Longontsteking: symptomen, oorzaken, behandeling en herstel

Een longontsteking is een infectie waarbij de kleine longbuisjes en de longblaasjes ontsteken. Die kunnen zich vullen met vocht of pus, waardoor ademen moeilijker wordt. Artsen noemen het pneumonie. Een longontsteking kan variëren van een milde ziekte die thuis overgaat tot een ernstige, soms levensbedreigende aandoening, vooral bij jonge kinderen, ouderen en mensen met een chronische ziekte. Omdat een longontsteking kan komen door bacteriën, virussen of schimmels, en omdat vaccins nu enkele van de gevaarlijkste vormen voorkomen, is het nuttig om de symptomen te kennen, te weten wanneer je hulp zoekt en hoe de diagnose en behandeling gaan. In dit artikel lees je wat een longontsteking is, welke oorzaken en soorten er zijn, welke symptomen en alarmsignalen erbij horen, hoe de diagnose wordt gesteld, hoe de behandeling gaat, hoe je het kunt voorkomen met vaccinatie en wat nieuw onderzoek laat zien.

Wat is een longontsteking?

Een longontsteking is een infectie van de longen waarbij de longblaasjes (alveoli) ontsteken, de plek waar zuurstof in je bloed komt. Thuisarts legt uit dat de wand van de longbuisjes dikker wordt en er meer slijm in de longblaasjes komt, zodat je longen minder goed zuurstof uit de lucht halen. Daardoor ontstaan hoesten, koorts en benauwdheid. De ontsteking kan in een klein of groot deel van één long zitten, of in allebei de longen; dat laatste heet een dubbele longontsteking. Hoe ernstig het is, hangt sterk af van de ziekteverwekker en van je algemene gezondheid.

De meeste verder gezonde volwassenen herstellen van een longontsteking binnen één tot drie weken, maar het kan gevaarlijk zijn voor mensen met een hoger risico, en het blijft een belangrijke reden voor ziekenhuisopname. Volgens Thuisarts komt een longontsteking het vaakst voor bij jonge kinderen en ouderen. Artsen delen een longontsteking ook in naar waar je hem hebt opgelopen: een longontsteking die je in het dagelijks leven krijgt, heet ‘buiten het ziekenhuis opgelopen’, terwijl een longontsteking die in het ziekenhuis of aan de beademing ontstaat vaker door moeilijk te behandelen, resistente bacteriën komt.

Oorzaken en soorten longontsteking

Een longontsteking komt meestal door een virus of een bacterie, of door allebei tegelijk. Thuisarts beschrijft dat een longontsteking vaak begint met een virus, zoals het griepvirus of het coronavirus. De ontsteking kan zich dan verder uitbreiden tot in de kleine longbuisjes en longblaasjes, en na een paar dagen kunnen er bacteriën bijkomen die het erger maken. Een longontsteking kan ook meteen met een bacterie beginnen, bijvoorbeeld de pneumokok. Welke soort het waarschijnlijk is, helpt bij de keuze van de behandeling.

Sommige gevallen volgen op een andere luchtweginfectie. Dat is een van de redenen waarom griep soms tot een longontsteking kan leiden. Thuisarts schrijft dat je in plaats van beter te worden na een verkoudheid juist zieker kunt worden door een longontsteking. In ons artikel over de symptomen en het verloop van griep lees je meer over deze veelvoorkomende virale aanleiding. Mensen met een chronische longziekte zijn ook kwetsbaarder, onder wie mensen met de vernauwde luchtwegen bij COPD.

Is een longontsteking besmettelijk?

Een longontsteking kan besmettelijk zijn, omdat de oorzaak vaak een virus of bacterie is die je via hoesten of niezen kunt doorgeven. Thuisarts schrijft dat virussen meestal besmettelijker zijn dan bacteriën, en dat je niet altijd een longontsteking krijgt als zo’n virus of bacterie in je lichaam komt. Een schimmellongontsteking gaat niet van mens op mens over. Goed handen wassen en thuisblijven als je ziek bent, beperken de verspreiding.

Longontsteking symptomen

De symptomen van een longontsteking zijn hoesten, koorts (38 °C of hoger), je ziek voelen en benauwdheid met sneller of moeilijker ademen. Thuisarts noemt daarnaast een snellere hartslag, je slap voelen zonder energie, erg moe zijn, een beetje bloed ophoesten en pijn bij diep inademen. Ook koude rillingen, zweten, misselijkheid en weinig eetlust komen vaak voor. Een bacteriële longontsteking kan plotseling hoge koorts geven, terwijl een virale longontsteking vaak geleidelijker begint met griepachtige klachten.

