Het belangrijkste

ANCA zijn antistoffen tegen eiwitten in neutrofielen, een soort witte bloedcellen. Het lab meldt een kleuringspatroon (c-ANCA of p-ANCA) en steeds vaker twee gemeten antistoffen: anti-PR3 en anti-MPO. Een positieve uitslag ondersteunt een vermoeden van vasculitis van de kleine bloedvaten, maar bewijst die nooit op zichzelf; hij komt ook voor bij colitis ulcerosa, leverziekten, infecties en sommige medicijnen. Bloed in je urine, een stijgend kreatinine of bloed ophoesten bij een positieve ANCA moet snel worden bekeken.

Hoe lees ik de uitslag van mijn ANCA-bloedtest?

Een ANCA-uitslag kan uit vier delen bestaan: een screening, een patroon, een titer en twee antistofwaarden[2][3]. In Nederland wordt bij een gewone aanvraag vaak alleen anti-MPO en anti-PR3 bepaald[13]. Hieronder een fictief voorbeeld met alle vier de delen.

Fictief voorbeeld van regels uit een ANCA-uitslag (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
ANCA (IIF)positiefnegatiefA
ANCA-patroonp-ANCAgeenA
ANCA-titer1:320< 1:20H
Anti-MPO68 U/ml< 20 U/mlH
Anti-PR3< 2 U/ml< 20 U/ml-
  1. ANCA (IIF): je serum wordt op neutrofielen op een glaasje gebracht en onder een fluorescentiemicroscoop bekeken (indirecte immunofluorescentie)[2][14].
  2. Patroon: p-ANCA betekent dat het oplichten rond de celkern zit; c-ANCA betekent dat het het cytoplasma vult; "atypisch" past bij geen van beide[2].
  3. Titer: hoe ver je serum kan worden verdund voordat er geen antistoffen meer te zien zijn[14]. Een Amerikaans referentielab noemt minder dan 1:20 normaal[4].
  4. Anti-MPO en anti-PR3: gemeten met een immunoassay, de regel die voor vasculitis het zwaarst weegt[6]. De eenheid (U/ml, IE/ml of een index) en de grens hangen af van de test, dus vergelijk alleen met de waarde naast je eigen uitslag. Hier is anti-MPO positief, de gebruikelijke partner van een p-ANCA[2].

Een p-ANCA met een MPO-waarde, of alleen "positief" zonder getal? BloodSense legt elke regel van je uitslag uit naast je nier- en ontstekingswaarden, en helpt je vragen voor je arts op een rij te zetten.

Mijn ANCA-uitslag laten uitleggen

Waarvoor wordt een ANCA-test gedaan?

De test helpt vooral bij het vaststellen van ANCA-geassocieerde vasculitis, een ontsteking van de kleine bloedvaten, en soms bij het volgen ervan tijdens de behandeling[1][14]. De arts vraagt hem aan bij klachten zoals koorts, afvallen, aanhoudende neus- of bijholteklachten, huiduitslag, bloed ophoesten, een doof gevoel of bloed of eiwit in de urine[1]. De bovenste en onderste luchtwegen en de nieren worden het vaakst en het zwaarst getroffen[8].

Het gaat om drie ziekten: granulomatose met polyangiitis (GPA, vroeger de ziekte van Wegener), microscopische polyangiitis (MPA) en eosinofiele granulomatose met polyangiitis (EGPA, vroeger Churg-Strauss)[1]. Veel experts delen ze liever in naar de antistof, als PR3-positieve of MPO-positieve ziekte, en EGPA als ANCA-positief of ANCA-negatief[8]. De Europese aanbevelingen gebruiken de ANCA-test samen met een biopt om de diagnose te stellen[9].

