In het kort

De ziekte van Behçet is een zeldzame, chronische ontsteking van de bloedvaten. Je krijgt steeds terugkerende aften in de mond, vaak samen met zweertjes op de geslachtsdelen, oogontsteking of huidafwijkingen. Geen enkele bloedtest kan de ziekte alleen aantonen: de diagnose is klinisch en gebruikt een puntenscore. CRP, BSE of HLA-B51 ondersteunen het beeld of helpen andere oorzaken uit te sluiten. Een rood, pijnlijk oog of slechter zien vraagt om snelle hulp.

Wat is de ziekte van Behçet?

De ziekte van Behçet (ook syndroom van Behçet) is een vasculitis: een ontsteking van bloedvaten, slagaders en aders van elke grootte. De ziekte verloopt in opvlammingen met rustigere periodes daartussen[7]. Ze is niet besmettelijk en geen infectie.

De ziekte van Behçet in het kort
OnderwerpWat je moet weten
Andere namenSyndroom van Behçet, ziekte van Adamantiades-Behçet, "zijderouteziekte"
Hoe vaakIn West-Europa ongeveer 1 per 100.000 inwoners; in Turkije 110 tot 420 per 100.000. Bij mensen van Turkse afkomst komt de ziekte relatief het vaakst voor[10]
LeeftijdMeestal vastgesteld tussen 20 en 30 jaar, maar elke leeftijd is mogelijk[10]
Belangrijke onderzoekenEen klinische score (ICBD-criteria), soms een pathergietest; CRP, BSE, bloedbeeld en urine om ontsteking te meten en andere ziekten uit te sluiten
SpecialistReumatoloog of internist-immunoloog, samen met oogarts, dermatoloog en andere specialisten[10]

Wat zijn de symptomen van de ziekte van Behçet?

De klachten verschillen sterk per persoon en komen zelden allemaal tegelijk.

  • Vaak Aften in de mond die steeds terugkomen; meestal het eerste teken[6]. Artsen letten op minstens 3 keer in 12 maanden[7].
  • Vaak Zweertjes op de geslachtsdelen, bij ongeveer 75% van de patiënten, op de balzak of de vulva; ze kunnen littekens geven[6].
  • Vaak Huidafwijkingen: acne-achtige puistjes en rode, pijnlijke knobbels op de benen (erythema nodosum), bij ongeveer een op de drie patiënten[5][6].
  • Mogelijk Oogontsteking (uveïtis) bij meer dan de helft, vaker bij mannen: rood en pijnlijk oog, wazig zien, lichtschuwheid[6].
  • Mogelijk Pijnlijke, gezwollen gewrichten en hoofdpijn[7].
  • Zeldzaam Trombose, aneurysma's, ontsteking in de hersenen (neuro-Behçet) of zweren in de darm[5]. Dat zijn ernstige vormen die in een gespecialiseerd centrum horen.

Gewone aften of de ziekte van Behçet?

De meeste mensen met terugkerende aften hebben geen Behçet. Gewone aften komen veel vaker voor en hebben eenvoudige oorzaken: een wondje, stress, een tekort aan ijzer of vitamine B12. Lees onze uitleg over aften en welk bloedonderzoek zinvol is. De vraag komt pas op als de aften samengaan met zweertjes op de geslachtsdelen, oog- of huidklachten. Een zweertje op de geslachtsdelen kan ook herpes zijn, een andere, besmettelijke infectie: zie onze pagina over herpes en de testen.

Wanneer moet je naar de dokter?

