In het kort

„Mycoplasma” op een uitslag kan twee infecties betekenen die niets met elkaar te maken hebben. Mycoplasma genitalium is een soa: meestal zonder klachten, soms met branden bij het plassen of afscheiding, en steeds vaker ongevoelig voor antibiotica. Mycoplasma pneumoniae is een luchtweginfectie met een hoest die langzaam erger wordt, soms een longontsteking, vooral bij kinderen. Elke infectie heeft een eigen test en een eigen behandeling.

Wat is mycoplasma, in het kort?

  • Wat het is: heel kleine bacteriën zonder celwand. Daarom werken antibiotica uit de penicillinefamilie (bètalactams, zoals amoxicilline) er niet tegen[3].
  • Mycoplasma genitalium: een soa in de plasbuis, baarmoedermond of anus[9]. Bij de huisarts heeft ongeveer 4,5% van de geteste mensen het; meer dan 90% van de infecties geeft geen klachten[12].
  • Mycoplasma pneumoniae: verspreidt zich via hoesten en niezen; geeft verkoudheid op de borst, keelpijn en longontsteking[1]. Bij kinderen is het de vaakste bacteriële oorzaak van een longontsteking met ziekenhuisopname[1].
  • Belangrijkste testen: een PCR (NAAT) op urine of een uitstrijkje voor M. genitalium, liefst met een resistentietest[10][11]; een PCR op een keel- en neusuitstrijk voor de luchtweginfectie[2][4].
  • Niet hetzelfde als: chlamydia of gonorroe, andere bacteriën met andere testen.

Wat zijn de klachten van Mycoplasma genitalium?

De meeste mensen merken niets, en kunnen de bacterie toch doorgeven[9][12]. Volgens Thuisarts gaat mycoplasma meestal vanzelf weg; gebeurt dat niet, dan zijn er pillen tegen[13].

  • Vaak Mannen: afscheiding uit de penis en branden bij het plassen (ontsteking van de plasbuis)[9]. M. genitalium veroorzaakt ongeveer 15 tot 20% van de plasbuisontstekingen die geen gonorroe zijn, en ongeveer 40% van de ontstekingen die blijven of terugkomen[10].
  • Vaak Vrouwen: afscheiding en branden bij het plassen[9]; de bacterie wordt gevonden bij 10 tot 30% van de ontstekingen van de baarmoedermond[10].
  • Soms Pijn in de onderbuik of tijdens de seks, tekenen van een ontsteking in het kleine bekken (PID)[11].
  • Zelden Gevolgen bij vrouwen: beschadigde eileiders, buitenbaarmoederlijke zwangerschap, onvruchtbaarheid, langdurige buikpijn; mogelijk verband met vroeggeboorte[9].

Wat zijn de klachten van Mycoplasma pneumoniae?

Klachten beginnen 1 tot 4 weken na besmetting en kunnen weken duren; sommige mensen hebben geen klachten[1]. Door die lange incubatietijd verspreidt een uitbraak zich langzaam via scholen en gezinnen[6].

  • Vaak Een „verkoudheid op de borst”: moe, koorts, hoofdpijn, keelpijn en een hoest die langzaam erger wordt[1], meestal droog[7].
  • Vaak Bij kinderen onder de 5 jaar: loopneus of verstopte neus, niezen, piepen, tranende ogen, overgeven of diarree, eerder dan een duidelijke longontsteking[1].
  • Soms Longontsteking: hoesten, koorts en rillingen, kortademigheid[1]. Vaak zo mild dat je gewoon doorloopt: in het Engels „walking pneumonia”[1].
  • Zelden Complicaties: astma-aanvallen, hersenontsteking, hemolytische anemie, nierproblemen, ernstige longontsteking of blaren op huid en mond[1].

Zonder antibiotica kunnen hoesten en moeheid bij volwassenen tot een maand duren[7].

Wanneer moet ik naar de huisarts met mycoplasma?

Wanneer naar de dokter

  • Spoed: bel 112 bij ernstige benauwdheid, blauwe lippen, verwardheid, of een kind dat heel suf is of snel ademt. Bij benauwdheid altijd direct hulp[1].
  • Binnen 24 tot 48 uur (buiten kantoortijd: de huisartsenpost) bij erger wordende hoest of piepen, koorts die blijft, of bij astma of een zwakke afweer[1]; ook bij hevige buikpijn met koorts na seks, wat PID kan zijn[10].
  • Gewone afspraak als branden of afscheiding terugkomt na behandeling van een soa, of als je partner M. genitalium heeft[9][13].

Hoe krijg je mycoplasma, en wie loopt meer risico?

De twee infecties delen alleen de bacteriefamilie: M. genitalium krijg je niet door hoesten, en M. pneumoniae niet door seks.

