Het belangrijkste

Een keelontsteking door streptokokken wordt veroorzaakt door de groep A-streptokok, een bacterie. De meeste keelpijn komt door een virus en gaat binnen 10 dagen vanzelf over. Alleen een keeltest kan streptokokken aantonen; hoe je keel eruitziet, is niet genoeg. Bel direct de huisarts of de huisartsenpost als je moeilijk ademt, kwijlt of niet meer kunt slikken.

Wat is een keelontsteking door streptokokken?

Bij een streptokokkenkeelontsteking (streptokokkenfaryngitis) zijn keel en keelamandelen ontstoken door Streptococcus pyogenes, de groep A-streptokok. Het is niet dezelfde bacterie als de groep B-streptokok, waarop zwangeren soms worden getest.

  • Hoe vaak: de groep A-streptokok veroorzaakt ongeveer 20% tot 30% van de keelpijn bij kinderen en 5% tot 15% bij volwassenen; het meest tussen 5 en 15 jaar, zelden onder de 3 jaar[1].
  • Testen: een sneltest op een keeluitstrijk, een keelkweek of een moleculaire test (PCR)[1][5].
  • Behandeling: als er antibiotica nodig zijn, is penicilline of amoxicilline de eerste keus[1].

Wat zijn de symptomen van streptokokken in de keel?

De klachten beginnen meestal 2 tot 5 dagen na besmetting[15]. Typisch zijn[1]:

  • keelpijn die plotseling begint, met pijn bij het slikken;
  • koorts;
  • rode, gezwollen amandelen, soms met witte puntjes of strepen pus;
  • kleine rode puntjes achter in het gehemelte;
  • dikke, pijnlijke klieren voor in de hals.

Kinderen hebben er soms hoofdpijn, buikpijn, misselijkheid of braken bij[1]. Komt er een ruwe rode uitslag bij, dan gaat het om roodvonk: een streptokokkenkeelontsteking met huiduitslag[2]. Hoesten, een loopneus, een hese stem, zweertjes in de mond en rode ogen wijzen juist op een virus, zoals bij verkoudheid[1]. Bij kinderen onder de 3 jaar lijkt een streptokokkeninfectie eerder op een loopneus met koorts en hangerigheid[1].

Wanneer moet je met keelpijn naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij ernstige benauwdheid. Bel direct de huisarts of de huisartsenpost als je moeilijk of piepend ademt, niet meer kunt drinken of slikken, kwijlt, je mond niet goed open krijgt of steeds zieker wordt[13]; ook bij hevige pijn aan één kant van de keel, wat op een abces kan wijzen, of een sterk gezwollen hals[12].
  • Binnen 24 tot 48 uur bij keelpijn met huiduitslag, of als je na 48 uur antibiotica niet opknapt[2]. Bel op een werkdag als je langer dan 3 dagen koorts hebt of je afweer verminderd is[13].
  • Bij je volgende afspraak als de keelpijn langer dan 10 dagen duurt[13], bij vaak terugkerende keelontstekingen, of als streptokokken in je gezin steeds terugkomen[8][11].

Is een keelontsteking door streptokokken besmettelijk, en wie loopt risico?

Ja. De groep A-streptokok gaat over via de lucht, bijvoorbeeld door hoesten, niezen of hard praten, en door aanraken[14]. Het grootste risico is nauw contact met iemand die de bacterie heeft[2].

  • Vaak Schoolkinderen van 5 tot 15 jaar[1].
  • Vaak Ouders van schoolkinderen en volwassenen die met kinderen werken[1].
  • Mogelijk Mensen in drukke omgevingen, zoals kinderopvang, school en kazernes[2].
  • Zelden Kinderen onder de 3 jaar; bij hen wordt meestal niet getest, behalve als een ouder broertje of zusje streptokokken heeft[3].

Hoe stel je een streptokokkenkeelontsteking vast, en hoe lees je de sneltest?

Een arts kan streptokokken niet van een virus onderscheiden door alleen in je keel te kijken. Zijn er geen tekenen van een virus, dan is een keeluitstrijk nodig[1]. Voorbereiden hoeft niet: met een wattenstaafje wordt over de achterkant van de keel en de amandelen gestreken, wat je even kan laten kokhalzen[10]. In Nederland beoordeelt de huisarts eerst je klachten; de patiëntinformatie van Thuisarts noemt bij gewone keelpijn geen standaardtest[13][14].

