Het belangrijkste

Op de meeste uitslagen wordt het LDL-cholesterol niet gemeten maar berekend uit totaal cholesterol, HDL en triglyceriden. In Nederland gebruiken labs meestal de Friedewald-formule, in mmol/l met de deler 2,2. Die formule wordt onbetrouwbaar als de triglyceriden hoog zijn of het LDL heel laag is. Nieuwere formules (Martin-Hopkins, Sampson) en een directe LDL-meting doen het dan beter, dus kijk welke methode je uitslag noemt voordat je uitslagen vergelijkt.

Hoe lees ik een berekend LDL op mijn uitslag?

Hieronder staat een fictief lipidenspectrum. Het woord "berekend" of "methode: berekening" naast LDL betekent dat het getal uit een formule komt en niet uit een aparte meting[1][11].

Fictief voorbeeld van een regel uit een bloeduitslag (Nederlands formaat, niet nuchter afgenomen)
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
Cholesterol, totaal5,48 mmol/l< 5,0 mmol/lH
HDL-cholesterol1,19 mmol/l> 1,0 mmol/l-
Triglyceriden2,03 mmol/l< 2,0 mmol/lH
LDL-cholesterol (berekend, Friedewald)3,37 mmol/l< 3,0 mmol/lH
Non-HDL-cholesterol (berekend)4,29 mmol/lzie toelichting-
  1. Totaal cholesterol, HDL en triglyceriden worden gemeten. Zij zijn de invoer van de formule.
  2. LDL 3,37 mmol/l, berekend: 5,48 − 1,19 − 0,92 (2,03 ÷ 2,2) = 3,37. Dat is de Friedewald-formule in mmol/l[2][9].
  3. Non-HDL-cholesterol: totaal cholesterol min HDL. Daar komt geen schatting van de triglyceriden aan te pas. Je arts leest het samen met je totale risico.
  4. Referentiewaarden: in dit voorbeeld de grenzen die de Nederlandse richtlijn cardiovasculair risicomanagement voor niet-nuchter bloed als afwijkend noemt[9]. Je eigen laboratorium kan andere grenzen gebruiken, en je huisarts kan een lagere streefwaarde voor je kiezen.

Weet je niet welke methode je lab gebruikte, of waarom je LDL ineens anders is? BloodSense legt je volledige lipidenspectrum regel voor regel uit en helpt je je vragen voor de huisarts voor te bereiden.

Mijn cholesteroluitslag laten uitleggen

Waarom wordt LDL berekend en niet gemeten?

De referentiemethode voor LDL vraagt om ultracentrifugeren, en dat doen gewone laboratoria niet[6]. In 1972 lieten Friedewald en collega's zien dat je LDL kunt schatten uit de drie waarden van een gewoon lipidenspectrum[2]. Het cholesterol in je bloed zit op drie soorten deeltjes: HDL, LDL en VLDL. Trek je HDL en een schatting van VLDL af van het totaal, dan blijft LDL over[5].

Er is geen extra bepaling voor nodig, dus de meeste labs gebruiken nog steeds een formule[5]. Ook de Nederlandse richtlijn voor huisartsen en specialisten zegt: bereken LDL met de Friedewald-formule, behalve bij verhoogde triglyceriden[9]. Wat het getal betekent voor je hart en bloedvaten, lees je in onze uitleg over je LDL-cholesterolwaarde. Deze pagina gaat over hoe het getal tot stand komt.

Wat is de Friedewald-formule voor LDL?

In mmol/l, zoals op Nederlandse uitslagen: LDL = totaal cholesterol − HDL − (triglyceriden ÷ 2,2)[9][11].

Op Amerikaanse websites en rekenhulpen zie je vaak "triglyceriden ÷ 5". Dat is dezelfde formule in mg/dL[5]. Het verschil komt alleen door de eenheden: triglyceriden en cholesterol hebben een andere omrekenfactor van mg/dL naar mmol/l. Gebruik dus nooit de deler 5 met waarden in mmol/l, want dan valt je LDL te hoog uit.