  • Vaak M. genitalium krijg je door vaginale of anale seks, ook van een partner zonder klachten; of orale seks een rol speelt wordt nog onderzocht[9]. Bij bezoekers van Centra Seksuele Gezondheid is het vaker: 13,8% in een Nederlandse studie, het meest bij mannen die seks hebben met mannen[12].
  • Vaak M. pneumoniae verspreidt zich via druppeltjes bij hoesten en niezen[1], vooral bij schoolkinderen en jongere kinderen[2]. Toenames komen ongeveer elke 4 jaar[2]; eind 2023 begon wereldwijd een golf, in veel landen tegelijk, met weinig sterfgevallen[6].
  • Zelden Een ernstig beloop van M. pneumoniae is ongewoon[2]; het speelt vooral bij ouderen en mensen met een zwakke afweer[7].

Welke test voor mycoplasma, en hoe lees je de uitslag?

Welke test nodig is, hangt af van welke mycoplasma de arts zoekt. Een „mycoplasmatest” zonder te zeggen welke zorgt vaak voor verwarring.

Testen op mycoplasma en wat ze zeggen
TestMateriaalWat een positieve uitslag betekentBelangrijkste beperking
NAAT/PCR op M. genitaliumUrine, of uitstrijkje van vagina, baarmoedermond of plasbuisEen actieve soa[10]Geen screening bij mensen zonder klachten[10][11]
Test op macrolidenresistentieHetzelfde materiaal„Mutatie aangetoond”: azitromycine werkt waarschijnlijk niet[11]In Nederland had 66% van de gevonden M. genitalium zo'n mutatie[12]
PCR op M. pneumoniae, vaak in een luchtwegpanelKeel- en neusuitstrijkDNA van de bacterie gevonden: de voorkeurstest[4]Kan maanden positief blijven; ook bij kinderen zonder klachten[5]
Antistoffen IgM en IgG tegen M. pneumoniaeBloedRecente of eerdere infectieWeinig specifiek; één IgM is onbetrouwbaar, vooral bij volwassenen[4][5]
Koude-agglutininenBloedAntistoffen die rode bloedcellen laten klonteren in de kou; normaal tot titer 1:16[8]Maar bij ongeveer de helft van de ernstigere gevallen positief, en ook bij andere ziekten[5][8]
Fictief voorbeeld van een labuitslag (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentieMarkering
Mycoplasma genitalium PCR (urine)PositiefNegatief*
Macrolidenresistentie (23S rRNA-mutatie)AangetoondNiet aangetoond*
Chlamydia trachomatis PCR (urine)NegatiefNegatief
Neisseria gonorrhoeae PCR (urine)NegatiefNegatief
Mycoplasma pneumoniae PCR (keel/neus)NegatiefNegatief
  1. M. genitalium positief: bij klachten zoals branden bij het plassen past dit bij een soa die behandeld wordt[10].
  2. Resistentie aangetoond: azitromycine zal waarschijnlijk niet werken; de arts kiest een ander middel[11].
  3. Chlamydia en gonorroe negatief: die worden bij klachten meestal tegelijk getest; zie welke soa-test je nodig hebt.
  4. M. pneumoniae negatief: een andere test voor een andere infectie. De uitslagen hebben geen invloed op elkaar.
  5. „*” betekent buiten de referentie; de waarden van je eigen lab gelden.

Een mycoplasma-uitslag komt zelden alleen: er staan vaak ook een bloedbeeld, een CRP of urinewaarden bij. BloodSense leest je uitslag regel voor regel en legt in gewone taal uit wat bij elkaar past en wat je de huisarts kunt vragen.

Laat mijn uitslag uitleggen

Bij een luchtweginfectie zeggen andere waarden iets over de ernst, niet over de oorzaak: het volledig bloedbeeld, de CRP, soms procalcitonine, en een longfoto[7]. Bij vermoeden van hemolytische anemie kan een Coombstest volgen.

Is controle nodig na mycoplasma?

  • M. genitalium: ga terug als de klachten na de behandeling blijven, want resistente stammen nemen toe[9]. Een controletest is niet standaard nodig als je zonder klachten een aanbevolen behandeling kreeg[10].
  • Partners: sekspartners van iemand met klachten laten zich testen en worden behandeld als ze positief zijn[10].
  • M. pneumoniae: geen nieuwe PCR nodig na herstel; de bacterie kan tot 4 maanden aantoonbaar blijven zonder ziekte[5]. Een kind dat niet opknapt op de behandeling moet opnieuw gezien worden[3].

Hoe wordt mycoplasma behandeld?

Mycoplasma genitalium. Mutaties voor resistentie tegen macroliden komen veel voor, en die tegen fluorochinolonen nemen toe; in een Nederlandse studie had 9% een fluorochinolonmutatie[12]. Daarom kiest de arts het antibioticum liefst op basis van de resistentietest[11]: azitromycine geneest 85 tot 95% van de gevoelige infecties, doxycycline alleen 30 tot 40%[11]; bij resistentie tegen macroliden is moxifloxacine in 95% van de gevallen effectief[12]. Moxifloxacine wordt terughoudend gebruikt om nieuwe resistentie te voorkomen[12]. Dosis en duur bepaalt de voorschrijver.

