Het belangrijkste

Een aft is een klein, pijnlijk zweertje in de mond. Aften zijn niet besmettelijk, het is geen koortslip, en ze verdwijnen meestal vanzelf binnen 14 dagen. Komen ze steeds terug, dan kan bloedonderzoek zoeken naar oorzaken die je kunt behandelen: een laag ferritine, vitamine B12 of foliumzuur, coeliakie en, zelden, de ziekte van Behçet. Bel de huisarts als een aft na 14 dagen niet genezen is.

Wat zijn aften, in het kort?

Aften, ook wel mondzweertjes of afteuze ulcera genoemd, horen bij de meest voorkomende aandoeningen van de mond. Volgens Thuisarts krijgt ongeveer 1 op de 5 mensen ze, en boven de 40 jaar komen ze minder vaak voor[13]. Wereldwijd krijgt meer dan de helft van de mensen ooit een aft, vaak voor het eerst in de puberteit[2], en tot 25% van de bevolking heeft er herhaaldelijk last van[6]. Ze komen het meest voor bij tieners en twintigers, en bij vrouwen vaker dan bij mannen[1][3].

Hoe ziet een aft eruit, en welke klachten geeft het?

Een gewone aft is een rond of ovaal plekje, grijswit of geel van kleur met een rode rand[1][13]. Volgens de NHG-Behandelrichtlijn is een typische aft meestal niet groter dan een halve centimeter en geneest hij binnen 2 weken zonder algemene klachten[14]. Aften ontstaan op het zachte, beweeglijke mondslijmvlies: de binnenkant van lippen en wangen, de tong en het zachte gehemelte[2]. Eten en drinken maakt de pijn vaak erger[13]. De pijn neemt meestal na 7 tot 10 dagen af[1]. Er zijn drie vormen[2]:

  • Vaak Kleine aften (bij meer dan 80% van de mensen met aften): kleiner dan 1 cm, genezen in ongeveer een week, zonder litteken.
  • Mogelijk Grote aften (ongeveer 15%): groter dan 1 cm, blijven twee weken of langer, zijn erg pijnlijk en kunnen een litteken geven.
  • Zeldzaam Herpetiforme aften (minder dan 5%): groepjes piepkleine zweertjes die kunnen samenvloeien.

Is het een aft of een koortslip?

Aften zitten in de mond en zijn niet besmettelijk. Een koortslip is iets anders: die wordt veroorzaakt door het herpesvirus en is wel besmettelijk[1][2]. Zit er een blaasje op de buitenkant van je lip, lees dan onze uitleg over de koortslip en andere plekjes op de lip en onze pagina over herpes en de testen.

Wanneer ga je met aften naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Bel 112 bij moeite met ademen of slikken, of een opgezwollen gezicht of tong. Bel dezelfde dag de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, bij zweertjes in de mond met hoge koorts als je afweer verminderd is door een ziekte of medicijn.
  • Binnen 24 tot 48 uur bij koorts van 38 °C of hoger terwijl je je ziek voelt[13], bij aften met diarree, hoofdpijn of huiduitslag[1], bij pijnlijke of rode ogen, of bij zweertjes op de geslachtsdelen of elders op het lichaam[2].
  • Bij je volgende afspraak als een aft na 14 dagen niet genezen is[13], groter is dan 1 cm, je niet goed laat eten of drinken, of als je vaker dan twee à drie keer per jaar aften krijgt[1][3]. Een zweertje dat niet geneest moet bekeken worden: aften zijn geen kanker, maar sommige vormen van mondkanker beginnen als een wondje dat niet dichtgaat[1].

Wat is de oorzaak van aften, en welke tekorten spelen mee?

