Het belangrijkste

Een catecholaminetest meet adrenaline, noradrenaline en dopamine, of hun afbraakproducten, de metanefrines, in bloed of 24-uursurine. De test zoekt naar zeldzame tumoren die deze hormonen maken: een feochromocytoom of paraganglioom bij volwassenen, een neuroblastoom bij kinderen. Tegenwoordig zijn de metanefrines de eerste keus. Een licht verhoogde uitslag komt vaak voor en komt meestal door stress, houding, voeding of medicijnen, niet door een tumor.

Wat zijn catecholamines en wat meet de test?

Catecholamines (ook: catecholaminen) zijn hormonen die je bijnieren maken. De drie belangrijkste zijn dopamine, noradrenaline en adrenaline[1].

Onderzoek in urine komt vaker voor, omdat de waarden in bloed snel wisselen en stijgen door de spanning van de prik[1].

Je lichaam breekt catecholamines af tot metanefrine en normetanefrine (samen de "metanefrines") en tot vanillylamandelzuur (VMA). Op een uitslag van 24-uursurine kunnen die ook staan[3]. Volgens de richtlijn van de Endocrine Society sporen de metanefrines tumoren nauwkeuriger op dan de hormonen zelf, en daarom zijn ze nu de eerste test[4]. De Nederlandse vereniging van klinisch chemici (NVKC) schrijft hetzelfde: laboratoria stappen steeds meer over van catecholamines op metanefrines[8].

Hoe lees ik mijn uitslag van metanefrines, regel voor regel?

Hieronder een fictieve uitslag van plasma vrije metanefrines bij een volwassene met aanvallen van hoofdpijn en zweten. Het bloed werd zittend afgenomen.

Fictief voorbeeld van een uitslag (Nederlands formaat, plasma vrije metanefrines, zittend afgenomen)
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
Metanefrine, vrij250 pmol/L70-330 pmol/L-
Normetanefrine, vrij1.180 pmol/L230-1.070 pmol/LH
3-Methoxytyramine, vrij< 40 pmol/L< 40 pmol/L-
  1. Referentiewaarde: Nederlandse laboratoria geven soms aparte grenzen voor zittend en liggend afgenomen bloed. Hier staan de zittende waarden van een academisch laboratorium[11].
  2. Normetanefrine 1.180 (H): net boven de bovengrens, en ver van het dubbele. Artsen kijken hoeveel de waarde boven de grens ligt, in hoeveel bepalingen, en naar je klachten en medicijnen[4][5].
  3. Zittend afgenomen: zitten geeft eerder een vals verhoogde uitslag. De Nederlandse kwaliteitsstandaard raadt aan de test dan te herhalen na minstens 20 minuten liggen[10].
  4. Andere regels: binnen de grenzen. De grens van je eigen laboratorium geldt altijd.

Een H naast een catecholamine of metanefrine op je uitslag? BloodSense legt elke regel van je volledige uitslag uit en helpt je je vragen voor te bereiden.

Mijn uitslag laten uitleggen

Waarom vraagt een arts catecholamines of metanefrines aan?

  • Aanvallen van klachten bij volwassenen: hoge bloeddruk die niet goed reageert op behandeling, hevige hoofdpijn, zweten, een snelle hartslag, angst of tintelingen in armen en benen[1].
  • Een toevallig gevonden bijniergezwel op een scan: bijna 5% daarvan is een feochromocytoom[4].
  • Erfelijk risico: dragers van een bijbehorende genafwijking, of mensen met zo'n tumor in de eigen of familiegeschiedenis, worden regelmatig getest[5]. Minstens een derde van de mensen met deze tumoren heeft zo'n genafwijking[4].
  • Kinderen: botpijn, een zwelling in de buik, gewichtsverlies of ongewone oogbewegingen kunnen leiden tot urineonderzoek naar een neuroblastoom[1].

Deze tumoren zijn zeldzaam. Ze worden gevonden bij ongeveer 0,2 tot 0,6% van de mensen met hoge bloeddruk in de algemene praktijk[4]. Europese hypertensie-experts raden af om iedereen met gewone hoge bloeddruk te testen[5].

Catecholamines of metanefrines: welke test is het beste?

De richtlijn van de Endocrine Society raadt aan te beginnen met vrije metanefrines in plasma of gefractioneerde metanefrines in urine, gemeten met vloeistofchromatografie[4]. Metanefrines in urine missen minder tumoren dan catecholamines of VMA in urine[4].