Scores die helpen kiezen wie een test krijgt. De Centor-score geeft één punt voor koorts, beslag op de amandelen, dikke pijnlijke klieren voor in de hals en het ontbreken van hoest. In het oorspronkelijke onderzoek bij volwassenen steeg de kans op een positieve kweek van 2,5% bij 0 punten tot 56% bij 4 punten[6]. De McIsaac-score past dit aan voor leeftijd, omdat streptokokken vaker voorkomen bij kinderen van 3 tot 14 jaar[7]. Een score helpt bij de keuze om te testen, maar vervangt de test niet. Maar ongeveer 10% van de volwassenen die met keelpijn bij de dokter komen, heeft streptokokken; toch krijgt 60% of meer antibiotica[8].

De testen op streptokokken in de keel
TestMateriaalGoed om te weten
Sneltest (antigeentest, streptest)KeeluitstrijkUitslag binnen ongeveer 10 tot 20 minuten[10]. Een positieve uitslag is betrouwbaar (specificiteit ongeveer 95%); bij kinderen vindt de test ongeveer 86 van de 100 infecties[4].
Moleculaire test (PCR)KeeluitstrijkGevoeligheid ongeveer 97,5% en specificiteit ongeveer 95% in een overzicht van 38 studies: hij mist minder infecties dan de sneltest[5].
KeelkweekKeeluitstrijkUitslag na 24 tot 48 uur[10]. De referentietest; vindt infecties die een sneltest mist[2].
ASO of AST (antistreptolysine O-titer) en andere antistoffenBloedLaten een eerdere streptokokkeninfectie zien, niet de huidige; niet bedoeld om keelpijn te beoordelen[3].

Hieronder een verzonnen uitslag van een kind van 9 jaar met een negatieve sneltest en een positieve kweek als controle.

Fictief voorbeeld van een uitslag van keelonderzoek (Nederlandse opmaak)
BepalingUitslagReferentieVlag
Groep A-streptokokken sneltest, keeluitstrijkNegatiefNegatief
Keelkweek, bèta-hemolytische streptokok groep APositief: Streptococcus pyogenes gekweektGeen groep A-streptokokA
  1. Sneltest negatief: bij kinderen en tieners wordt een negatieve sneltest in de Amerikaanse richtlijn gecontroleerd met een kweek, omdat de sneltest infecties mist[1][2].
  2. Kweek positief: bevestigt de streptokokkenkeelontsteking; de praktijk belt dan over de behandeling[1].
  3. Vlag A: "afwijkend". Een keeltest is positief of negatief; bij een PCR staat er vaak "aangetoond" of "niet aangetoond".

Negatief, positief, gekweekt: BloodSense leest je hele uitslag regel voor regel, in gewone taal, zodat je weet wat je bij je afspraak wilt vragen.

Leg mijn uitslag uit
De uitslag lezen
UitslagWat het meestal betekent
Sneltest of kweek positiefStreptokokkenkeelontsteking bevestigd; vaak volgt een antibioticum[2].
Sneltest negatief, kind of tienerIn de Amerikaanse richtlijn volgt een keelkweek[2].
Sneltest negatief, volwasseneEen kweek is meestal niet nodig, omdat acuut reuma bij volwassenen heel zeldzaam is[1].
Kweek negatiefDe groep A-streptokok is niet de oorzaak; antibiotica zijn niet nodig[2].

Een positieve test terwijl er duidelijke tekenen van een virus zijn, kan betekenen dat je drager bent: je hebt de bacterie in je keel zonder er ziek van te zijn. Ongeveer 7% van de mensen is keeldrager, kinderen vaker dan volwassenen[15]; bij schoolkinderen in winter en voorjaar tot 20%[3]. Dragers geven de bacterie zelden door, krijgen zeer zelden complicaties en hebben meestal geen antibiotica nodig[2]. De keeluitstrijk is de test: bloedonderzoek stelt geen streptokokkenkeelontsteking vast[3][10]. Vraagt de huisarts om een andere reden een volledig bloedbeeld of een CRP-test aan, dan kan geen van beide streptokokken bevestigen. Blijven moeheid en heel dikke klieren aanhouden, denk dan ook aan klierkoorts (Pfeiffer).

Welke controle is nodig na een keelontsteking door streptokokken?