Wanneer naar de dokter

  • Spoed: bel 112 bij plotseling verlies van zicht, plotselinge heftige hoofdpijn, krachtverlies in een arm of been, verwardheid, pijn op de borst, bloed ophoesten, of een dik, pijnlijk been met kortademigheid. Dit kan wijzen op ontsteking in het oog, de hersenen of de bloedvaten[5][7].
  • Binnen 24 tot 48 uur bij een rood, pijnlijk oog of wazig zien (snel naar de oogarts via de huisarts; buiten kantooruren de huisartsenpost), een pijnlijk zweertje op de geslachtsdelen, of koorts met aften als je medicijnen gebruikt die de afweer verlagen.
  • Bij je volgende afspraak als je in een jaar 3 keer of vaker aften had, vooral met puistjes of gewrichtspijn, of als je al Behçet hebt en een nieuwe klacht merkt.

Wat is de oorzaak van de ziekte van Behçet, en wie krijgt het?

De precieze oorzaak is onbekend. Waarschijnlijk ontsteekt een te sterke reactie van het afweersysteem, misschien uitgelokt door een infectie of een omgevingsfactor, de bloedvaten bij mensen met een erfelijke aanleg[6].

  • Erfelijkheid: HLA-B51 verhoogt het risico ongeveer zesvoudig[4]. 45 tot 60% van de patiënten is HLA-B51-positief, en bij 2 tot 15% heeft nog een familielid de ziekte[10]. Maar 10 tot 20% van de gezonde mensen heeft het ook: het is niet nodig en niet voldoende[5].
  • Afkomst: vooral mensen uit het gebied tussen de Middellandse Zee en Oost-Azië, langs de oude zijderoute[10].
  • Geslacht: gemiddeld even vaak bij mannen als bij vrouwen, maar bij mannen lijkt de ziekte ernstiger te verlopen[10].

De ziekte hoort bij de afweerziekten die we uitleggen bij auto-immuunziekten en bloedonderzoek.

Hoe wordt de ziekte van Behçet vastgesteld, en bestaat er een bloedtest?

Er bestaat geen diagnostische (bloed)test om de ziekte van Behçet aan te tonen[1][10]. De diagnose is klinisch: de arts zet de klachten op een rij, liefst gezien tijdens een opvlamming, en sluit andere ziekten uit[5]. Veel specialisten gebruiken de internationale ICBD-criteria (2014)[1]:

ICBD-score (4 punten of meer wijzen op de ziekte van Behçet)
KenmerkPunten
Aften in de mond2
Zweertjes op de geslachtsdelen2
Oogontsteking2
Huidafwijkingen1
Zenuwstelsel aangedaan1
Bloedvaten aangedaan (trombose, aneurysma)1
Positieve pathergietest (als die gedaan is)1

In het onderzoek waarin de score is ontwikkeld, herkende hij ongeveer 95% van de patiënten[1]. Het is een hulpmiddel, geen vonnis[5].

De pathergietest

De huid van de onderarm wordt met een dun naaldje aangeprikt. De test is positief als er na 24 tot 48 uur een bultje of puistje ontstaat[5]. Wegwerpnaalden en ontsmetting van de huid maken de test minder gevoelig: een negatieve uitslag sluit de ziekte niet uit[5].

Wat laat bloedonderzoek zien bij Behçet?