De precieze oorzaak is onbekend. Aften komen vaker voor in sommige families en lijken te ontstaan doordat witte bloedcellen het mondslijmvlies kort aanvallen[1][2][13]. Meestal is er een eenvoudige aanleiding; soms wijzen ze op een tekort of een ziekte elders in het lichaam:

  • Vaak Een klein wondje: op je wang of tong bijten, te hard poetsen, een beugel of een slecht passend kunstgebit[1][13].
  • Vaak Stress, een droge mond, hormonale veranderingen zoals de menstruatie, en bepaalde voeding (zuur of pittig eten bijvoorbeeld)[3][13].
  • Mogelijk Tandpasta met het schuimmiddel natriumlaurylsulfaat (SLS of SDS); sommige mensen krijgen minder aften na overstappen[2][13].
  • Mogelijk Te weinig ijzer, vitamine B12 of foliumzuur[13], en ook zink of vitamine D[3]. In een onderzoek bij 273 mensen met steeds terugkerende aften had 20,9% bloedarmoede, 20,1% een ijzertekort, 4,8% een laag vitamine B12 en 2,6% een laag foliumzuur[4].
  • Mogelijk Sommige medicijnen, zoals bètablokkers, ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's), middelen die de afweer onderdrukken[3], fentanyl, sommige kankermedicijnen en immunotherapie onder de tong[13].
  • Mogelijk Coeliakie: mensen met coeliakie hebben ongeveer 2,5 keer zo vaak steeds terugkerende aften[5]. Ook de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa, SLE en hiv hangen ermee samen[3][13].
  • Zeldzaam De ziekte van Behçet, een ontstekingsziekte waarbij aften samengaan met zweertjes op de geslachtsdelen, oogontsteking of huidafwijkingen[7].
  • Zeldzaam Cyclische neutropenie, een erfelijke aandoening bij ongeveer 1 op de miljoen mensen: de witte bloedcellen (neutrofielen) dalen ongeveer elke 21 dagen gedurende 3 tot 5 dagen, met aften en koorts die in datzelfde ritme terugkomen[8].

Welk bloedonderzoek doe je bij steeds terugkerende aften, en hoe lees je de uitslag?

Een losse aft herkent de huisarts of tandarts door ernaar te kijken[1][3]. Komen aften steeds terug of zijn ze ernstig, dan kan eenvoudig bloedonderzoek zoeken naar een tekort of een andere oorzaak[2]. Een overzichtsartikel raadt aan om bij terugkerende aften het bloedbeeld, ijzer, vitamine B12, foliumzuur en homocysteïne te bepalen voordat de behandeling begint[4].

  • Volledig bloedbeeld: hemoglobine (in Nederland in mmol/L), de grootte van de rode bloedcellen en het aantal neutrofielen.
  • Ferritine en andere ijzerwaarden: je ijzervoorraad.
  • Vitamine B12 en foliumzuur.
  • Zink en soms vitamine D[3].
  • Coeliakie: de test op antistoffen tegen weefseltransglutaminase (anti-tTG IgA) wordt het meest gebruikt, vaak samen met het totale IgA om een IgA-tekort uit te sluiten; bij een laag IgA gebruikt het lab een DGP-test[9].
  • Soms: een hiv-test, herhaalde tellingen van de neutrofielen over enkele weken als de aften als een klok terugkomen[8], of een biopt van een ongewoon zweertje[2].
Fictief voorbeeld van een labuitslag van een vrouw met steeds terugkerende aften (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentieVlag
Ferritine8 µg/L20-100 µg/L (vrouw)L
Vitamine B12140 pmol/L150-500 pmol/LL
Foliumzuur14 nmol/L5-23 nmol/L
Anti-tTG IgA (coeliakie)NegatiefNegatief
  1. Ferritine: geeft je ijzervoorraad weer. Een waarde onder 10 µg/L wijst op een ijzertekort[15]; hoe lager, ook binnen de referentie, hoe groter de kans op een kleine voorraad[10]. Daarna moet de oorzaak gezocht worden (hevige menstruatie, voeding, slechte opname).
  2. Vitamine B12: onder 150 pmol/L spreekt men van een tekort; tussen 150 en 250 pmol/L is de uitslag twijfelachtig en kan methylmalonzuur of homocysteïne erbij helpen[11].
  3. Foliumzuur: binnen de gebruikelijke waarden van 5 tot 23 nmol/L; onder 5 nmol/L is er een tekort[12].
  4. Anti-tTG IgA: negatief maakt coeliakie minder waarschijnlijk, mits het totale IgA normaal is en je in de weken vóór de test gewoon gluten bleef eten[9].

