Het belangrijkste

De cholesterol/HDL-ratio is je totaal cholesterol gedeeld door je HDL-cholesterol. Hoe lager, hoe beter: Nederlandse laboratoria gebruiken meestal onder 5 als grens, en onder 3,5 tot 4 geldt als gunstig. De huidige Nederlandse richtlijn rekent je risico niet meer uit met de ratio maar met non-HDL-cholesterol, dus lees de ratio altijd samen met je LDL en non-HDL.

Hoe lees je de cholesterol/HDL-ratio op je uitslag?

In dit verzonnen lipidenspectrum is de ratio niet gemeten: het laboratorium rekent hem uit met twee regels die erboven staan.

Fictief voorbeeld van een laboratoriumuitslag (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
Cholesterol totaal5,5 mmol/L< 5,0H
HDL-cholesterol1,1 mmol/L> 1,0-
Triglyceriden1,6 mmol/L< 2,0-
LDL-cholesterol (berekend)3,7 mmol/L< 3,0H
Non-HDL-cholesterol4,4 mmol/L< 3,8H
Cholesterol/HDL-ratio5,0< 5,0H
  1. Totaal cholesterol en HDL zijn de twee gemeten waarden waarop de ratio rust.
  2. Ratio 5,0: 5,5 ÷ 1,1 = 5,0. De ratio heeft geen eenheid: met waarden in mmol/L of in het Amerikaanse mg/dL krijg je hetzelfde getal.
  3. Referentiewaarde: de NVKC en Amsterdam UMC noemen "kleiner dan 5"[1][11], sommige labs zijn strenger, zoals het Slingeland Ziekenhuis met onder 4[9]. De grens van je eigen lab gaat voor.
  4. Non-HDL-cholesterol: dezelfde twee getallen, maar afgetrokken in plaats van gedeeld (5,5 − 1,1 = 4,4). Normaal is onder 3,8 mmol/L[12].

Hetzelfde totaal, een ander verhaal: met een HDL van 1,8 mmol/L zou de ratio 3,1 zijn. Wat de andere regels betekenen, lees je in onze uitleg over je cholesteroluitslag.

Een ratio is maar één regel van je uitslag. BloodSense leest je hele lipidenspectrum regel voor regel en helpt je je vragen voor de huisarts voor te bereiden.

Laat mijn cholesteroluitslag uitleggen

Waarvoor dient de cholesterolratio?

De ratio vat twee tegengestelde krachten samen in één getal. Totaal cholesterol bevat de deeltjes die zich in de vaatwand ophopen, terwijl een hoog HDL-cholesterol samengaat met minder risico. Deel je het een door het ander, dan zie je de balans. Een andere naam is de Castelli-index[3].

Als samenvatting werkt de ratio goed. In 61 studies met ongeveer 900.000 volwassenen voorspelde hij sterfte aan coronaire hartziekte beter dan elke andere eenvoudige cholesterolmaat: 40% informatiever dan non-HDL-cholesterol en meer dan twee keer zo informatief als totaal cholesterol alleen[2]. Ook het Slingeland-lab noemt de ratio een betere voorspeller dan totaal cholesterol[9].

Kijkt de huisarts nog naar de ratio?

Minder dan vroeger. De vorige Nederlandse risicotabel, ontwikkeld in 2018, schatte het risico op hart- en vaatziekten met leeftijd, geslacht, roken, bovendruk en de ratio totaal cholesterol/HDL[8]. De huidige richtlijn Cardiovasculair risicomanagement (update 2024, ook vastgesteld door het NHG) gebruikt de SCORE2-tabel. Daarin staat non-HDL-cholesterol "in plaats van de ratio van totaal cholesterol en HDL-C", omdat non-HDL al het cholesterol in de schadelijke deeltjes meetelt en niet nuchter hoeft te worden bepaald[7]. De Hartstichting zegt het ook zo: de arts kan non-HDL gebruiken om je risico te schatten[12].