Bel direct je huisarts of, ’s avonds en in het weekend, de huisartsenpost als je snel of moeilijk ademt terwijl je rustig zit, als je suf wordt en niet of niet goed reageert, of als je veel bloed ophoest. Bij ernstige benauwdheid, blauwe lippen of vingertoppen of als je snel achteruitgaat, bel je 112. Bij mensen van 65 jaar en ouder is nieuwe verwardheid een belangrijk en makkelijk gemist signaal; die kan meer opvallen dan hoesten of koorts.

Kun je een longontsteking hebben zonder koorts?

Ja, vooral bij ouderen en mensen met een verminderde afweer kan koorts ontbreken. Benauwdheid, snel ademen, moeheid of nieuwe verwardheid kunnen dan de belangrijkste signalen zijn. Twijfel je, neem dan contact op met je huisarts.

Wie loopt meer risico op een longontsteking?

Iedereen kan een longontsteking krijgen, maar sommige mensen lopen meer risico op een ernstig verloop. Thuisarts noemt mensen met COPD, diabetes (vooral als je insuline spuit), hartfalen of een verminderde afweer door ziekte of medicijnen zoals chemotherapie, mensen van 75 jaar of ouder, rokers en mensen die lang op bed liggen, bijvoorbeeld na een gebroken heup. Bij kinderen is de kans iets groter bij baby’s jonger dan 3 maanden, te vroeg geboren kinderen en kinderen met minder afweer. Een recente ziekenhuisopname of virusinfectie van de luchtwegen kan het risico ook verhogen. Voor mensen in deze groepen leidt een longontsteking vaker tot een ziekenhuisopname, en daarom zijn voorkomen en een snelle behandeling extra belangrijk.

Hoe wordt een longontsteking vastgesteld?

De huisarts stelt een longontsteking meestal vast met je klachten en lichamelijk onderzoek: hij luistert met een stethoscoop naar afwijkende knisperende geluiden in je longen. In het ziekenhuis bevestigt een longfoto de infectie en laat die zien waar ze zit; bij ingewikkelde of ernstige gevallen kan een CT-scan nodig zijn. Een saturatiemeter, een klemmetje op je vinger, meet of de infectie het zuurstofgehalte in je bloed verlaagt.

Bloedonderzoek helpt een infectie te bevestigen en te zien hoe je lichaam reageert. Het aantal witte bloedcellen en ontstekingswaarden zoals het C-reactief proteïne (CRP) en procalcitonine kunnen de diagnose ondersteunen en helpen onderscheiden of het om een bacteriële of virale longontsteking gaat, wat bepaalt of antibiotica nodig zijn. De CRP-waarde kan ook snel met een vingerprik worden bepaald. Onze uitleg over de ontsteking die de CRP-waarde meet en over procalcitonine als signaal voor een bacteriële infectie laat zien waarom deze waarden ertoe doen. Bij ernstigere gevallen kunnen een kweek van opgehoest slijm (sputum) en bloedkweken de precieze ziekteverwekker vinden, en hulpmiddelen zoals de CURB-65-score helpen bepalen of iemand thuis behandeld kan worden of naar het ziekenhuis moet. Als je weet hoe je markeringen en referentiewaarden op je labuitslag leest, zijn deze uitslagen makkelijker te volgen.

Longontsteking behandeling

De behandeling hangt af van de oorzaak en de ernst. Een bacteriële longontsteking wordt behandeld met antibiotica. Thuisarts legt uit dat je bij een longontsteking meestal antibiotica krijgt, ook al helpen die niet tegen virussen, omdat de huisarts meestal niet weet of de ontsteking door een virus, een bacterie of allebei komt. Slik de pillen tot ze op zijn, ook als je geen klachten meer hebt; anders kunnen er bacteriën in je longen blijven. Een virale longontsteking reageert niet op antibiotica; sommige gevallen, zoals griep, kunnen met een virusremmer worden behandeld, en de meeste virale longontstekingen worden met ondersteunende zorg behandeld.

Wat je zelf kunt doen, volgens Thuisarts: drink 1,5 tot 2 liter per dag, bijvoorbeeld water of thee; neem genoeg rust; rook niet en vraag anderen om niet bij je te roken; en neem bij pijn paracetamol. Hoestdrankjes en hoesttabletten helpen niet tegen hoest of slijm. Ouderen, mensen die verward of benauwd zijn, of mensen met een laag zuurstofgehalte of instabiele lichaamsfuncties hebben soms ziekenhuiszorg nodig, met zuurstof, vocht via een infuus en nauwere bewaking. Als een ernstige longinfectie een reactie in het hele lichaam uitlokt, kan die overgaan in de gevaarlijke reactie die bij sepsis hoort. Daarom is snelle behandeling van een ernstige longontsteking zo belangrijk.