  • CRP en BSE: meten ontsteking. Bij actieve ziekte kunnen ze licht stijgen, maar dat hoeft niet; vaak zijn er juist geen afwijkingen in het bloed[10]. Een hoge CRP zegt dat er een ontsteking is, niet waar die vandaan komt[8].
  • HLA-B51: mag niet gebruikt worden om de diagnose te bevestigen of uit te sluiten[5].
  • Bloedbeeld, nier- en leverwaarden, urineonderzoek: om je algemene toestand te bekijken en andere oorzaken op te sporen.
  • Testen die negatief horen te zijn: auto-antistoffen zoals ANA of ANCA wijzen op andere ziekten (lupus, andere vasculitis). Zweertjes op de geslachtsdelen moeten worden onderscheiden van andere oorzaken zoals herpes, en een infectie (tuberculose, listeria) moet zijn uitgesloten voordat een hersenontsteking aan Behçet wordt toegeschreven[5].
Fictief voorbeeld van een labuitslag (Nederlands formaat), vrouw van 32 jaar tijdens een opvlamming
BepalingUitslagReferentiewaardeMarkering
CRP26 mg/L< 10↑
BSE34 mm/uur< 20↑
Leukocyten8,9 x10^9/L4,0 – 10,0
HLA-B51Aangetoond—
ANANegatiefNegatief
  1. CRP en BSE: verhoogd, dus actieve ontsteking. Een gezonde CRP ligt rond 10 mg/L of lager (1,0 mg/dL)[8]; bij vrouwen onder de 50 is de BSE meestal lager dan 20 mm/uur[9]. Welke ziekte erachter zit, zeggen ze niet.
  2. Leukocyten (witte bloedcellen): normaal. Ze worden gecontroleerd als je later afweeronderdrukkende medicijnen krijgt[5].
  3. HLA-B51 "aangetoond": geen pijl, want het is een erfelijke variant en geen waarde. Op zichzelf bewijst het niets[5].
  4. ANA negatief: lupus wordt minder waarschijnlijk, wat helpt de mogelijkheden te beperken.

Ontstekingswaarden verhoogd en nog geen duidelijk antwoord? BloodSense legt elke regel van je labuitslag uit, van CRP tot HLA-typering, zodat je die rustig met je arts kunt bespreken.

Laat mijn uitslag uitleggen

Afhankelijk van de klachten volgen een oogonderzoek met de spleetlamp, een huidbiopt, een MRI van de hersenen, beeldvorming van de aders of een coloscopie[5].

Welke controles en bloedwaarden horen bij de follow-up?

Er is geen betrouwbare bloedwaarde voor de ziekteactiviteit: de CRP kan normaal blijven terwijl de ziekte actief is[5]. De controle draait dus vooral om klachten en onderzoek:

  • Afspraken: meestal elke 3 tot 6 maanden, minstens eens per jaar als de ziekte rustig is, vaker bij ernstige vormen[5].
  • Ogen: regelmatige controles bij de oogarts bij huidige of eerdere uveïtis.
  • Veiligheid van medicijnen: bij azathioprine of methotrexaat bloedbeeld en leverwaarden de eerste maand wekelijks, daarna 3 maanden maandelijks en dan elke 3 maanden[5]. Zie wat te doen bij een te hoge leverwaarde.
  • Voor hoge doses prednison of biologicals: onderzoek naar latente tuberculose en controle van vaccinaties[5].

Hoe wordt de ziekte van Behçet behandeld?

Genezen kan niet, maar behandeling houdt de klachten bij de meeste mensen onder controle en beschermt ogen, hersenen en bloedvaten[7]. De keuze hangt af van de aangedane organen[2]. Doseringen noemen we hier niet.

  • Aften en zweertjes op de geslachtsdelen: corticosteroïd-gel of -mondspoeling; colchicine tegen nieuwe aften en huidafwijkingen; apremilast bij hardnekkige aften in de mond[2].
  • Gewrichten: eerst colchicine, daarna andere middelen als de artritis aanhoudt[2].
  • Ogen: uveïtis achter in het oog vraagt om afweeronderdrukkers (azathioprine, ciclosporine) of biologicals (TNF-remmers, interferon-alfa)[2].
  • Trombose, hersenen of darmen: corticosteroïden met afweeronderdrukkers. Bij Behçet komt het stolsel uit een ontstoken aderwand: bloedverdunners alleen zijn niet genoeg, en of ze erbij komen wordt per geval besloten[2]. Lees meer over bloedstolsels en onderzoeken.

Hoe leef je met de ziekte van Behçet?

  • Houd een klachtendagboek bij (aften, ogen, gewrichten, huid) met data en foto's: een opvlamming is makkelijker aan te tonen als de arts die ziet.
  • Stop nooit zelf met een behandeling, ook niet als het goed gaat: een terugval kan het oog zonder waarschuwing treffen.
  • Ga naar de geplande oogcontroles, ook zonder klachten.
  • Laat je vaccinaties nakijken voordat je met afweeronderdrukkers begint[5].