Uitslag binnen na steeds terugkerende aften? BloodSense legt elke regel van je volledige labuitslag in gewone taal uit, van ferritine tot B12, zodat je je volgende afspraak goed voorbereidt.

Laat mijn uitslag uitleggen

Voor mannen is de gebruikelijke ferritinewaarde hoger, ongeveer 20 tot 250 µg/L; er is geen officiële referentie en de waarden van je eigen laboratorium gelden[15]. Een laag ijzer en een laag B12 samen kunnen wijzen op een slechte opname in de darm, zoals bij coeliakie. Lees ook onze uitleg over ijzertekort en het bloedonderzoek.

Voor de ziekte van Behçet bestaat geen bloedtest die de diagnose bevestigt. Artsen gebruiken een klinische score waarin aften, zweertjes op de geslachtsdelen en oogontsteking elk 2 punten tellen; bij 4 punten of meer is de ziekte waarschijnlijk[7].

Hoe worden steeds terugkerende aften gevolgd?

Wordt een tekort gevonden, dan zoekt de huisarts naar de oorzaak en kan hij de bepaling na de behandeling herhalen om te zien of de waarde weer normaal is. Een positieve of twijfelachtige coeliakietest wordt meestal gevolgd door ander onderzoek, zoals een biopt van de dunne darm tijdens een kijkonderzoek[9]. Een dagboek van eten en drinken (en van datum, tandpasta, stress en menstruatie) helpt om een patroon te ontdekken[2][13].

Wat helpt tegen aften?

De meeste aften genezen zonder behandeling[1]; bij weinig pijn hoef je niets te doen[13]. Er is geen middel dat aften geneest of voorkomt, maar behandeling kan de pijn verlichten[2][13]. Doseringen staan hier niet.

  • Zelf doen: vermijd pittig, hard of scherp eten en zure dranken, kauw voorzichtig, kom niet met je tong, vingers of tandenborstel aan de aft en poets rustig met een zachte borstel[13].
  • Bij de apotheek of drogist: een mondgel met lidocaïne verdooft de plek kort, bijvoorbeeld vóór het eten of het slapengaan; volg de bijsluiter[13].
  • Wat Thuisarts afraadt: chloorhexidine-mondspoeling of -crème en antibiotica, omdat niet bewezen is dat ze helpen; ook multivitaminen, kruidenmiddelen en lasertherapie hebben geen bewezen effect[13]. In de Verenigde Staten worden bij ernstige aften soms corticosteroïden in gel of spoeling voorgeschreven[3]; bespreek met je huisarts of tandarts wat bij jou past.
  • Een tekort aanvullen: ijzer, vitamine B12 of foliumzuur als een bloedtest een tekort laat zien[3]. In een kleine studie gaf zes maanden vitamine B12 minder aften, ook bij mensen met een normale B12-waarde: 74,1% had de laatste maand geen aften tegenover 32,0% met een placebo[6]. Dat is één onderzoek; overleg met je huisarts voordat je supplementen gaat slikken.

Kun je aften voorkomen?

  • Gebruik een zachte tandenborstel en vervang hem als de haren uit elkaar gaan staan[13].
  • Probeer een paar maanden een tandpasta zonder natriumlaurylsulfaat (SLS)[2][13].
  • Houd een eet- en drinkdagboek bij en beperk wat aften lijkt uit te lokken[13].
  • Ga minstens één keer per jaar naar de tandarts of mondhygiënist, ook om scherpe randen aan tanden te laten verhelpen[13].
  • Komen aften steeds terug, vraag dan om bloedonderzoek in plaats van op de gok supplementen te nemen. Zie ook onze tips over ijzerrijke voeding.