Een tweede toepassing is bij darmziekten: samen met de antistof ASCA kan ANCA helpen colitis ulcerosa te onderscheiden van de ziekte van Crohn als de diagnose onduidelijk is[1][7].

c-ANCA of p-ANCA, PR3 of MPO: wat is het verschil?

c-ANCA en p-ANCA beschrijven wat het lab onder de microscoop ziet. PR3 en MPO noemen het eiwit waar de antistof zich echt tegen richt. De gewone IIF-test kan geen onderscheid maken tussen die eiwitten[14]. In 2017 concludeerde een internationale consensus dat goede PR3- en MPO-immunoassays bij een vermoeden van GPA of MPA de eerste screeningstest kunnen zijn, zonder dat immunofluorescentie nodig is[6]. Daarom staan op sommige uitslagen alleen anti-PR3 en anti-MPO, zonder patroon[13].

ANCA-patronen, doelantistoffen en gebruikelijke verbanden
Patroon (IIF)Gebruikelijk doel (immunoassay)Meestal verbonden met
c-ANCA (cytoplasmatisch)PR3 in ongeveer 85%[2]Granulomatose met polyangiitis[2]
p-ANCA (perinucleair)MPO in ongeveer 90%[2]Microscopische polyangiitis; ook EGPA[2]
Atypisch p-ANCA of atypisch ANCADoelen nog niet goed bekend[7]Colitis ulcerosa, auto-immuunziekten van de lever[2][7]

Het patroon kan misleiden: antistoffen tegen de celkern kunnen het glaasje ANCA-positief laten lijken. Sommige labs doen daarom na een positieve ANCA automatisch een ANA-test, om die vals-positieve uitslag uit te sluiten[3].

Wat is de normaalwaarde van ANCA?

Normaal is negatief: geen patroon, een titer onder de grens van het lab en anti-PR3 en anti-MPO onder hun grens. De getallen verschillen per laboratorium:

Referentiewaarden voor ANCA uit verschillende laboratoria
BepalingNormaal (negatief)Bron
ANCA (anti-MPO en anti-PR3)negatiefLaboratorium Slingeland Ziekenhuis voor SKB Winterswijk (Nederland)[13]
ANCA-screening met IIFnegatiefLabcorp (Verenigde Staten)[3]
ANCA-titer met IIFminder dan 1:20, geen patroonARUP Laboratories (Verenigde Staten)[4]
Anti-MPO (FEIA)onder 3,5 IE/ml; 3,5 tot 5 twijfelachtig; boven 5 positiefZiekenhuislab Niguarda (Italië)[5]
Anti-PR3 (FEIA)onder 2; 2 tot 3 twijfelachtig; boven 3 positiefZiekenhuislab Niguarda (Italië)[5]

Hetzelfde getal kan met de ene test negatief en met de andere positief zijn: de referentiewaarde van je eigen lab geldt.

Wat zijn de oorzaken van een positieve ANCA?

  • Vaak Chronische darmontsteking: ANCA, meestal een atypisch p-ANCA, komt vaker voor bij colitis ulcerosa dan bij de ziekte van Crohn[1][2].
  • Mogelijk Andere auto-immuunziekten: reumatoïde artritis, lupus (SLE) en het syndroom van Sjögren kunnen een p-ANCA of anti-MPO geven zonder vasculitis[2].
  • Mogelijk ANCA-geassocieerde vasculitis (GPA, MPA, EGPA). Ongeveer 90% van de mensen met GPA heeft ANCA[2].
  • Mogelijk Auto-immuunziekten van de lever, zoals auto-immuunhepatitis of primaire scleroserende cholangitis[2][7].
  • Mogelijk Infecties, waaronder longinfecties en een ontsteking van de hartkleppen (endocarditis). Bij ongeveer 10% van de mensen met endocarditis ontstaan ANCA[2][10].
  • Mogelijk Medicijnen: in een Amerikaanse groep van 30 patiënten met een heel hoog anti-MPO had 33% hydralazine (een bloeddrukmiddel) gebruikt en 10% propylthiouracil (een schildkliermiddel)[11]. Stop nooit zelf met een medicijn.
  • Mogelijk Cocaïne versneden met levamisol: levamisol, een middel tegen wormen, werd gevonden in naar schatting 71% van de cocaïnemonsters in de Verenigde Staten. Het kan een ANCA-vasculitis veroorzaken met schade aan huid, nieren en longen[12].
  • Zeldzaam Anti-GBM-ziekte, een nier- en longziekte waarbij experts ook anti-PR3 en anti-MPO laten bepalen[7]. Bij een spoedaanvraag meet het lab van SKB Winterswijk daarom ook anti-GBM[13].