Vragen voor je arts

  1. Hoeveel ICBD-punten tellen mijn klachten op?
  2. Kunnen mijn aften een andere oorzaak hebben, zoals herpes, een tekort of een darmziekte?
  3. Moet ik naar de oogarts, ook zonder oogklachten?
  4. Welk bloedonderzoek controleert mijn behandeling, en hoe vaak?
  5. Bij welke signalen moet ik terugkomen of 112 bellen?

Veelgestelde vragen

Is de ziekte van Behçet besmettelijk?

Nee. Ze wordt niet overgedragen door zoenen, seks of het delen van spullen. Het is een ontstekingsziekte, geen infectie[7].

Ik ben HLA-B51-positief. Heb ik Behçet?

Niet per se. 10 tot 20% van de gezonde mensen heeft HLA-B51 en de meesten krijgen de ziekte nooit[5]. Alleen de klachten maken de diagnose.

Kunnen kinderen de ziekte van Behçet krijgen?

Ja, maar het is zeldzaam: een eerste diagnose voor het 15e jaar is uitzonderlijk[5]. Kinderreumatologen begeleiden deze kinderen.

Kun je oud worden met de ziekte van Behçet?

De meeste mensen hebben vooral aften, huid- en gewrichtsklachten die met behandeling onder controle blijven. Vormen met oog-, zenuw- of vaatbetrokkenheid kunnen ernstig zijn, vooral bij jonge mannen; daarom zijn regelmatige controles belangrijk[5][7].

Gerelateerde artikelen

  1. International Team for the Revision of the International Criteria for Behçet's Disease (ITR-ICBD). The International Criteria for Behçet's Disease (ICBD): a collaborative study of 27 countries on the sensitivity and specificity of the new criteria. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2014;28(3):338-347. doi:10.1111/jdv.12107 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  2. Hatemi G, Christensen R, Bang D, et al. 2018 update of the EULAR recommendations for the management of Behçet's syndrome. Ann Rheum Dis. 2018;77(6):808-818. doi:10.1136/annrheumdis-2018-213225 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  3. Maldini C, Druce K, Basu N, LaValley MP, Mahr A. Exploring the variability in Behçet's disease prevalence: a meta-analytical approach. Rheumatology (Oxford). 2018;57(1):185-195. doi:10.1093/rheumatology/kew486 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  4. de Menthon M, Lavalley MP, Maldini C, Guillevin L, Mahr A. HLA-B51/B5 and the risk of Behçet's disease: a systematic review and meta-analysis of case-control genetic association studies. Arthritis Rheum. 2009;61(10):1287-1296. doi:10.1002/art.24642 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  5. Haute Autorité de Santé (Frankrijk). Protocole national de diagnostic et de soins (PNDS): maladie de Behçet. December 2019. has-sante.fr (in het Frans; geraadpleegd op 6 november 2026)
  6. MedlinePlus Genetics. Behçet disease. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (in het Engels; geraadpleegd op 6 november 2026)
  7. NHS. Behçet's disease. nhs.uk (in het Engels; geraadpleegd op 6 november 2026)
  8. MedlinePlus. C-Reactive Protein (CRP) Test. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (in het Engels; geraadpleegd op 6 november 2026)
  9. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Sed rate (erythrocyte sedimentation rate). US National Library of Medicine. medlineplus.gov (in het Engels; geraadpleegd op 6 november 2026)
  10. Nederlands Huisartsen Genootschap, VSOP en Hart&Vaatgroep. Informatie voor de huisarts over de ziekte van Behçet. nhg.org (geraadpleegd op 6 november 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt niet het advies van een arts, die de diagnose stelt op basis van je klachten, het onderzoek en je voorgeschiedenis; geen enkele bloedtest kan de ziekte van Behçet alleen aantonen of uitsluiten.