Sommige laboratoria zijn daarom gestopt met de ratio. Het lab van het Groene Hart Ziekenhuis meldde in mei 2025 dat de ratio "niet langer gerapporteerd" wordt, omdat de nieuwe richtlijn hem niet meer aanbeveelt[14]. Andere labs drukken hem nog wel af. In Engeland is de ratio nog steeds een invoerwaarde van QRISK3, de risicoberekening van de huisarts daar[6]. De ratio is dus een nuttige samenvatting, maar geen diagnose en niet het getal waarop de behandeling in Nederland draait.

Wat is een goede cholesterol/HDL-ratio?

Lager is beter. De grenzen verschillen per bron en per laboratorium, en zijn voor vrouwen vaak strenger omdat hun HDL van nature hoger ligt[1][3].

Voorbeelden van grenzen voor de ratio totaal cholesterol/HDL bij volwassenen (de waarde van je eigen lab gaat voor)
SituatieMannenVrouwenBron
Streefwaarde volgens Nederlandse labbronnenKleiner dan 5; volgens de NVKC is kleiner dan 3,5 het bestNVKC[11], Amsterdam UMC[1]
Referentiewaarde van een ziekenhuislabKleiner dan 4Slingeland Ziekenhuis[9]
Hoger risico, zonder hart- of vaatziekteBoven 5,0Boven 4,5Overzicht van Spaanse lipidenexperts[3]
Streefwaarde, zonder hart- of vaatziekteOnder 4,5Onder 4,0Zelfde overzicht[3]
Streefwaarde na een hartinfarct of beroerteOnder 3,5Onder 3,0Zelfde overzicht[3]

Voor de losse waarden noemt Thuisarts bij gezonde mensen zonder medicijnen een totaal cholesterol onder de 5 mmol/L en een HDL boven de 1 als goed[13]. Amsterdam UMC houdt voor HDL minstens 1,0 mmol/L bij mannen en 1,2 mmol/L bij vrouwen aan[1]. Op internetsites zie je soms veel ruimere grenzen voor de ratio; houd je aan wat je eigen lab vermeldt.

Wat betekent een te hoge cholesterolratio?

Een hoge ratio betekent te veel cholesterol in de deeltjes die plaque vormen, te weinig HDL, of allebei. De kans op hart- en vaatziekten wordt groter, maar je merkt er niets van. Van vaak naar zeldzaam:

  • Vaak Laag HDL door weinig bewegen, roken, buikvet, hoge triglyceriden of insulineresistentie. Een laag HDL gaat vaak samen met de kenmerken van het metabool syndroom[3].
  • Vaak Hoog LDL-cholesterol door voeding, gewicht of aanleg, waardoor het totaal stijgt. Zie LDL-cholesterol.
  • Mogelijk Een andere oorzaak van hoog cholesterol, zoals een te langzaam werkende schildklier[13] of bepaalde medicijnen. In het tweede en derde trimester van de zwangerschap ligt totaal cholesterol ongeveer 40% hoger, dus dan zegt de ratio weinig over je hartrisico[9].
  • Zeldzaam Erfelijk hoog cholesterol (familiaire hypercholesterolemie), te vermoeden bij een LDL boven 5 mmol/L[10].

Een lage ratio is meestal geruststellend. Maar hij kan komen door een heel hoog HDL, en een hoog HDL maakt een hoog LDL niet ongedaan. Ook het omgekeerde komt voor: een ratio kan er prima uitzien terwijl alle waarden hoog zijn.

Twee mensen met dezelfde ratio van 4,0
PersoonTotaal cholesterolHDLRatioNon-HDL
A7,8 mmol/L1,95 mmol/L4,05,9 mmol/L
B4,0 mmol/L1,0 mmol/L4,03,0 mmol/L

Persoon A heeft bijna twee keer zoveel cholesterol in schadelijke deeltjes, en een non-HDL ruim boven de normaalwaarde van 3,8[12]. Daarom behandelt geen arts de ratio los van de rest.

Cholesterolratio, non-HDL, LDL of ApoB/ApoA1: wat zegt het meest?