In een onderzoek bij 2.056 mensen die op deze tumoren werden getest, vonden plasma vrije metanefrines 97,9% van de tumoren, tegen 93,4% voor vrije metanefrines in urine[6]. Beide tests waren positief bij ongeveer 6 op de 100 mensen zonder tumor (specificiteit 94,2%)[6]. De bloedtest deed het beter bij mensen met een hoog risico[6].

De Nederlandse kwaliteitsstandaard voor bijnieraandoeningen is voorzichtiger: er is onvoldoende bewijs dat plasma beter is dan 24-uursurine, en beide tests zijn mogelijk[10]. Catecholamines worden nog gebruikt, bijvoorbeeld in urine bij kinderen met een vermoeden van neuroblastoom[1].

Wat zijn normale waarden voor catecholamines en metanefrines?

De grenzen hangen af van de methode, het materiaal, de eenheid, de houding bij de afname en de leeftijd.

Voorbeelden van referentiewaarden voor volwassenen (de grens van je eigen laboratorium geldt)
BepalingWaardeBron
Metanefrine, plasma, zittend / liggend70-330 / 70-290 pmol/LLUMC, Leiden[11]
Normetanefrine, plasma, zittend / liggend230-1.070 / 170-770 pmol/LLUMC, Leiden[11]
3-Methoxytyramine, plasma< 40 pmol/LLUMC, Leiden[11]
Adrenaline, bloed0-140 pg/mLMedlinePlus (VS)[2]
Noradrenaline, bloed70-1.700 pg/mLMedlinePlus (VS)[2]
Noradrenaline, 24-uursurine14-120 µg/24 uurMedlinePlus (VS)[3]
Normetanefrine, 24-uursurine75-375 µg/24 uurMedlinePlus (VS)[3]

Normetanefrine stijgt met de leeftijd. In een onderzoek met liggend afgenomen bloed ging de bovengrens van 0,47 nmol/L (470 pmol/L) bij kinderen en tieners naar 1,05 nmol/L (1.050 pmol/L) boven de 60 jaar[7].

Wat betekent een verhoogde waarde?

  • Vaak Stress, pijn of zware inspanning voor of tijdens de test[1][2]. Ook acute angst kan de waarden verhogen[3].
  • Vaak Cafeïne, nicotine en alcohol, en voedingsmiddelen zoals bananen, chocolade, citrusvruchten en vanille[1][2].
  • Vaak Medicijnen. Voor catecholamines onder meer paracetamol, salbutamol, levodopa, pseudo-efedrine en tricyclische antidepressiva[2]. Voor metanefrines verhogen antidepressiva, MAO-remmers en fenoxybenzamine het normetanefrine sterk[5].
  • Mogelijk Bloed dat zittend is afgenomen. Experts raden aan het bloed af te nemen na minstens 20 minuten liggen en te vergelijken met grenzen voor dezelfde houding[4][5].
  • Mogelijk Een verminderde nierfunctie kan een vals verhoogde uitslag geven[10].
  • Zeldzaam Feochromocytoom of paraganglioom, tumoren van de bijnier of van zenuwweefsel in de buurt[1][4].
  • Zeldzaam Neuroblastoom, ganglioneuroom of ganglioneuroblastoom, vooral bij baby's en kinderen[1][3].

Hoeveel de waarde verhoogd is, telt. Een plasma metanefrine boven twee keer de bovengrens, of een stijging van twee of meer metanefrines, maakt een tumor waarschijnlijk en leidt tot een scan[5]. Bij een kleine stijging helpt een herhaling zonder storende medicijnen, of een clonidinesuppressietest, om echte van valse uitslagen te onderscheiden[5]. Vals verhoogde uitslagen zijn volgens de Nederlandse kwaliteitsstandaard frequent, bij 19 tot 21% van de geteste mensen[10]. Een normale uitslag maakt een feochromocytoom zeer onwaarschijnlijk[5][9].

Wat betekent een lage waarde?

Een lage uitslag is meestal geen reden tot zorg. Clonidine en MAO-remmers kunnen catecholamines in bloed verlagen[2], en een onvolledige 24-uursverzameling kan de urinewaarden vals laag maken. De bloedtest wordt soms ook gebruikt bij onderzoek naar multisysteematrofie, een zeldzame ziekte van het zenuwstelsel[2].

Hoe bereid ik me voor op bloed- of 24-uursurineonderzoek?

