Het belangrijkste

Het cytomegalovirus (CMV) is een veelvoorkomend virus uit de herpesgroep dat na een besmetting levenslang sluimerend in je lichaam blijft. Meer dan de helft van de mensen in Nederland heeft CMV gehad, meestal zonder het te merken. Het virus is vooral van belang in de zwangerschap, bij baby's die vóór de geboorte besmet raken en bij mensen met een verzwakte afweer. In het bloed kijkt het laboratorium naar IgG- en IgM-antistoffen, de IgG-aviditeit en zo nodig naar virus-DNA met een PCR.

Wat is cytomegalovirus (CMV), in het kort?

  • Medische naam: cytomegalovirus of humaan herpesvirus 5, meestal afgekort tot CMV[7]. Het virus blijft levenslang in het lichaam, kan weer actief worden, en een andere stam kan je opnieuw besmetten[1].
  • Hoe vaak: meer dan de helft van de mensen in Nederland heeft een CMV-infectie gehad[14]; van de vrouwen op vruchtbare leeftijd is dat ongeveer 40%[15]. Wereldwijd draagt ongeveer 83% van de mensen CMV-antistoffen[8].
  • Aangeboren CMV: in Nederland gaat het om 1 op de 200 pasgeborenen (ongeveer 0,5%), zo'n 1000 baby's per jaar; ongeveer 180 van hen houden er blijvende gevolgen aan over[13].
  • Belangrijkste tests: CMV IgG en IgM, IgG-aviditeit en CMV-DNA met PCR[3][6].

Wat zijn de symptomen van CMV?

De meeste mensen merken niets. Als er klachten zijn, zijn ze meestal mild: koorts, keelpijn, vermoeidheid en gezwollen klieren; soms veroorzaakt CMV een op klierkoorts lijkend beeld of een leverontsteking[1]. Ook spierpijn en huiduitslag komen voor[5]. De incubatietijd is 4 tot 12 weken[15].

  • CMV-mononucleose: lijkt op klierkoorts (ziekte van Pfeiffer), met koorts, verhoogde leverwaarden en afwijkende lymfocyten, maar meestal weinig keelpijn en een negatieve Pfeiffer-sneltest[7].
  • Herstel: de meeste mensen herstellen in ongeveer 4 tot 6 weken zonder medicijnen tegen CMV[5].
  • Verzwakte afweer: als het virus weer actief wordt, kan het de longen, de darmen, de hersenen of, bij gevorderde hiv, het netvlies aantasten[7].
  • Pasgeborenen met aangeboren CMV: huiduitslag, geelzucht, een klein hoofd, een laag geboortegewicht, stuipen; slechthorendheid kan later ontstaan, ook na een normale gehoortest bij de geboorte[2].

Wanneer moet ik met CMV naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij plotselinge, hevige pijn linksboven in de buik, wat op een gescheurde milt kan wijzen[5], of bij een pasgeborene met stuipen.
  • Binnen 24 tot 48 uur bel je de huisarts, verloskundige of buiten kantooruren de huisartsenpost als je zwanger bent en koorts hebt met een op klierkoorts lijkend beeld, of een positieve CMV IgM-uitslag: het moment van de volgende test is belangrijk[10]. Hetzelfde geldt voor koorts of wazig zien na een transplantatie.
  • Bij je volgende afspraak bij een onverklaarde IgG- of IgM-uitslag, of als je baby de gehoorscreening niet heeft gehaald.

Hoe raak je besmet met CMV en wie loopt risico?

CMV verspreidt zich via lichaamsvocht: speeksel, urine, bloed, tranen, sperma en moedermelk. Het virus gaat ook over via transplantaties, bloedtransfusies en van moeder op kind[1].

  • Vaak Een eerste infectie in de kindertijd of puberteit, vaak zonder klachten[1].
  • Vaak Ouders van peuters en medewerkers van kinderdagverblijven: contact met jonge kinderen is de belangrijkste risicofactor voor een eerste infectie in de zwangerschap, omdat besmette kinderen het virus lang uitscheiden in urine en speeksel[10][14].
  • Mogelijk Orgaan- of stamceltransplantatie en gevorderde hiv-infectie (aids)[7].
  • Zeldzaam Complicaties bij gezonde mensen: het syndroom van Guillain-Barré, darmontsteking, longontsteking of een gescheurde milt[5].

CMV IgG positief: hoe lees je IgG, IgM en aviditeit?

Testen is zinvol bij een op klierkoorts lijkend beeld met een negatieve Pfeiffer-test, in de zwangerschap, bij pasgeborenen en rond een transplantatie. Naast de CMV-tests kan de arts een volledig bloedbeeld, de trombocyten en leverwaarden zoals ALAT laten bepalen[5].

Hoe de twee CMV-antistofuitslagen meestal worden gelezen (vanaf 12 maanden)
CMV IgGCMV IgMGebruikelijke lezing
NegatiefNegatiefNooit besmet ("seronegatief")[3].
PositiefNegatiefDoorgemaakte infectie, zonder te zeggen wanneer[3].
PositiefPositiefMogelijk recent, maar IgM verschijnt ook bij heractivering en blijft maanden aanwezig: de aviditeit helpt[3][10].
Negatief, daarna positief in een tweede monsterOm het evenDuidelijk bewijs van een recente eerste infectie[3].

Onze pagina's over IgG en IgM in je bloed leggen deze antistofklassen uit. CMV IgM blijft tot 6 maanden na een eerste infectie aantoonbaar in 50 tot 80% van de monsters, en vals-positieve uitslagen komen voor[10]. Nieuw IgG bindt eerst zwak (lage aviditeit) en in 2 tot 4 maanden steeds sterker[3]. Een fictieve uitslag uit het begin van een zwangerschap:

Fictief voorbeeld van een CMV-serologie-uitslag (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentieVlag
CMV IgG48,0 U/mlNegatief: <6,0; positief: ≥6,0POS
CMV IgM1,9 indexNegatief: <0,85; grensgebied: 0,85-0,99; positief: ≥1,00POS
CMV IgG-aviditeit0,22 (laag)Laag: <0,50; intermediair: 0,50-0,60; hoog: >0,60L
  1. Eenheden en grenzen: elke test heeft eigen eenheden en grenswaarden; alleen die op jouw uitslag gelden.
  2. IgG positief: je bent ooit besmet geweest[3].
  3. IgM positief: past bij een recente infectie, maar bewijst die niet[3].
  4. Lage aviditeit: samen met een positief IgM is dit betrouwbaar bewijs van een eerste infectie in de afgelopen maanden[3]. Een hoge aviditeit in het eerste trimester maakt een infectie in het begin van de zwangerschap onwaarschijnlijk; intermediaire waarden worden opnieuw getest[10].

IgG, IgM en aviditeit op één uitslag, elk met eigen eenheden? BloodSense legt elke regel van je volledige uitslag in gewone taal uit en helpt je je vragen voor je arts voor te bereiden.

Laat mijn CMV-uitslag uitleggen

PCR (virus-DNA): een PCR meet de hoeveelheid virus (virale lading). Een negatieve PCR kan heel lage hoeveelheden missen[6], en CMV-DNA in het bloed bewijst op zich geen ziekte[7]. Zie ook onze uitleg over de PCR-test.

Wat betekent CMV in de zwangerschap?

Een eerste (primaire) CMV-infectie komt voor in 1 tot 2% van de zwangerschappen, en het virus gaat in ongeveer 32% van de gevallen over op de baby[10]. Ernstige blijvende gevolgen horen vooral bij infecties in het eerste trimester: ongeveer 23% van de dan besmette foetussen houdt er problemen aan over[10]. Ook heractivering of herinfectie kan de baby bereiken, met een vergelijkbaar effect[10]. Voor de zwangere zelf is er geen extra risico op ernstige ziekte[14].

  • Screening is omstreden. Het Europese consensusdocument van 2024 adviseert CMV-serologie zo vroeg mogelijk in het eerste trimester, bij een negatieve uitslag elke 4 weken herhaald tot 14 à 16 weken[10]. In Nederland worden zwangeren niet routinematig op CMV gescreend[13][15], en ook de Amerikaanse Society for Maternal-Fetal Medicine (2016) en een internationale groep (2017) adviseerden geen screening van alle zwangeren[11][9].
  • Een recente infectie bevestigen: door serologische omslag (seroconversie), of door een positief IgM met positief IgG en lage aviditeit[11].
  • Is de baby besmet? Een PCR op vruchtwater is betrouwbaar vanaf 17 weken, als de vruchtwaterpunctie minstens 8 weken na de infectie van de moeder gebeurt; een negatieve uitslag stelt gerust[10].
  • Behandeling om overdracht te verkleinen: na een primaire infectie rond de conceptie of in het eerste trimester adviseert het Europese consensusdocument het antivirale middel valaciclovir, dat de overdracht met ongeveer 70% verlaagt[10]. Andere richtlijnen beperkten zo'n behandeling tot onderzoek[11]: bespreek het met je gynaecoloog.

Wat is een aangeboren CMV-infectie en hoe wordt een baby getest?

Bij een aangeboren (congenitale) CMV-infectie is het virus tijdens de zwangerschap via de placenta naar de baby gegaan. Van de baby's zonder problemen bij de geboorte krijgt ongeveer 1 op de 8 later klachten zoals slechthorendheid, slechtziendheid of een ontwikkelingsachterstand[16]. Antistoftests kunnen aangeboren CMV niet vaststellen[3]. De test is een PCR op speeksel (meer dan 1 uur na de borstvoeding) of urine, afgenomen binnen 2 tot 3 weken na de geboorte; daarna is een infectie vóór en na de geboorte niet meer te onderscheiden[3][4][15]. In Nederland kan op latere leeftijd een CMV-PCR op het bewaarde hielprikkaartje worden gedaan[15]. Aangeboren CMV is ook een van de infecties achter sommige gevallen van cerebrale parese.

Welke controles zijn nodig, en hoe vaak?

  • Na een transplantatie: het risico wordt vóór de operatie bepaald aan de hand van de CMV-status van donor (D) en ontvanger (R). Bij een nier is D+/R− een hoog risico, R+ een gemiddeld en D−/R− een laag risico[12]. Ofwel krijg je maandenlang preventief medicijnen, ofwel wordt het CMV-DNA in het bloed gecontroleerd, bij hoog risico wekelijks, en volgt behandeling als het stijgt[12].
  • Virale lading lezen: uitslagen staan in IE/ml (IU/ml), vaak als log-waarde; een verandering van minder dan 0,5 log (ongeveer een factor 3) is mogelijk niet betekenisvol, dus vergelijk hetzelfde laboratorium en hetzelfde soort monster[12].
  • Kinderen met aangeboren CMV: gehoorcontroles tot minstens 5 jaar na een infectie in het eerste trimester of op een onbekend moment[10].
  • Gezonde volwassenen: je arts beslist of een te hoge leverwaarde opnieuw gecontroleerd moet worden.

Hoe wordt CMV behandeld?

Hier staan geen doseringen: de behandeling bepaalt je medisch team.

  • Gezonde mensen: meestal geen behandeling behalve rust en verlichting van klachten; de infectie gaat vanzelf over[1][15].
  • Verzwakte afweer: antivirale middelen zoals ganciclovir of valganciclovir, na een transplantatie vaak samen met minder afweerremmende medicatie[7].
  • Pasgeborenen met duidelijke klachten: 6 maanden antivirale behandeling wordt aanbevolen[10]; die kan het gehoor verbeteren, maar vraagt nauwe controle[2].

Hoe voorkom je CMV tijdens de zwangerschap?

  • Was je handen met zeep na het verschonen van luiers, het snuiten van een kinderneus of hulp bij het plassen[2][14].
  • Deel geen eten, bestek, bekers of spenen met jonge kinderen, en vermijd contact met hun speeksel en urine[2][13].
  • Maak speelgoed schoon als er speeksel of urine op zit, eventueel met wegwerphandschoenen[13].
  • Begin vóór de zwangerschap met deze gewoonten en houd ze vol tot na het eerste trimester, als ze het meest uitmaken[10].
  • Er is geen goedgekeurd vaccin tegen CMV; kandidaten worden nog onderzocht[10].

Vragen om aan je arts te stellen

  1. Wijzen mijn IgG- en IgM-uitslagen op een oude infectie, een recente infectie of een heractivering?
  2. Is een IgG-aviditeitstest nodig, en welk laboratorium doet die?
  3. Als ik zwanger ben: wanneer vond de infectie waarschijnlijk plaats, en is een vruchtwaterpunctie of behandeling het bespreken waard?
  4. Na mijn transplantatie: hoe vaak wordt mijn virale lading gecontroleerd, en bij welke verandering volgt behandeling?

Veelgestelde vragen

Is CMV hetzelfde als klierkoorts?

Nee. De klassieke klierkoorts (ziekte van Pfeiffer) komt door het epstein-barrvirus. CMV kan een sterk gelijkend ziektebeeld geven, maar de Pfeiffer-sneltest is negatief en de CMV-serologie positief[7].

Is CMV een soa?

Het kan seksueel worden overgedragen, maar ook via speeksel, urine en moedermelk[1].

Beschermt een positief CMV IgG mij tijdens de zwangerschap?

Het verlaagt het risico, maar haalt het niet weg: een herinfectie of heractivering kan de baby nog bereiken, en een positief IgG sluit een infectie van de foetus niet uit[10].

Wat is het verschil met toxoplasmose in de zwangerschap?

Beide worden gelezen met IgG, IgM en aviditeit, maar het zijn verschillende ziekteverwekkers met andere bronnen: toxoplasmose komt vooral van onvoldoende verhit vlees en kattenbakken. Zie onze pagina over de toxoplasmose-bloedtest.

Gerelateerde artikelen

  1. Centers for Disease Control and Prevention. About cytomegalovirus. January 17, 2025. cdc.gov (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  2. Centers for Disease Control and Prevention. About congenital CMV. January 17, 2025. cdc.gov (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  3. Centers for Disease Control and Prevention. Laboratory testing for CMV and congenital CMV. April 15, 2024. cdc.gov (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  4. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical overview of CMV and congenital CMV. November 6, 2024. cdc.gov (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  5. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Cytomegalovirus (CMV) infection. Reviewed August 29, 2024. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  6. MedlinePlus. Cytomegalovirus (CMV) tests. Updated September 9, 2026. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  7. MSD Manual Professional Version. Cytomegalovirus (CMV) infection. Reviewed January 2026. merckmanuals.com (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  8. Zuhair M, Smit GSA, Wallis G, et al. Estimation of the worldwide seroprevalence of cytomegalovirus: a systematic review and meta-analysis. Rev Med Virol. 2019;29(3):e2034. doi:10.1002/rmv.2034 (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  9. Rawlinson WD, Boppana SB, Fowler KB, et al. Congenital cytomegalovirus infection in pregnancy and the neonate: consensus recommendations for prevention, diagnosis, and therapy. Lancet Infect Dis. 2017;17(6):e177-e188. doi:10.1016/S1473-3099(17)30143-3 (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  10. Leruez-Ville M, Chatzakis C, Lilleri D, et al. Consensus recommendation for prenatal, neonatal and postnatal management of congenital cytomegalovirus infection from the European congenital infection initiative (ECCI). Lancet Reg Health Eur. 2024;40:100892. doi:10.1016/j.lanepe.2024.100892 (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  11. Society for Maternal-Fetal Medicine. Diagnosis and antenatal management of congenital cytomegalovirus infection. Am J Obstet Gynecol. 2016;214(6):B5-B11. doi:10.1016/j.ajog.2016.02.042 (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  12. Kotton CN, Kumar D, Manuel O, et al. The fourth international consensus guidelines on the management of cytomegalovirus in solid organ transplantation. Transplantation. 2025;109(7):1066-1110. doi:10.1097/TP.0000000000005374 (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  13. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Cytomegalovirusinfectie (CMV) en zwangerschap. Gewijzigd 13 januari 2026. rivm.nl (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  14. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Cytomegalovirusinfectie. Gewijzigd 21 juli 2021. rivm.nl (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  15. RIVM, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding (LCI). LCI-richtlijn Cytomegalovirusinfectie. lci.rivm.nl (geraadpleegd op 26 oktober 2026)
  16. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Aangeboren cytomegalovirus (CMV)-infectie. Gewijzigd 2 november 2018. rivm.nl (geraadpleegd op 26 oktober 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt het advies van een arts niet; een arts beoordeelt je uitslagen samen met je klachten, voorgeschiedenis, zwangerschapsduur en onderzoek.