Hoe de ratio zich verhoudt tot andere vetwaarden
MaatHoe je eraan komtWaarvoor vooral
Cholesterol/HDL-ratioTotaal cholesterol ÷ HDLSamenvatting; vorige Nederlandse risicotabel[8] en QRISK3 in Engeland[6]
Non-HDL-cholesterolTotaal cholesterol − HDLRisicoschatting met SCORE2 in Nederland; niet nuchter nodig[7]
LDL-cholesterolMeestal berekend met een formuleStreefwaarde bij behandeling[13]
ApoB/ApoA1-ratioTwee extra eiwitbepalingenTelt deeltjes in plaats van cholesterol[4]

De ratio en non-HDL komen uit dezelfde twee getallen. Bij 302.430 mensen voorspelden de non-HDL/HDL-ratio en de ApoB/ApoA1-ratio hartziekte ongeveer even goed (hazardratio's 1,50 en 1,49)[5]. In de INTERHEART-studie in 52 landen deed de ApoB/ApoA1-ratio het beter: die verklaarde 54% van het risico op een hartinfarct in de bevolking, tegen 32% voor de ratio totaal cholesterol/HDL[4]. Apolipoproteïnen vragen een extra bepaling en worden meestal alleen bij twijfel gemeten: zie apolipoproteïne B en apolipoproteïne A1.

Gaat het over behandelen, dan praat je huisarts vooral over LDL. Volgens Thuisarts is een LDL onder de 3 meestal goed, onder de 2,6 bij een groot risico en onder de 1,8 bij een heel groot risico op hart- en vaatziekten[13].

Wat beïnvloedt de ratio voor het bloedprikken?

  • Nuchter zijn maakt weinig uit: na een gewone maaltijd daalt totaal cholesterol hooguit ongeveer 0,2 mmol/L en verandert HDL niet[10]. Volg wel de instructies van je huisarts of lab; zie nuchter bloedprikken.
  • Wacht minstens 3 maanden na een hartinfarct of een ernstige infectie: je cholesterol kan dan vals laag zijn[9].
  • Laat je risico niet tijdens een zwangerschap bepalen; dat is volgens het lab niet zinvol[9].
  • Vergelijk ratio's van hetzelfde lab, en geef een verandering in eten, gewicht of medicijnen ongeveer 3 maanden.
  • Neem je gewone medicijnen in, tenzij je iets anders is gezegd.

Wanneer naar de huisarts met je cholesterolratio?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij pijn op de borst, plotselinge benauwdheid, krachtverlies aan één kant, moeite met praten of een scheve mond.
  • Binnen enkele weken bij een LDL boven 5 mmol/L of triglyceriden boven 10 mmol/L, of als naaste familieleden jong een hart- of vaatziekte kregen[10].
  • Bij je volgende afspraak bij een ratio met een H-vlag, of een ratio die tussen twee metingen stijgt. Buiten kantooruren met dringende klachten: de huisartsenpost.

Vragen voor je huisarts

  1. Is mijn ratio hoog door mijn LDL, mijn HDL of allebei?
  2. Hoe groot is mijn kans op hart- en vaatziekten in de komende 10 jaar, en welke waarden zijn daarvoor gebruikt?
  3. Welke streefwaarde geldt voor mij: LDL of non-HDL?
  4. Heeft een meting van apoB of Lp(a) voor mij zin?

Veelgestelde vragen

Is een cholesterolratio van 3 goed?

Ja, 3 ligt onder de grenzen voor mannen en vrouwen zonder hart- of vaatziekte[3] en onder de 3,5 die de NVKC als best noemt[11]. Kijk wel naar je LDL: een heel hoog HDL kan de ratio verlagen zonder dat je LDL daalt.

Hoe bereken je de cholesterolratio zelf?

Deel je totaal cholesterol door je HDL, allebei in dezelfde eenheid. Een totaal van 5,0 mmol/L met een HDL van 1,25 mmol/L geeft 4,0.

Waarom staat de ratio niet meer op mijn uitslag?

Omdat de Nederlandse risicotabel nu non-HDL-cholesterol gebruikt, zijn sommige labs ermee gestopt[14]. Je kunt hem met de rekensom hierboven zelf uitrekenen.

Is de cholesterolratio hetzelfde als de LDL/HDL-ratio?