Vragen om aan je arts te stellen

  1. Zijn dit aften, of kan het iets anders zijn?
  2. Is een bloedbeeld, ferritine, B12, foliumzuur of een coeliakietest bij mij zinvol?
  3. Kan een van mijn medicijnen de aften veroorzaken?
  4. Wat kan ik doen tegen de pijn als ik veel aften tegelijk heb?
  5. Bij welke tekenen moet ik eerder terugkomen?

Veelgestelde vragen

Zijn aften besmettelijk?

Nee. Ook open aften geef je niet aan een ander door, in tegenstelling tot een koortslip door herpes[2][13].

Van welk vitaminetekort krijg je aften?

IJzer, vitamine B12 en foliumzuur zijn het best onderzocht, naast zink en vitamine D[3][13]. Een laag ijzer wordt het vaakst gevonden[4]. Alleen een bloedtest kan het laten zien.

Kunnen kinderen aften krijgen?

Ja, vaak vanaf de tienerjaren[2]. Een kind met aften en koorts die steeds in hetzelfde ritme terugkomen, moet naar de huisarts, die het bloedbeeld een paar weken kan laten volgen[8].

Betekenen aften dat ik coeliakie heb?

Meestal niet, maar ze komen vaker voor bij coeliakie[5]. Een test is zinvol als je ook buikklachten hebt, afvalt, een ijzertekort hebt of coeliakie in de familie voorkomt. Lees meer over coeliakie.

Gerelateerde artikelen

  1. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Canker sore. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 3 november 2026)
  2. American Academy of Oral Medicine. Canker Sores. aaom.com (geraadpleegd op 3 november 2026)
  3. Cleveland Clinic. Canker Sores. my.clevelandclinic.org (geraadpleegd op 3 november 2026)
  4. Chiang CP, Yu-Fong Chang J, Wang YP, et al. Recurrent aphthous stomatitis - Etiology, serum autoantibodies, anemia, hematinic deficiencies, and management. J Formos Med Assoc. 2019;118(9):1279-1289. doi:10.1016/j.jfma.2018.10.023 (geraadpleegd op 3 november 2026)
  5. Zhao Y, Feng W. Relative risk of oral manifestations with celiac disease: a systematic review and meta-analysis. BMC Gastroenterol. 2026;26(1). doi:10.1186/s12876-026-04860-z (geraadpleegd op 3 november 2026)
  6. Volkov I, Rudoy I, Freud T, et al. Effectiveness of vitamin B12 in treating recurrent aphthous stomatitis: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. J Am Board Fam Med. 2009;22(1):9-16. doi:10.3122/jabfm.2009.01.080113 (geraadpleegd op 3 november 2026)
  7. International Team for the Revision of the International Criteria for Behçet's Disease (ITR-ICBD). The International Criteria for Behçet's Disease (ICBD): a collaborative study of 27 countries on the sensitivity and specificity of the new criteria. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2014;28(3):338-347. doi:10.1111/jdv.12107 (geraadpleegd op 3 november 2026)
  8. MedlinePlus Genetics. Cyclic neutropenia. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 3 november 2026)
  9. MedlinePlus. Celiac Disease Screening. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 3 november 2026)
  10. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Ferritin blood test. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 3 november 2026)
  11. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). Vitamine B12. Alles over testen. allesovertesten.nl (geraadpleegd op 3 november 2026)
  12. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). Foliumzuur. Alles over testen. allesovertesten.nl (geraadpleegd op 3 november 2026)
  13. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb aften. Gewijzigd 10 december 2025. thuisarts.nl (geraadpleegd op 3 november 2026)
  14. De Vries L, Van der Weele G, Van den Donk M, Van Walraven A. Herziene NHG-Behandelrichtlijn Aften. Huisarts en Wetenschap. 31 augustus 2020. henw.org (geraadpleegd op 3 november 2026)
  15. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). Ferritine. Alles over testen. allesovertesten.nl (geraadpleegd op 3 november 2026)
  16. Rijksoverheid. Eigen risico zorgverzekering. rijksoverheid.nl (geraadpleegd op 3 november 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt het advies van een huisarts of tandarts niet; die beoordeelt je uitslagen samen met je klachten, voorgeschiedenis en onderzoek.