Het stuk "triglyceriden ÷ 2,2" schat het cholesterol in VLDL. De formule gaat uit van een vaste verhouding tussen triglyceriden en VLDL-cholesterol[3]. Meer over dat deeltje lees je in onze uitleg over non-HDL en VLDL.

In werkelijkheid schommelt die verhouding. In 1,35 miljoen Amerikaanse lipidenprofielen lag ze gemiddeld rond 5,2 (in mg/dL), met een grote spreiding[3]. De schatting wordt onnauwkeurig vanaf ongeveer 2,8 mmol/l triglyceriden, en boven 4,5 mmol/l wordt de formule afgeraden[5]. De Nederlandse laboratoriumrichtlijn uit 2024 zegt hetzelfde: gebruik geen Friedewald-LDL bij triglyceriden boven 4,5 mmol/l[10].

Wat zijn de Martin-Hopkins- en Sampson-formules?

De belangrijkste manieren waarop een lab aan je LDL-getal komt
MethodeHoe het werktBruikbaar tot (triglyceriden)
Friedewald (1972)Vaste factor: triglyceriden gedeeld door 2,2 (mmol/l)4,5 mmol/l[5][10]
Martin-Hopkins (2013)Aangepaste factor uit een tabel met 180 vakjes (triglyceriden en non-HDL)4,5 mmol/l; een uitgebreide versie gaat tot ongeveer 9 mmol/l[6]
Sampson-NIH (2020)Vergelijking met triglyceriden en non-HDL, ontwikkeld met referentiemetingen, ook bij hoge triglyceridenongeveer 9 mmol/l (800 mg/dL)[4]
Directe LDL-metingHet analyseapparaat meet LDL zelfGeen formulegrens; uitslagen verschillen per fabrikant[5][6]

Martin-Hopkins past de factor aan op jouw eigen waarden. Bij triglyceriden onder 4,5 mmol/l plaatste deze formule mensen in 91,7% van de gevallen in dezelfde LDL-categorie als een directe meting, tegen 85,4% voor Friedewald[3].

Sampson-NIH, ontwikkeld bij de Amerikaanse National Institutes of Health, was nauwkeuriger dan beide oudere formules. Bij triglyceriden tussen 4,5 en 9 mmol/l gaf ze 35% minder verkeerde indelingen[4].

In Nederland zijn deze nieuwere formules nog niet de standaard. De laboratoriumrichtlijn noemt ze, maar laat ze buiten beschouwing omdat ze vrij recent zijn. Ze merkt op dat Martin-Hopkins dezelfde grens van 4,5 mmol/l heeft en dat Sampson daarboven nog een betrouwbaar LDL kan geven[10].

Wanneer klopt het berekende LDL niet?

  • Vaak Hoge triglyceriden. Ongeveer een derde van de volwassenen heeft triglyceriden boven 1,7 mmol/l[5]. Boven 4,5 mmol/l hoort Friedewald niet meer gebruikt te worden. De Nederlandse richtlijn adviseert dan een directe LDL-meting[9]; de laboratoriumrichtlijn raadt aan om dan naar het berekende non-HDL-cholesterol te kijken[10]. Sommige labs gebruiken een grens van 8 mmol/l[9][11].
  • Vaak Een heel laag LDL, vaak door medicijnen. Onder ongeveer 1,8 mmol/l valt Friedewald vaak te laag uit[5]. Bij triglyceriden van 2,3 tot 4,5 mmol/l was een Friedewald-LDL onder 1,8 mmol/l maar in 40,3% van de gevallen echt zo laag, tegen 84,0% met Martin-Hopkins[3]. Dat telt, omdat een Amerikaanse richtlijn uit 2026 voor mensen met een zeer hoog risico een LDL onder 1,4 mmol/l (55 mg/dL) als doel stelt[8].
  • Mogelijk Bloed afgenomen na een maaltijd. Na gewone maaltijden stijgen de triglyceriden met hooguit ongeveer 0,3 mmol/l en daalt het berekende LDL met hooguit ongeveer 0,2 mmol/l[7]. Weinig, maar soms net genoeg om over een grens te gaan.
  • Zeldzaam Ongewone erfelijke vetstofwisselingsstoornissen, zoals dysbètalipoproteïnemie, waarbij zowel de formules als sommige directe metingen onbetrouwbaar zijn[5][11].

Ook directe LDL-metingen zijn niet perfect. Ze zijn niet volledig gestandaardiseerd tussen fabrikanten en kunnen onnauwkeurig zijn bij afwijkende vetwaarden[5][6]. Artsen kijken daarom soms ook naar apolipoproteïne B of naar non-HDL-cholesterol, waarvoor geen triglyceridenformule nodig is.

Wat is een normaal berekend LDL-cholesterol?

De methode verandert hoe het getal wordt verkregen, niet de grenswaarden.

Voorbeelden van LDL-grenzen voor volwassenen (de grens van je eigen laboratorium geldt)
BronWaarde in mmol/lZelfde waarde in mg/dL
Slingeland Ziekenhuis, referentiewaarde van het lab[11]Lager dan 2,5Lager dan 97
Thuisarts.nl, gezonde mensen zonder cholesterolmedicijnen[12]Onder 3 is meestal goedOnder 116
Richtlijn CVRM, afwijkend in niet-nuchter bloed[9]Hoger dan 3Hoger dan 116
MedlinePlus, gezond niveau vanaf 20 jaar[1]Lager dan 2,59Lager dan 100
Mogelijk erfelijk hoog cholesterol (Europese consensus)[7]Hoger dan 5Hoger dan 190

Omrekenen: vermenigvuldig mmol/l met 38,67 voor mg/dL. Bij een hoog of zeer hoog risico op hart- en vaatziekten noemt Thuisarts lagere streefwaarden, onder 2,6 en onder 1,8[12]. Je persoonlijke doel hangt af van je totale risico: zie hoog cholesterol.

Moet ik nuchter zijn voor een cholesterolbepaling?

  • Meestal niet. De Nederlandse richtlijn adviseert het lipidenspectrum niet nuchter te bepalen[9]. Moet je toch nuchter komen, bijvoorbeeld voor glucose, lees dan onze tips over nuchter bloedprikken.
  • Zijn je niet-nuchtere triglyceriden hoger dan 5 mmol/l, dan wordt een nuchtere bepaling aangeraden[7][9].
  • Kijk welke methode op je uitslag staat: berekend (Friedewald, Martin-Hopkins, Sampson) of direct gemeten.
  • Laat controles in hetzelfde laboratorium doen, en blijf je medicijnen gewoon innemen tenzij je arts iets anders zegt.

Wanneer moet ik met mijn LDL-uitslag naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij pijn op de borst, plotselinge benauwdheid, een slappe arm of been aan één kant, moeite met praten of een scheve mond.
  • Binnen enkele dagen neem je contact op met de huisarts als je triglyceriden boven 10 mmol/l liggen (kans op alvleesklierontsteking) of je LDL boven 5 mmol/l[7]. Krijg je daarbij buiten kantooruren hevige buikpijn, bel dan de huisartsenpost.
  • Bij je volgende afspraak bespreek je een LDL met een H-vlag, een leeg LDL-veld, of een LDL dat veranderde na een wissel van laboratorium.

Vragen om aan je arts te stellen

  1. Is mijn LDL berekend of direct gemeten, en maakt dat voor mij uit?
  2. Zijn mijn triglyceriden zo hoog dat het berekende LDL minder betrouwbaar is?
  3. Moet de volgende bepaling nuchter zijn, of is non-HDL of apoB voor mij beter?
  4. Welke LDL-streefwaarde wilt u dat ik haal, en waarom?

Veelgestelde vragen

Is berekend LDL hetzelfde als direct gemeten LDL?

Ze willen hetzelfde weten: het ene wordt geschat, het andere gemeten. Meestal liggen ze dicht bij elkaar, maar bij hoge triglyceriden of een heel laag LDL kunnen ze verschillen[5].

Waarom staat er geen LDL op mijn uitslag?

Meestal omdat je triglyceriden te hoog waren voor de formule, boven 4,5 mmol/l (bij sommige labs 8 mmol/l). Het lab kan dan LDL direct meten, of je arts kijkt naar non-HDL-cholesterol[9][10].

Kan ik mijn LDL zelf berekenen?

Voor Friedewald wel: totaal cholesterol min HDL min triglyceriden gedeeld door 2,2, alles in mmol/l. Martin-Hopkins en Sampson hebben een tabel of een langere vergelijking nodig. Je huisarts gaat uit van de waarde van het lab.

Waarom veranderde mijn LDL toen ik naar een ander lab ging?

Labs kunnen verschillende formules of directe meetmethoden gebruiken, en die zijn niet volledig gestandaardiseerd[6]. Een klein verschil kan dus van de methode komen en niet van je lichaam.

Ik gebruik een statine. Is mijn berekende LDL dan nog betrouwbaar?

Door behandeling kan je LDL heel laag worden, en juist daar schat Friedewald vaak te laag. Nieuwere formules of een directe meting zijn dan nauwkeuriger[4][5].

Verwante artikelen

  1. MedlinePlus. Cholesterol levels. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  2. Friedewald WT, Levy RI, Fredrickson DS. Estimation of the concentration of low-density lipoprotein cholesterol in plasma, without use of the preparative ultracentrifuge. Clin Chem. 1972;18(6):499-502. PMID 4337382 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  3. Martin SS, Blaha MJ, Elshazly MB, et al. Comparison of a novel method vs the Friedewald equation for estimating low-density lipoprotein cholesterol levels from the standard lipid profile. JAMA. 2013;310(19):2061-2068. doi:10.1001/jama.2013.280532 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  4. Sampson M, Ling C, Sun Q, et al. A new equation for calculation of low-density lipoprotein cholesterol in patients with normolipidemia and/or hypertriglyceridemia. JAMA Cardiol. 2020;5(5):540-548. doi:10.1001/jamacardio.2020.0013 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  5. Wolska A, Remaley AT. Measuring LDL-cholesterol: what is the best way to do it? Curr Opin Cardiol. 2020;35(4):405-411. doi:10.1097/HCO.0000000000000740 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  6. Martins J, Steyn N, Rossouw HM, Pillay TS. Best practice for LDL-cholesterol: when and how to calculate. J Clin Pathol. 2023;76(3):145-152. doi:10.1136/jcp-2022-208480 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  7. Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S, et al. Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: a joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine. Eur Heart J. 2016;37(25):1944-1958. doi:10.1093/eurheartj/ehw152 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  8. Siddiqi AK, Jacob J, Khan MS, Kulkarni A. Top 10 concepts in secondary ASCVD prevention from the 2026 ACC/AHA dyslipidemia guideline: what is new and why it matters. Curr Atheroscler Rep. 2026;28(1). doi:10.1007/s11883-026-01465-5 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  9. Richtlijnendatabase (NHG, NIV, NVVC). Cardiovasculair risicomanagement (CVRM): nuchter bloedprikken bij CVRM. 2018. richtlijnendatabase.nl (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  10. Richtlijnendatabase. Laboratoriumtechnische aspecten bij lipidendiagnostiek: analytische aspecten. 2024. richtlijnendatabase.nl (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  11. Slingeland Ziekenhuis. Labgids: LDL-cholesterol. slingeland.nl (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  12. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb hoog cholesterol. thuisarts.nl (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  13. Rijksoverheid. Moet ik de huisartskosten zelf betalen? rijksoverheid.nl (geraadpleegd op 29 oktober 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt het advies van een arts niet; een arts beoordeelt je uitslagen samen met je klachten, voorgeschiedenis en onderzoek.