Nee. De LDL/HDL-ratio gebruikt LDL in plaats van totaal cholesterol, dus de grenzen liggen lager, rond 3 tot 3,5 bij mannen zonder hart- of vaatziekte[3].

Verandert een statine de ratio?

Meestal wel, omdat een statine het totaal cholesterol veel sterker verlaagt dan het HDL verandert. Je huisarts beoordeelt het effect vooral aan je LDL of non-HDL.

Verwante onderzoeken

Bronnen

  1. Amsterdam UMC. Cholesterol en triglyceride. Patiënteninformatie. amsterdamumc.nl (geraadpleegd 1 november 2026)
  2. Prospective Studies Collaboration; Lewington S, Whitlock G, Clarke R, et al. Blood cholesterol and vascular mortality by age, sex, and blood pressure: a meta-analysis of individual data from 61 prospective studies with 55,000 vascular deaths. Lancet. 2007;370(9602):1829-1839. doi:10.1016/S0140-6736(07)61778-4 (geraadpleegd 1 november 2026)
  3. Millán J, Pintó X, Muñoz A, et al. Lipoprotein ratios: physiological significance and clinical usefulness in cardiovascular prevention. Vasc Health Risk Manag. 2009;5:757-765. doi:10.2147/VHRM.S6269 (geraadpleegd 1 november 2026)
  4. McQueen MJ, Hawken S, Wang X, et al. Lipids, lipoproteins, and apolipoproteins as risk markers of myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): a case-control study. Lancet. 2008;372(9634):224-233. doi:10.1016/S0140-6736(08)61076-4 (geraadpleegd 1 november 2026)
  5. Emerging Risk Factors Collaboration; Di Angelantonio E, Sarwar N, Perry P, et al. Major lipids, apolipoproteins, and risk of vascular disease. JAMA. 2009;302(18):1993-2000. doi:10.1001/jama.2009.1619 (geraadpleegd 1 november 2026)
  6. Hippisley-Cox J, Coupland C, Brindle P. Development and validation of QRISK3 risk prediction algorithms to estimate future risk of cardiovascular disease: prospective cohort study. BMJ. 2017;357:j2099. doi:10.1136/bmj.j2099 (geraadpleegd 1 november 2026)
  7. Richtlijnendatabase. Cardiovasculair risicomanagement (CVRM): Schatten van het risico op hart- en vaatziekten en implicaties voor het aanbieden van behandeling. Update 2024; geautoriseerd door onder meer NHG, NIV, NVKC en NVVC. richtlijnendatabase.nl (geraadpleegd 1 november 2026)
  8. Richtlijnendatabase. Totstandkoming risicotabel CVRM 2018. Bijlage bij de richtlijn Cardiovasculair risicomanagement. richtlijnendatabase.nl (geraadpleegd 1 november 2026)
  9. Slingeland Ziekenhuis. Cholesterol/HDL ratio (K-CHOL_HDL). Labgids. slingeland.nl (geraadpleegd 1 november 2026)
  10. Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S, et al. Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: a joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. Eur Heart J. 2016;37(25):1944-1958. doi:10.1093/eurheartj/ehw152 (geraadpleegd 1 november 2026)
  11. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC). HDL. Allesovertesten.nl. allesovertesten.nl (geraadpleegd 1 november 2026)
  12. Hartstichting. Cholesterol. hartstichting.nl (geraadpleegd 1 november 2026)
  13. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb een hoog cholesterol. Laatst gewijzigd 5 september 2024. thuisarts.nl (geraadpleegd 1 november 2026)
  14. Groene Hart Ziekenhuis. Lipidenrapportage vernieuwd volgens CVRM-richtlijn. Informatie voor verwijzers, mei 2025. ghz.nl (geraadpleegd 1 november 2026)
  15. Rijksoverheid. Wat is het eigen risico van mijn zorgverzekering? rijksoverheid.nl (geraadpleegd 1 november 2026)

Dit artikel geeft algemene informatie. Het vervangt niet het advies van een arts, die je uitslag beoordeelt samen met je klachten, voorgeschiedenis en onderzoek.