  • Geen nieuwe keeltest als je weer beter bent: een controletest is niet standaard nodig[3].
  • De meeste mensen voelen zich binnen een à twee dagen na de start van antibiotica beter[12]. Bel terug als je na 48 uur niet opknapt[2], en laat je opnieuw nakijken als je klachten erger worden of 5 dagen na de start nog aanhouden[8].
  • Ongeveer 10 dagen na de keelontsteking: let op donkere, roodbruine urine of opgezwollen oogleden 's ochtends. Dat zijn tekenen van een nierontsteking na streptokokken (glomerulonefritis), die je huisarts nagaat met urineonderzoek[9].
  • 1 tot 5 weken na de infectie kunnen verspringende gewrichtspijn, schokkerige bewegingen, koorts of klachten op de borst wijzen op acuut reuma[9]. In westerse landen zijn acuut reuma en nierontsteking na streptokokken tegenwoordig zeldzaam[15].
  • Vaak keelontsteking: de amandelen weghalen wordt zelden geadviseerd; veelgebruikte grenzen zijn 7 keer in één jaar, 5 keer per jaar gedurende 2 jaar of 3 keer per jaar gedurende 3 jaar[8].

Welke antibiotica helpen bij een keelontsteking door streptokokken?

In Nederland is de huisarts terughoudend: volgens Thuisarts helpen antibiotica meestal niet om sneller beter te worden en verkorten ze een bacteriële keelpijn met ongeveer een halve dag, terwijl ze bijwerkingen kunnen geven[13]. De Amerikaanse richtlijn behandelt juist iedereen met een positieve test: dat verkort de klachten, beperkt besmetting en verlaagt de kans op complicaties[1]. Bij een virale keelontsteking helpen antibiotica niet[1]. Starten binnen 9 dagen na de eerste klachten voorkomt nog steeds acuut reuma[3], dus een dag of twee wachten op een kweek neemt die bescherming niet weg. Je arts kiest het middel en de dosering.

  • Eerste keus: penicilline of amoxicilline, meestal als kuur via de mond; in de VS ook als één injectie met penicilline[1]. Groep A-streptokokken die ongevoelig zijn voor penicilline zijn nooit gemeld[1].
  • Penicillineallergie: een cefalosporine zoals cefalexine als de allergie niet van het directe, ernstige type is; anders clindamycine, azitromycine of claritromycine[1].
  • Waarom niet altijd azitromycine? Resistentie tegen azitromycine, claritromycine en clindamycine is goed beschreven en verschilt per regio[1][8].
  • Maak de kuur af, ook als je je na een dag of twee beter voelt[12].

Tegen pijn en koorts: paracetamol; een ontstekingsremmer zoals ibuprofen kan ook, maar niet iedereen mag die gebruiken, dus overleg eerst[13]. Geef kinderen geen aspirine; corticosteroïden worden niet aangeraden[3]. Regelmatig koud water drinken en een ijsje of snoepje helpen; geef jonge kinderen geen snoepjes of keeltabletten waarin ze kunnen stikken, en kinderen geen keeltabletten met flurbiprofen[14][11].

Hoe lang is een keelontsteking besmettelijk, en hoe voorkom je verspreiding?

  • Na de start van een werkzaam antibioticum geldt in de praktijk een besmettelijke periode van 24 uur[15]. Blijf thuis van school, opvang of werk tot de koorts weg is[2].
  • Was vaak je handen, hoest en nies in je elleboog en deel geen bekers, bestek of happen eten[2].
  • Vervang je tandenborstel na 2 à 3 dagen behandeling[11].
  • Gezinsleden zonder klachten hebben geen test of antibiotica nodig[3].

Vragen voor je arts

  1. Is een keeltest bij mij zinvol, en welke test is het geworden?
  2. Heb ik antibiotica nodig, of gaat dit vanzelf over?
  3. Welk antibioticum past bij mij, gezien eventuele allergieën?
  4. Wanneer mag ik weer werken, of mijn kind weer naar school?
  5. Kan het dragerschap of klierkoorts zijn in plaats van streptokokken?

Veelgestelde vragen

Gaat een keelontsteking door streptokokken vanzelf over?

Vaak wel: keelpijn gaat meestal binnen 10 dagen vanzelf over[13]. Zonder behandeling kan een streptokokkeninfectie wel een abces, nierontsteking of acuut reuma geven[1]; daarom let je op de waarschuwingssignalen hierboven.

Wat zijn die witte puntjes in mijn keel?