Hoe weet je dat een longontsteking over is?

Volgens Thuisarts verdwijnt koorts meestal binnen 2 dagen na het starten met antibiotica en voel je je binnen een paar dagen wat beter. Het duurt vaak weken voordat de klachten echt over zijn: je kunt nog 4 weken of langer hoesten en je soms een paar maanden moe voelen. Gaat de koorts niet binnen 2 dagen over of worden je klachten niet minder, bel dan opnieuw je huisarts of de huisartsenpost.

Longontsteking voorkomen

Vaccins horen bij de meest effectieve manieren om een longontsteking en de complicaties ervan te voorkomen. Vaccins tegen pneumokokken beschermen tegen de belangrijkste bacteriële oorzaak, en de jaarlijkse griepprik en de coronaprik verminderen virale longontstekingen en de bacteriële longontsteking die daarop kan volgen. Thuisarts noemt dat sommige mensen een griepprik en een pneumokokkenprik kunnen halen om de kans op longontsteking te verkleinen. Handen wassen, niet roken en chronische aandoeningen goed onder controle houden verlagen het risico ook.

Volgens het RIVM kunnen vooral kleine kinderen en mensen van 60 jaar of ouder erg ziek worden van pneumokokken; elk jaar worden ruim 8.000 mensen van 60 jaar en ouder in Nederland in het ziekenhuis opgenomen met een pneumokokkenziekte. De prik beschermt tegen de twintig meest voorkomende en meest ziekmakende typen pneumokokken. Het RIVM schrijft dat de prik de kans op een longontsteking door pneumokokken ongeveer 30% kleiner maakt, en de kans dat de bacterie in je bloedbaan of zenuwstelsel komt ongeveer 50% kleiner. In de Verenigde Staten is de aanbevolen leeftijd voor de pneumokokkenprik eind 2024 verlaagd van 65 naar 50 jaar. Of en wanneer je in Nederland een uitnodiging krijgt, lees je bij het RIVM of bespreek je met je huisarts.

Nieuw wetenschappelijk onderzoek naar longontsteking

Recente ontwikkelingen hebben zowel het voorkomen als het gebruik van antibiotica veranderd. Volgens onderzoek dat in PubMed is opgenomen, beschreef een rapport uit 2025 in het Morbidity and Mortality Weekly Report van de Amerikaanse CDC het besluit om de aanbevolen leeftijd voor de pneumokokkenprik te verlagen naar 50 jaar. Ernstige pneumokokkenziekte bij volwassenen van 50 tot 64 jaar komt bijna even vaak voor als bij mensen van 65 en ouder, terwijl veel minder mensen in de jongere groep gevaccineerd waren (Kobayashi e.a., 2025). Wat betekent dit voor jou? Ook voor mensen onder de 65 kan pneumokokkenziekte een reëel risico zijn; vraag je huisarts of vaccinatie voor jou zinvol is.

Een gerandomiseerde studie uit 2026 in Clinical Infectious Diseases vond dat het omzetten van procalcitonine- en virustestuitslagen in een duidelijke schatting van de kans op een bacteriële longontsteking artsen hielp om het antibioticagebruik veilig met ongeveer vier dagen per opgenomen patiënt te verminderen, zonder meer complicaties (Baghdadi e.a., 2026). Wat betekent dit voor jou? Slimmer gebruik van bloedonderzoek kan onnodige antibiotica verminderen, wat goed is voor patiënten en voor de strijd tegen antibioticaresistentie. Een registerstudie uit 2026 in Infectious Diseases and Therapy benadrukte dat ouderen de zwaarste last van pneumokokkenziekte dragen en dat nieuwere vaccins tegen meer typen meer van de betrokken stammen dekken (Kononoff e.a., 2026). Wat betekent dit voor jou? Leeftijd alleen is al een sterke reden om de pneumokokkenprik serieus te overwegen, en nieuwere vaccins geven een bredere bescherming.

Begrippen rond longontsteking

Veelgestelde vragen over longontsteking

Wat zijn symptomen van een longontsteking?

Typische symptomen zijn hoesten, koorts van 38 °C of hoger, je ziek voelen en benauwdheid met sneller of moeilijker ademen. Soms heb je ook pijn bij diep inademen, een snelle hartslag, erge moeheid of hoest je een beetje bloed op. De klachten kunnen snel ontstaan of na een paar dagen verkoudheid.

Wat zijn de complicaties van een langdurige longontsteking?

