder 118488, versie 4, publicatiedatum 23-12-2025). amsterdamumc.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
- St. Antonius Ziekenhuis, Longcentrum. Pleurapunctie. antoniusziekenhuis.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Rijksoverheid. Eigen risico zorgverzekering. rijksoverheid.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
- Thuisarts.nl (NHG). Spoed: wie moet je bellen? thuisarts.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
Deze pagina geeft algemene informatie over onderzoek van pleuravocht. Ze vervangt niet het advies van de arts die je gezondheid, je scans en al je uitslagen kent.