Mycoplasma pneumoniae. De meeste lichte infecties gaan vanzelf over[1]. Een longontsteking wordt meestal behandeld met macroliden (zoals azitromycine) bij kinderen en volwassenen, tetracyclines (zoals doxycycline) bij oudere kinderen en volwassenen, en fluorochinolonen bij volwassenen[3]. In een wereldwijde studie was de macrolidenresistentie ongeveer 2% in Europa en 71% in Azië[6].

Hoe voorkom je mycoplasma?

  • Gebruik bij elke seks goed een condoom: dat verlaagt de kans op M. genitalium[9].
  • Maak de behandeling af en laat partners testen: je kunt na behandeling opnieuw besmet raken[9].
  • Was vaak je handen en hoest of nies in je elleboog[1].
  • Heb je astma, let dan tijdens de infectie op aanvallen, een bekende complicatie[1].

Vragen voor je huisarts

  1. Op welke mycoplasma is getest: genitalium, pneumoniae of een andere?
  2. Is er ook getest op resistentie, en welk middel past daarbij?
  3. Moet ik behandeld worden, of kan het vanzelf overgaan?
  4. Komt de uitslag uit een PCR of uit antistoffen, en bewijst die een infectie nu?
  5. Moeten mijn partner(s) of gezinsleden zich laten testen?

Veelgestelde vragen

Is Mycoplasma genitalium gevaarlijk?

Meestal niet: de meeste infecties geven geen klachten[12]. Onbehandeld kan het bij vrouwen wel een bekkenontsteking geven, met risico op onvruchtbaarheid[9].

Is mycoplasma hetzelfde als chlamydia?

Nee. Het zijn verschillende bacteriën met verschillende testen en antibiotica, al geven ze soortgelijke klachten. Lees meer over chlamydia.

Kan mycoplasma vanzelf overgaan?

Ja, vaak: Thuisarts schrijft dat het meestal geen klachten geeft en vanzelf weggaat[13]. Ook een lichte M. pneumoniae-infectie gaat meestal vanzelf over[1].

Hoe lang blijft mycoplasma in je lichaam?

M. pneumoniae kan tot 4 maanden na de ziekte nog aantoonbaar zijn[5]. M. genitalium kan zonder klachten lang aanwezig blijven en worden doorgegeven[9].

Is een mycoplasma-longontsteking een atypische longontsteking?

Ja, zo wordt een longontsteking door bacteriën als M. pneumoniae vaak genoemd; ook andere verwekkers kunnen dat geven. Meer in onze gids over longontsteking.

Gerelateerde artikelen

Bronnen

  1. Centers for Disease Control and Prevention. About Mycoplasma pneumoniae infection. 18 mei 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  2. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical overview of Mycoplasma pneumoniae infection. 18 mei 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  3. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical care of Mycoplasma pneumoniae infection. 18 mei 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  4. Centers for Disease Control and Prevention. Laboratory testing for Mycoplasma pneumoniae. 18 mei 2026. cdc.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  5. Waites KB, Xiao L, Liu Y, Balish MF, Atkinson TP. Mycoplasma pneumoniae from the respiratory tract and beyond. Clin Microbiol Rev. 2017;30(3):747-809. doi:10.1128/CMR.00114-16 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  6. Meyer Sauteur PM, Zhang XS, Emborg HD, Sidorov S, et al. Global spatiotemporal dynamics of Mycoplasma pneumoniae re-emergence after COVID-19 pandemic restrictions. Lancet Microbe. 2025;6(4):101019. doi:10.1016/j.lanmic.2024.101019 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  7. MedlinePlus. Pneumonia - mycoplasma. Herzien 19 augustus 2024. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  8. MedlinePlus. Febrile/cold agglutinins. Herzien 27 april 2026. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  9. Centers for Disease Control and Prevention. About Mycoplasma genitalium. 31 januari 2025. cdc.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  10. Centers for Disease Control and Prevention. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021: Mycoplasma genitalium. cdc.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  11. Jensen JS, Cusini M, Gomberg M, Moi H, Wilson J, Unemo M. 2021 European guideline on the management of Mycoplasma genitalium infections. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022;36(5):641-650. doi:10.1111/jdv.17972 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  12. RIVM, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding. LCI-richtlijn Mycoplasma genitalium-infectie. 2024. lci.rivm.nl (geraadpleegd op 6 november 2026)
  13. Thuisarts (Nederlands Huisartsen Genootschap). Mycoplasma: wat moet je dan doen? thuisarts.nl (geraadpleegd op 6 november 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt niet het advies van een arts, die je uitslag beoordeelt samen met je klachten, voorgeschiedenis en onderzoek.