Kun je ANCA positief zijn zonder vasculitis?

Ja. Zonder klachten van vasculitis raadt de internationale consensus van 2020 een routinematige ANCA-test bij de meeste hierboven genoemde aandoeningen af[7]. In de juiste klinische situatie zijn anti-PR3 en anti-MPO heel gevoelig en specifiek; daarbuiten kunnen ze misleiden[10]. De diagnose steunt op je klachten, urine- en nierwaarden, beeldvorming en vaak een biopt[1][9].

Naast ANCA kijkt je arts meestal naar kreatinine en eGFR, een urineonderzoek, de bezinking (BSE), het CRP en een volledig bloedbeeld[2]. Bij een vermoeden van EGPA worden ook de eosinofielen geteld.

Moet ik nuchter zijn voor een ANCA-test?

Meestal is geen speciale voorbereiding nodig; nuchter zijn geldt alleen als een andere test uit dezelfde buis dat vraagt[1]. Loop voor het bloedprikken deze lijst na:

  • Neem een volledige lijst van je medicijnen mee, ook die van de afgelopen maanden, zoals hydralazine of propylthiouracil[11].
  • Vertel je arts eerlijk over drugsgebruik; het verandert hoe de uitslag wordt gelezen[12].
  • Noem een recente infectie of een probleem met een hartklep.
  • Neem eerdere ANCA-uitslagen mee: alleen uitslagen van hetzelfde lab en dezelfde methode zijn goed te vergelijken[14].

Praktische tips staan in onze uitleg over bloed prikken.

Wanneer is een positieve ANCA dringend?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 als je bloed ophoest, erg kortademig bent of bijna niet meer plast, wat je ANCA-uitslag ook is.
  • Binnen 24 tot 48 uur bel je de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, als een positief anti-PR3 of anti-MPO samengaat met bloed in de urine, eiwit in de urine, een hoger kreatinine dan bij je vorige test, nieuwe zwelling van de benen, uitbreidende huiduitslag of een doof gevoel. Onbehandeld heeft deze ziekte een slechte afloop; behandeling heeft de overleving sterk verbeterd[8].
  • Bij je volgende afspraak als je je goed voelt en een atypisch p-ANCA hebt met negatieve anti-PR3 en anti-MPO.

Vragen om aan je arts te stellen

  1. Is alleen het patroon bepaald, of ook anti-PR3 en anti-MPO?
  2. Laten mijn urineonderzoek en mijn kreatinine zien dat mijn nieren meedoen?
  3. Kan een van mijn medicijnen deze uitslag verklaren?
  4. Heb ik een biopt nodig, en wanneer moet de test worden herhaald?

Veelgestelde vragen

Sluit een negatieve ANCA vasculitis uit?

Het maakt een auto-immune vasculitis onwaarschijnlijk[2], maar niet onmogelijk: vooral EGPA bestaat ook in een ANCA-negatieve vorm[8].

Kan de ANCA-waarde een terugval voorspellen?

Niet betrouwbaar op zichzelf. Een dalende waarde wijst meestal op een werkende behandeling[14], maar de waarden schommelen en het nut van herhaald testen staat ter discussie; het helpt vooral bij nierbetrokkenheid of na rituximab[2][10].

Is ANCA hetzelfde als ANA?

Nee. ANA richt zich tegen de celkern en wordt vooral gebruikt bij lupus en verwante ziekten; ANCA richt zich tegen het cytoplasma van neutrofielen. Een positieve ANA kan wel een ANCA-glaasje vals-positief laten lijken[3].