Beslag of pus op de amandelen past bij een streptokokkenkeelontsteking[1], maar komt ook voor bij klierkoorts en andere virussen; alleen een test geeft zekerheid.

Kun je een streptokokkenkeelontsteking hebben zonder koorts?

Ja. Koorts is gewoon, maar niet altijd aanwezig; daarom geeft een keeluitstrijk het antwoord en niet een lijst met klachten[6].

Is de groep A-streptokok hetzelfde als de groep B-streptokok?

Nee. Groep A geeft keelontsteking; groep B is een andere bacterie, waarop laat in de zwangerschap kan worden getest. Lees daarover meer bij groep B-streptokokken in de zwangerschap.

Lees ook

  1. CDC. Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis. 2025. cdc.gov (geraadpleegd 1 november 2026)
  2. CDC. About Strep Throat (2026); Testing for Strep Throat or Scarlet Fever (2025). cdc.gov (about), cdc.gov (testing) (geraadpleegd 1 november 2026)
  3. Shulman ST, Bisno AL, Clegg HW, et al. Clinical Practice Guideline for the Diagnosis and Management of Group A Streptococcal Pharyngitis: 2012 Update by the Infectious Diseases Society of America. Clin Infect Dis. 2012;55(10):e86-e102. doi:10.1093/cid/cis629 (geraadpleegd 1 november 2026)
  4. Cohen JF, Bertille N, Cohen R, Chalumeau M. Rapid antigen detection test for group A streptococcus in children with pharyngitis. Cochrane Database Syst Rev. 2016;7(7):CD010502. doi:10.1002/14651858.CD010502.pub2 (geraadpleegd 1 november 2026)
  5. Dubois C, Smeesters PR, Refes Y, et al. Diagnostic accuracy of rapid nucleic acid tests for group A streptococcal pharyngitis: systematic review and meta-analysis. Clin Microbiol Infect. 2021;27(12):1736-1745. doi:10.1016/j.cmi.2021.04.021 (geraadpleegd 1 november 2026)
  6. Centor RM, Witherspoon JM, Dalton HP, Brody CE, Link K. The diagnosis of strep throat in adults in the emergency room. Med Decis Making. 1981;1(3):239-246. doi:10.1177/0272989X8100100304 (geraadpleegd 1 november 2026)
  7. McIsaac WJ, White D, Tannenbaum D, Low DE. A clinical score to reduce unnecessary antibiotic use in patients with sore throat. CMAJ. 1998;158(1):75-83. PMC1228750 (geraadpleegd 1 november 2026)
  8. Hamilton JL, McCrea L II. Streptococcal Pharyngitis: Rapid Evidence Review. Am Fam Physician. 2024;109(4):343-349. aafp.org (geraadpleegd 1 november 2026)
  9. CDC. Clinical Guidance for Acute Rheumatic Fever; Clinical Guidance for Post-Streptococcal Glomerulonephritis. 2025. cdc.gov (acuut reuma), cdc.gov (glomerulonefritis) (geraadpleegd 1 november 2026)
  10. MedlinePlus. Strep A Test. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 1 november 2026)
  11. MedlinePlus. Strep throat. Medical Encyclopedia. medlineplus.gov (geraadpleegd 1 november 2026)
  12. Cleveland Clinic. Strep Throat. 2026. clevelandclinic.org (geraadpleegd 1 november 2026)
  13. Thuisarts (NHG). Ik heb keelpijn. Bijgewerkt 25 augustus 2026. thuisarts.nl (geraadpleegd 1 november 2026)
  14. Thuisarts (NHG). Mijn kind heeft keelpijn (bijgewerkt 25 augustus 2026); Ik wil meer weten over de groep A-streptokok-bacterie (bijgewerkt 24 augustus 2026). thuisarts.nl (kind), thuisarts.nl (groep A-streptokok) (geraadpleegd 1 november 2026)
  15. RIVM, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding. LCI-richtlijn Groep A-streptokokkeninfectie. Gewijzigd 3 juli 2026. lci.rivm.nl (geraadpleegd 1 november 2026)
  16. Rijksoverheid. Eigen risico zorgverzekering (vraag en antwoord). rijksoverheid.nl (geraadpleegd 1 november 2026)

Dit artikel geeft algemene informatie over gezondheid. Het vervangt geen advies van een arts, die je uitslagen beoordeelt samen met je klachten, voorgeschiedenis en lichamelijk onderzoek.