  • Vermijd twee tot drie dagen vooraf cafeïne, alcohol, tabak, bananen, citrusvruchten, vanille, stress en zware inspanning, tenzij je lab iets anders zegt[1]. Voor metanefrines is een dieet volgens de Nederlandse kwaliteitsstandaard alleen nodig als ook 3-methoxytyramine wordt gemeten[10].
  • Maak een lijst van al je medicijnen en supplementen. Stop nooit zelf met een medicijn: dat beslist je arts[2][5].
  • Catecholamines in bloed: je moet waarschijnlijk ongeveer 10 uur nuchter zijn[2], en vaak 15 tot 20 minuten liggen voor de afname[8].
  • Vraag of je ligt voor de afname van metanefrines. Minstens 20 minuten rust in liggende houding wordt aangeraden[5].
  • 24-uursurine: plas de eerste ochtendurine weg en noteer de tijd, verzamel daarna 24 uur lang alle urine, ook 's nachts, bewaar de bokaal in de koelkast en plas aan het einde nog één keer in de bokaal[1][9]. Houd je in die periode zo rustig mogelijk[9].

Wanneer moet ik naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij plotselinge hevige hoofdpijn met een zeer hoge bloeddruk, pijn op de borst, flauwvallen, ernstige benauwdheid of verwardheid.
  • Binnen 24 tot 48 uur bel je de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, bij herhaalde aanvallen van bonzende hoofdpijn, zweten en hartkloppingen, of een bloeddruk die veel hoger is dan normaal voor jou.
  • Bij je volgende afspraak bespreek je een verhoogde uitslag, een bijniergezwel dat op een scan is gezien, of deze tumoren in je familie.

Vragen om aan je arts te stellen

  1. Waarom is deze test aangevraagd, en ging het om catecholamines of metanefrines?
  2. Hoeveel ligt mijn uitslag boven de bovengrens, en bij welke bepalingen?
  3. Kunnen mijn medicijnen of de manier van afnemen (zittend of liggend) de uitslag verklaren?
  4. Moet de test liggend worden herhaald, of heb ik een scan nodig?

Veelgestelde vragen

Moet ik stoppen met mijn bloeddrukmedicijnen voor de test?

Alleen als je arts dat zegt. Volgens experts is stoppen meestal niet nodig en kan het worden overwogen na een eerste verhoogde uitslag[5][10].

Wat gebeurt er na een duidelijk verhoogde uitslag?

Meestal beeldvorming, vaak een CT-scan. Daarna wordt erfelijkheidsonderzoek overwogen bij iedereen met een bevestigde tumor[4].

Sluit een normale uitslag een tumor uit?

Een normale uitslag van metanefrines sluit deze tumoren vrijwel uit, behalve sommige heel kleine tumoren en paragangliomen in hoofd en hals die weinig hormoon afgeven[5].

Verwante artikelen

  1. MedlinePlus. Catecholamine tests. US National Library of Medicine. Updated August 21, 2024. medlineplus.gov (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  2. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Catecholamines - blood. Reviewed February 13, 2025. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  3. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Catecholamines - urine. Reviewed July 1, 2025. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  4. Lenders JWM, Duh QY, Eisenhofer G, et al. Pheochromocytoma and paraganglioma: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2014;99(6):1915-1942. doi:10.1210/jc.2014-1498 (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  5. Lenders JWM, Kerstens MN, Amar L, et al. Genetics, diagnosis, management and future directions of research of phaeochromocytoma and paraganglioma: a position statement and consensus of the Working Group on Endocrine Hypertension of the European Society of Hypertension. J Hypertens. 2020;38(8):1443-1456. doi:10.1097/HJH.0000000000002438 (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  6. Eisenhofer G, Prejbisz A, Peitzsch M, et al. Biochemical diagnosis of chromaffin cell tumors in patients at high and low risk of disease [...]. Clin Chem. 2018;64(11):1646-1656. doi:10.1373/clinchem.2018.291369 (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  7. Eisenhofer G, Lattke P, Herberg M, et al. Reference intervals for plasma [...] metanephrines with an age adjustment for normetanephrine for optimized laboratory testing of phaeochromocytoma. Ann Clin Biochem. 2013;50(Pt 1):62-69. doi:10.1258/acb.2012.012066 (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  8. Allesovertesten.nl (NVKC). Catecholamines. allesovertesten.nl (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  9. Allesovertesten.nl (NVKC). Metanefrines. allesovertesten.nl (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  10. BijnierNET. Kwaliteitsstandaard bijnieraandoeningen: diagnostiek, generieke module. 2017. bijniernet.nl (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  11. NVKC, Wie doet wat-database. Metanefrine.vrij & normetanefrine.vrij & 3-methoxytyramine.vrij panel, plasma (LUMC, Leiden). nvkc.nl (geraadpleegd op 26 oktober 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt het advies van een arts niet; een arts beoordeelt je uitslagen samen met je klachten, voorgeschiedenis en onderzoek.