Gerelateerde onderzoeken

  1. MedlinePlus. Antineutrophil Cytoplasmic Antibodies (ANCA) Test. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 5 november 2026)
  2. Testing.com. Antineutrophil Cytoplasmic Antibodies (ANCA, MPO, PR3). testing.com (geraadpleegd 5 november 2026)
  3. Labcorp. Anti-Neutrophil Cytoplasmic Ab (ANCA) by Indirect Immunofluorescence (IFA) (test 520090). labcorp.com (geraadpleegd 5 november 2026)
  4. ARUP Laboratories. Anti-Neutrophil Cytoplasmic Antibody, IgG by IFA (test 3003747). ltd.aruplab.com (geraadpleegd 5 november 2026)
  5. ASST Grande Ospedale Metropolitano Niguarda. p-ANCA and c-ANCA laboratory test sheets. ospedaleniguarda.it (geraadpleegd 5 november 2026)
  6. Bossuyt X, Cohen Tervaert JW, Arimura Y, et al. Position paper: Revised 2017 international consensus on testing of ANCAs in granulomatosis with polyangiitis and microscopic polyangiitis. Nat Rev Rheumatol. 2017;13(11):683-692. doi:10.1038/nrrheum.2017.140 (geraadpleegd 5 november 2026)
  7. Moiseev S, Cohen Tervaert JW, Arimura Y, et al. 2020 international consensus on ANCA testing beyond systemic vasculitis. Autoimmun Rev. 2020;19(9):102618. doi:10.1016/j.autrev.2020.102618 (geraadpleegd 5 november 2026)
  8. Kitching AR, Anders HJ, Basu N, et al. ANCA-associated vasculitis. Nat Rev Dis Primers. 2020;6(1):71. doi:10.1038/s41572-020-0204-y (geraadpleegd 5 november 2026)
  9. Hellmich B, Sanchez-Alamo B, Schirmer JH, et al. EULAR recommendations for the management of ANCA-associated vasculitis: 2022 update. Ann Rheum Dis. 2024;83(1):30-47. doi:10.1136/ard-2022-223764 (geraadpleegd 5 november 2026)
  10. Kallenberg CG. Usefulness of antineutrophil cytoplasmic autoantibodies in diagnosing and managing systemic vasculitis. Curr Opin Rheumatol. 2016;28(1):8-14. doi:10.1097/BOR.0000000000000233 (geraadpleegd 5 november 2026)
  11. Choi HK, Merkel PA, Walker AM, Niles JL. Drug-associated antineutrophil cytoplasmic antibody-positive vasculitis: prevalence among patients with high titers of antimyeloperoxidase antibodies. Arthritis Rheum. 2000;43(2):405-413. doi:10.1002/1529-0131(200002)43:2<405::AID-ANR22>3.0.CO;2-5 (geraadpleegd 5 november 2026)
  12. Jin Q, Kant S, Alhariri J, Geetha D. Levamisole adulterated cocaine associated ANCA vasculitis: review of literature and update on pathogenesis. J Community Hosp Intern Med Perspect. 2018;8(6):339-344. doi:10.1080/20009666.2018.1536242 (geraadpleegd 5 november 2026)
  13. Streekziekenhuis Koningin Beatrix Winterswijk. Labgids: ANCA (anti-MPO, anti-PR3, anti-GBM). skbwinterswijk.nl (geraadpleegd 5 november 2026)
  14. Vasculitis Stichting. Testen ANCA. vasculitis.nl (geraadpleegd 5 november 2026)

Dit artikel geeft algemene informatie over gezondheid. Het vervangt geen onderzoek, diagnose of behandeling door een arts, die je uitslag beoordeelt samen met je klachten, voorgeschiedenis en lichamelijk onderzoek. Hoest je bloed op of ben je erg kortademig? Bel dan meteen 112.