Bij een ernstige of slecht behandelde longontsteking kan vocht of pus rond de long ontstaan, kan de infectie zich verspreiden naar het bloed en tot sepsis leiden, en kan ademhalingsfalen optreden. Ook na herstel kun je lang moe blijven en blijven hoesten. Gaat het na 2 dagen behandeling niet beter, bel dan je huisarts.

Wat is een ‘wandelende’ longontsteking?

Een ‘wandelende’ longontsteking is een mildere vorm, meestal door de bacterie Mycoplasma, waarbij mensen zich niet lekker voelen maar vaak hun dagelijkse dingen nog kunnen doen. De klachten zijn meestal minder heftig dan bij een gewone longontsteking, maar ze kunnen lang blijven hangen en soms zijn antibiotica nodig.

Welke alarmsignalen vragen om spoedhulp?

Zoek direct hulp bij moeite met ademen terwijl je rustig zit, sufheid, veel bloed ophoesten, blauwe lippen of vingertoppen, of, vooral bij ouderen, nieuwe verwardheid. Snel erger wordende klachten of ernstige benauwdheid zijn een spoedgeval: bel 112.

Wat zijn de risico’s van een longontsteking bij een kind van 1 jaar?

Jonge kinderen kunnen bij een longontsteking snel uitdrogen en benauwd raken. Let op snel of moeilijk ademen, intrekken tussen de ribben, slecht drinken, sufheid of hoge koorts, en bel dan direct je huisarts of de huisartsenpost. De meeste kinderen herstellen goed met de juiste behandeling.

Wie kan een pneumokokkenprik krijgen?

Volgens het RIVM kunnen vooral kleine kinderen en mensen van 60 jaar of ouder erg ziek worden van pneumokokken, en de prik beschermt tegen de twintig meest ziekmakende typen. Kijk op de website van het RIVM of bespreek met je huisarts of de prik voor jou bedoeld is. Een jaarlijkse griepprik en een coronaprik helpen ook om longontsteking te voorkomen.

Bronnen

• Thuisarts (NHG) — Ik heb longontsteking — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• RIVM — Prik tegen pneumokokken 2026 — rivm.nl, 2026 — rivm.nl
• RIVM — Griepprik — rivm.nl, geraadpleegd 2026 — rivm.nl
• Thuisarts (NHG) — Spoed: wie bel je? — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• Centers for Disease Control and Prevention — About Pneumonia — CDC, 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
• Mayo Clinic Staff — Pneumonia: Symptoms and Causes — Mayo Clinic, 2024 (Engelstalig) — mayoclinic.org
• American Lung Association — Pneumonia Symptoms and Diagnosis — American Lung Association, 2024 (Engelstalig) — lung.org
• Kobayashi M, e.a. — Expanded Recommendations for Use of Pneumococcal Conjugate Vaccines Among Adults Aged ≥50 Years — MMWR Morbidity and Mortality Weekly Report, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.15585/mmwr.mm7401a1
• Baghdadi JD, e.a. — Using Probability of Community-Acquired Pneumonia to Tailor Antimicrobials Among Inpatients: A Pragmatic, Randomized Trial — Clinical Infectious Diseases, 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.1093/cid/ciag126
• Kononoff J, e.a. — Burden of Invasive Pneumococcal Disease and Community-Acquired Pneumonia in Adults — Infectious Diseases and Therapy, 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.1007/s40121-026-01357-w

Verder lezen

• Lees over een veelvoorkomende virusziekte die tot een longontsteking kan leiden in ons artikel over de symptomen en behandeling van griep.
• Lees over een chronische longziekte die de kans op longontsteking verhoogt in ons artikel over COPD.
• Ontdek hoe een ernstige infectie het hele lichaam kan raken in ons artikel over de alarmsignalen van sepsis.
• Lees hoe artsen infectie en ontsteking volgen op onze pagina over de CRP-waarde in je bloed.
• Leer je uitslag zelf lezen met onze gids over referentiewaarden, markeringen en vervolgstappen op je labuitslag.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Bij een longontsteking beantwoorden labwaarden praktische vragen: komt deze infectie door een bacterie of een virus, hoe reageert het lichaam en hoe ernstig is het? Het aantal witte bloedcellen, de CRP-waarde en procalcitonine, samen met het zuurstofgehalte, helpen bepalen of antibiotica en ziekenhuiszorg nodig zijn.

BloodSense zet een volledige labuitslag om in begrijpelijke taal. Je ziet waar elke marker staat ten opzichte van de referentiewaarden van je lab en hoe waarden veranderen tijdens je herstel, in plaats van één regel los te lezen, met een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en vervangt het oordeel van je huisarts niet.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen