Het belangrijkste

POTS (posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom) is een langdurige aandoening van het autonome zenuwstelsel: als je gaat staan, stijgt je hartslag met 30 slagen per minuut of meer (40 bij tieners), terwijl je bloeddruk gelijk blijft. Je wordt duizelig, krijgt hartkloppingen en bent moe, en dat wordt minder als je gaat liggen. De diagnose volgt uit een actieve sta-test of een kanteltafeltest. Bloedonderzoek is meestal normaal: het dient om aandoeningen uit te sluiten die op POTS lijken.

Wat is het POTS-syndroom, in het kort?

  • Volledige naam: posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom, ook posturaal tachycardiesyndroom genoemd. Het hoort bij de vormen van orthostatische intolerantie: klachten die ontstaan als je rechtop staat en minder worden als je ligt[1]. Het is een vorm van dysautonomie, een stoornis van het deel van het zenuwstelsel dat onder meer hartslag, bloeddruk en spijsvertering regelt[12].
  • Hoe vaak: ongeveer 1 op de 500 mensen, zo'n 56.000 mensen in Nederland en België samen; slechts een klein deel krijgt de juiste diagnose[12]. Internationale schattingen lopen van 0,1% tot 1% van de bevolking[2]. Ongeveer 8 op de 10 mensen met POTS zijn vrouw, en de klachten beginnen meestal in de puberteit of op vruchtbare leeftijd[12].
  • Het kenmerk: een blijvende stijging van de hartslag met minstens 30 slagen per minuut, of minstens 40 bij jongeren van 12 tot 19 jaar, binnen 10 minuten na gaan staan of kantelen, zonder orthostatische hypotensie, en met klachten die minstens 3 maanden bestaan[3].

POTS is geen hartritmestoornis: het hart houdt zijn normale ritme (sinusritme) en klopt alleen te snel als je rechtop bent. Daarom moeten andere oorzaken van een snelle sinushartslag eerst worden uitgesloten[2].

Wat zijn de symptomen van POTS?

Het typische symptoom is een snel of bonzend hart bij het opstaan, soms boven de 120 slagen per minuut, dat weer rustig wordt als je gaat liggen[1]. Andere veelvoorkomende klachten[1][2]:

  • een licht gevoel in het hoofd, duizeligheid bij opstaan, (bijna) flauwvallen;
  • vermoeidheid, slecht tegen inspanning kunnen en "brain fog" (moeite met denken en concentreren);
  • hoofdpijn, wazig zien of tunnelzien, trillen en zweten;
  • misselijkheid, een opgeblazen gevoel, verstopping of diarree;
  • een onprettig gevoel op de borst, kortademigheid, slecht slapen en paars of rood verkleurde benen of voeten na staan[7][12].

De klachten wisselen vaak van dag tot dag en zijn 's ochtends soms erger[7]. Warmte, lang stilstaan, grote maaltijden met veel koolhydraten, alcohol en de menstruatie kunnen ze verergeren[7]. In een enquête onder 4835 patiënten meldde ongeveer 70% dat school of werk sterk werd belemmerd, en de diagnose liet gemiddeld (mediaan) 24 maanden op zich wachten[2]. Ongeveer een kwart van de mensen met POTS kan door de klachten niet meer werken of studeren[12].

Wanneer moet je met POTS-klachten naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij flauwvallen met pijn op de borst, ernstige benauwdheid of een verwonding; bij flauwvallen tijdens inspanning; bij een snelle hartslag die ook in liggende houding snel blijft; of als iemand niet snel weer bijkomt. Dit past niet bij POTS.
  • Binnen 24 tot 48 uur bel je de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, als je voor het eerst bent flauwgevallen, als hartkloppingen samengaan met een heel onregelmatige pols, of als de klachten begonnen na het starten of veranderen van een medicijn.
  • Bij je volgende afspraak als duizeligheid en een snelle hartslag bij het opstaan al weken bestaan. Neem je eigen metingen van de pols liggend en staand mee.

Hoe ontstaat POTS en wie loopt risico?

De precieze oorzaak is onbekend. POTS is eerder een syndroom met verschillende mechanismen dan één ziekte[5]. Er worden drie patronen beschreven, die vaak overlappen[3]: neuropathisch (bloed blijft in benen en buik hangen), hyperadrenerg (te veel activiteit van stresshormonen, met trillen, een angstig gevoel en migraine) en te weinig bloedvolume. Een verminderde conditie kan bij alle drie meespelen[4].

  • Vaak Begin binnen ongeveer 3 maanden na een infectie zoals COVID-19, het epstein-barrvirus of griep, bij 30% tot 40% van de mensen[2]. Het risico op nieuwe POTS is groter na een COVID-19-infectie dan na een COVID-19-vaccinatie[10].
  • Vaak Andere aanleidingen: puberteit, zwangerschap of bevalling, een grote operatie, een hersenschudding of ander letsel[1][3][12].
  • Mogelijk Samenhangende aandoeningen: ongeveer 40% van de mensen met POTS heeft migraine, 20% tot 30% het hypermobiele type van het ehlers-danlossyndroom en ongeveer 15% een auto-immuunziekte[3], zoals de ziekte van Hashimoto, coeliakie, het syndroom van Sjögren of lupus. POTS overlapt ook met ME/CVS (chronisch vermoeidheidssyndroom) en long covid[1].
  • Mogelijk Medicijnen die klachten kunnen geven of verergeren: sommige antidepressiva en antipsychotica, sommige bloeddruk- en hartmedicijnen, en plaspillen[1]. Stop nooit zelf met een medicijn zonder overleg met je arts.

Hoe wordt POTS vastgesteld? De sta-test en de kanteltafeltest

De diagnose begint met je verhaal, lichamelijk onderzoek en een hartfilmpje (ecg) met 12 afleidingen[4]. Dan volgt de belangrijkste meting: hartslag en bloeddruk liggend, en daarna staand.

  • Actieve sta-test: je ligt eerst rustig, en gaat dan tot 10 minuten stilstaan terwijl pols en bloeddruk worden gemeten. De huisarts kan deze test doen en zo een voorlopige diagnose stellen; de test is meestal voldoende om POTS te herkennen[3][12].
  • Kanteltafeltest: je ligt vastgegespt op een tafel die bijna rechtop wordt gekanteld, terwijl hartslag en bloeddruk doorlopend worden gemeten[14]. Deze test helpt als je geen 10 minuten kunt staan, of als flauwvallen (vasovagale syncope) of zenuwschade wordt vermoed[3]. Meestal stelt een cardioloog, neuroloog of internist in het ziekenhuis de officiële diagnose, vaak met een kanteltafel[12].
  • Ander onderzoek, als dat nodig is: een Holteronderzoek van 24 uur, een echo van het hart[4], of een zweettest en huidbiopt bij een vermoeden van dunnevezelneuropathie[3].

Zo lees je de getallen: voor POTS is een stijging nodig van minstens 30 slagen per minuut (40 bij 12 tot 19 jaar) zonder orthostatische hypotensie. Dat betekent dat de bovendruk niet 20 mmHg of meer daalt en de onderdruk niet 10 mmHg of meer[2]. Daalt de bloeddruk wel, dan gaat het om lage bloeddruk bij het opstaan, een andere aandoening. Een snelle hartslag zonder klachten is geen POTS, en klachten zonder hartslagstijging ook niet[5]. Een fictief voorbeeld van hoe de uitslagen eruit kunnen zien:

Fictief voorbeeld van een sta-test met oriënterend bloedonderzoek (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentieVlag
Hartslag liggend (na 5 min)72 /min60-100 /min
Hartslag staand (10 min)118 /minStijging <30 /min (volwassenen)H +46
Bloeddruk liggend108/68 mmHgDaling <20/10 bij staan
Bloeddruk staand (10 min)110/74 mmHgDaling <20/10 bij staan
Hemoglobine (Hb)8,3 mmol/l7,5-10,0 mmol/l
TSH1,9 mU/l0,4-4,0 mU/l
Natrium139 mmol/l135-145 mmol/l
  1. De H-vlag: alleen de staande hartslag valt buiten de grens; "+46" is de stijging van liggen naar staan, boven de drempel van 30 slagen per minuut voor volwassenen.
  2. Bloeddruk: die daalt niet bij het staan, dus in dit voorbeeld is er geen orthostatische hypotensie.
  3. Normale bloedwaarden: een normaal Hb, TSH en natrium maken bloedarmoede, een te snel werkende schildklier en flinke uitdroging minder waarschijnlijk. Dat is het gewone beeld bij POTS.
  4. Geen diagnose op zich: de klachten moeten ook minstens 3 maanden bestaan, zonder andere oorzaak[3]. In Nederland staat Hb in mmol/l; de referentiewaarden verschillen per laboratorium.

De sta-test op het ene papier, bloedbeeld en schildklierwaarden op het andere? BloodSense legt elke regel van je volledige labuitslag in gewone taal uit en helpt je de vragen voor je arts op een rij te zetten.

Laat mijn uitslag uitleggen

Welk bloedonderzoek doet de arts bij POTS, en hoe lees je het?

Geen enkele bloedtest stelt POTS vast. Bloedonderzoek zoekt naar aandoeningen die ook een snelle hartslag geven en eerst moeten worden uitgesloten: schildklierziekte, bijnierschorsinsufficiëntie, feochromocytoom, bloedarmoede, uitdroging en effecten van medicijnen, naast hart- en longziekten[2]. Experts adviseren minimaal een bloedbeeld, de zouten (elektrolyten) en schildklierwaarden[3]. Ook op een gespecialiseerde POTS-polikliniek wordt gekeken of klachten komen door problemen met hart, bijnier of schildklier[13].

Gebruikelijk bloedonderzoek bij een vermoeden van POTS en waar een afwijkende uitslag op wijst
BepalingWaaromUitslag die het beeld verandert
Volledig bloedbeeldZoekt naar bloedarmoede[4]Een laag hemoglobine (Hb) (L) wijst op bloedarmoede, die zelf de hartslag verhoogt
TSH en schildklierhormoonZoekt naar een te snel werkende schildklier[4]Een laag TSH (L) met een hoog vrij T4 (H) wijst op hyperthyreoïdie
ElektrolytenZoekt naar uitdroging en een verstoorde zout- of kaliumbalans[3]Een afwijkend natrium of kalium (H of L) vraagt om een eigen verklaring
Cortisol in de ochtendErbij als bijnierschorsinsufficiëntie wordt vermoed[2]Een lage waarde (L) kan wijzen op de ziekte van Addison
Metanefrines in plasmaErbij bij aanvallen met hoofdpijn, zweten en hoge bloeddruk die aan een feochromocytoom doen denken[2]Duidelijk verhoogde waarden (H) vragen om beeldvorming; zie onze pagina over catecholamines en metanefrines

In gespecialiseerde centra wordt soms noradrenaline in het bloed gemeten na staan: een waarde van 600 pg/ml of meer (ongeveer 3,5 nmol/l), samen met een stijgende bloeddruk bij staan, past bij het hyperadrenerge patroon[4]. Testen op auto-antistoffen zijn bij POTS vaak positief maar niet specifiek; een positieve uitslag bewijst dus geen auto-immuunoorzaak[3].

Hoe wordt POTS gevolgd?

  • Thuis hartslag en bloeddruk meten, liggend en staand, op hetzelfde tijdstip van de dag, laat zien of de behandeling helpt. Zie onze tabel met normale bloeddruk per leeftijd.
  • Bloedonderzoek wordt alleen herhaald met een reden: een afwijkende eerste uitslag, nieuwe klachten, of een medicijn waarbij de zouten gecontroleerd moeten worden.
  • Verwijzing naar een cardioloog, neuroloog of gespecialiseerde polikliniek ligt voor de hand als klachten blijven ondanks de eerste maatregelen, of als de diagnose onzeker is[6].

Bij veel mensen worden de klachten in de loop van de tijd minder, al kunnen ze komen en gaan en soms jaren duren[1]. POTS is een chronische aandoening, maar je gaat er niet eerder door dood[4][12].

Wat is de behandeling van POTS?

POTS is niet te genezen, en er is geen medicijn specifiek voor POTS geregistreerd[3]. De behandeling wordt per persoon bepaald; hier staan geen doseringen.

  • Eerst zonder medicijnen: meer drinken, meer zout als je arts dat goed vindt, drukkleding tot aan het middel (een speciale panty, legging of buikband), warmte en lang stilstaan vermijden, en een trainingsprogramma dat liggend of zittend begint (roeien, hometrainer, zwemmen) voordat je rechtop gaat trainen[2][3][13].
  • Medicijnen, gekozen per klacht: bètablokkers of ivabradine om de hartslag te verlagen, midodrine om de bloedvaten te vernauwen, fludrocortison om zout en vocht vast te houden, en pyridostigmine[2]. In Nederland worden ze off-label voorgeschreven, dus buiten de officiële registratie[13].
  • Het bewijs is beperkt: een overzicht uit 2025 vond 21 gerandomiseerde studies met samen maar 750 patiënten[9].
  • Behandel wat erbij hoort: veelvoorkomende bijkomende aandoeningen zoals migraine en flauwvallen (vasovagale syncope) verdienen een eigen behandeling en moeten niet zomaar aan POTS worden toegeschreven[6].

Hoe leef je met POTS?

  • Drink vóór het opstaan ongeveer twee glazen water (zo'n halve liter) voor een kortdurend effect[1].
  • Sta in stappen op, vermijd lang stilstaan en zet het hoofdeinde van je bed hoger[7].
  • Voel je je flauw worden, ga dan liggen met je benen omhoog; lukt dat niet, kruis dan je benen, span je billen aan en bal je vuisten, of wieg op je tenen[7].
  • Eet kleinere maaltijden met minder snelle koolhydraten en drink weinig alcohol[7].
  • Blijf koel bij warm weer en let tijdens ziekte op tekenen van uitdroging.
  • Overleg eerst met je arts voordat je extra zout gebruikt als je een hoge bloeddruk, een nier- of hartziekte hebt.

Vragen om aan je arts te stellen

  1. Steeg mijn hartslag genoeg bij het staan, en bleef mijn bloeddruk stabiel?
  2. Welke andere oorzaken heeft mijn bloedonderzoek uitgesloten, en moet er nog iets worden onderzocht?
  3. Kan een van mijn medicijnen mijn hart sneller laten kloppen?
  4. Is extra zout veilig voor mij, en hoeveel moet ik per dag drinken?

Veelgestelde vragen

Kan ik thuis testen of ik POTS heb?

Je kunt je pols meten na een paar minuten liggen en daarna tijdens maximaal 10 minuten stilstaan, bijvoorbeeld na 1 minuut en daarna elke 3 minuten, en de metingen meenemen naar je huisarts[14]. Dat vervangt een medische sta-test niet[3].

Is POTS gewoon angst?

Nee. Angst kan de hartslag verhogen en moet worden meegewogen, maar POTS is een meetbare stoornis van het autonome zenuwstelsel[3]. Lees meer over angst en de lichamelijke klachten ervan.

Gaat POTS over?

Het wordt vaak beter in de loop van de tijd, maar de klachten kunnen jarenlang komen en gaan[1][8].

Gerelateerde artikelen

  1. National Institute of Neurological Disorders and Stroke. Postural tachycardia syndrome (POTS). Last reviewed March 13, 2026. ninds.nih.gov (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  2. Chung TH, Raj SR. Postural orthostatic tachycardia syndrome (POTS): a review. JAMA. 2026;336(13):1149-1164. doi:10.1001/jama.2026.14809 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  3. Vernino S, Bourne KM, Stiles LE, et al. Postural orthostatic tachycardia syndrome (POTS): state of the science and clinical care from a 2019 National Institutes of Health Expert Consensus Meeting - Part 1. Auton Neurosci. 2021;235:102828. doi:10.1016/j.autneu.2021.102828 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  4. Sheldon RS, Grubb BP, Olshansky B, et al. 2015 Heart Rhythm Society expert consensus statement on the diagnosis and treatment of postural tachycardia syndrome, inappropriate sinus tachycardia, and vasovagal syncope. Heart Rhythm. 2015;12(6):e41-e63. doi:10.1016/j.hrthm.2015.03.029 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  5. Raj SR, Guzman JC, Harvey P, et al. Canadian Cardiovascular Society position statement on postural orthostatic tachycardia syndrome (POTS) and related disorders of chronic orthostatic intolerance. Can J Cardiol. 2020;36(3):357-372. doi:10.1016/j.cjca.2019.12.024 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  6. Robbins NM, Golden EP, Freeman KC, et al. Approach to postural orthostatic tachycardia syndrome. Neurol Clin Pract. 2026;16(3):e200620. doi:10.1212/CPJ.0000000000200620 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  7. NHS. Postural tachycardia syndrome (PoTS). Last reviewed July 22, 2026. nhs.uk (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  8. Cleveland Clinic. Postural orthostatic tachycardia syndrome (POTS). Reviewed June 8, 2026. clevelandclinic.org (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  9. Kwok CS, Lee S, Hall M, et al. The evidence for treatments for postural orthostatic tachycardia syndrome: a systematic review of randomized trials. Trends Cardiovasc Med. 2025;35(8):517-527. doi:10.1016/j.tcm.2025.07.001 (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  10. Bushi G, Gaidhane S, Ballal S, et al. Postural orthostatic tachycardia syndrome after COVID-19 vaccination: a systematic review. BMC Cardiovasc Disord. 2024;24(1):643. doi:10.1186/s12872-024-04315-x (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  11. MedlinePlus. Complete blood count (CBC). Updated October 15, 2024. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  12. Haaglanden Medisch Centrum (HMC). POTS. Gewijzigd 14 januari 2026. haaglandenmc.nl (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  13. Haaglanden Medisch Centrum (HMC). POTS-polikliniek. Gewijzigd 22 juli 2026. haaglandenmc.nl (geraadpleegd op 29 oktober 2026)
  14. Dit is POTS, patiëntenplatform. Diagnose. ditispots.org (geraadpleegd op 29 oktober 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt het advies van een arts niet; een arts beoordeelt je uitslagen samen met je klachten, voorgeschiedenis, medicijnen en lichamelijk onderzoek.