Een toxoplasmose-bloedtest zoekt naar antistoffen tegen Toxoplasma gondii, een veelvoorkomende parasiet die de meeste mensen die hem oplopen nooit opmerken. De test wordt zelden gedaan om huidige klachten te verklaren. Veel vaker beantwoordt hij een andere vraag: heeft je afweersysteem deze parasiet al eens ontmoet, en zo ja, was dat kort geleden of lang geleden?

Dat onderscheid telt het meest tijdens de zwangerschap en bij mensen met een verminderde afweer. In dit artikel lees je wat de twee belangrijkste soorten antistoffen betekenen, waarom een positieve IgM zo vaak misleidend is, hoe een aviditeitstest de twijfel wegneemt, hoe het Nederlandse beleid rond zwangerschap is, en wat recent onderzoek zegt over behandeling en controles op lange termijn.

Wat meet een toxoplasmose-bloedtest?

Toxoplasma gondii is een eencellige parasiet die zijn levenscyclus afmaakt in katten, maar bijna elk warmbloedig dier kan besmetten, ook mensen. Het RIVM schrijft dat de parasiet vooral zit in kattenpoep, in grond waar katten op hebben gepoept en in rauw of niet goed doorbakken vlees. Eenmaal in het lichaam vormt hij slapende cysten, vooral in spier- en hersenweefsel, waar hij bij een gezond mens levenslang blijft zonder problemen te geven.

Omdat de parasiet moeilijk rechtstreeks te vinden is, zoeken laboratoria naar de antistoffen die je afweersysteem ertegen heeft gemaakt. De twee die op bijna elke uitslag staan, zijn IgM en IgG. Ze stijgen volgens een verschillend tijdschema, en precies dat tijdschema gebruikt de test. De LCI-richtlijn van het RIVM noemt ook IgA als mogelijke aanvullende antistof.

Het bloed wordt gewoon uit een ader afgenomen en je hoeft niet nuchter te zijn. De uitslag wordt meestal gemeld als positief, negatief of twijfelachtig, soms met een getal in internationale eenheden per milliliter.

De twee antistoffen en wat ze betekenen

Antistof	Wanneer ze verschijnt	Hoe lang ze blijft	Waar ze op wijst
IgM	Binnen één tot twee weken na besmetting	Meestal maanden, soms tot twee jaar of langer	Mogelijk een recente infectie, maar op zichzelf onbetrouwbaar
IgG	Vanaf ongeveer twee weken, met een piek na enkele maanden	Levenslang	Een vroegere besmetting en blijvende bescherming

Het laboratorium Certe schrijft dat IgM tot twee jaar na de besmetting aantoonbaar kan zijn en daarom niet geschikt is om een recente infectie vast te stellen. Het algemene gedrag van deze antistofklassen is bij veel infecties hetzelfde; onze uitleg over de IgG-waarde in je bloed en onze uitleg over de IgM-waarde in je bloed beschrijven dat patroon uitgebreider.

Waarom heeft je arts deze test aangevraagd?

Zwangerschap, als er een afwijking op de echo is, klachten die op een recente infectie passen, of een duidelijk risico. In Nederland wordt niet standaard gescreend (zie verderop).
Werk met een hoger risico. Het RIVM noemt zwangere vrouwen in de vleesverwerkende industrie, de groenvoorziening en de dierenverzorging; bij hen is testen volgens het arbobesluit wel aangewezen.
Een verminderde afweer, bijvoorbeeld na een orgaantransplantatie, tijdens chemotherapie of bij een gevorderde hiv-infectie. Onze uitleg over de uitslag van een hiv-test bespreekt dat onderzoek.
Onverklaarde opgezette lymfeklieren, langdurige moeheid of een ziekte die op ziekte van Pfeiffer lijkt.
Een ontsteking aan het netvlies, die toxoplasmose jaren na de oorspronkelijke besmetting kan veroorzaken.
Onderzoek van een pasgeboren baby als een besmetting tijdens de zwangerschap wordt vermoed.
Vóór bepaalde transplantaties, om donor en ontvanger op elkaar af te stemmen.

Bij gezonde volwassenen zonder klachten hoort deze test niet bij het gewone bloedonderzoek. Volgens het RIVM heeft ongeveer 40 procent van de Nederlandse bevolking antistoffen tegen Toxoplasma, vaak zonder het ooit gemerkt te hebben. De LCI-richtlijn noemt een stijging met de leeftijd, van ongeveer 10 procent bij mensen onder de 20 tot meer dan 80 procent in de oudste leeftijdsgroep. Een positieve IgG is in die situatie dus een gewone bevinding en geen diagnose.

Toxoplasmose-uitslag: zo lees je IgG en IgM

IgG	IgM	Gebruikelijke uitleg	Wat er daarna gebeurt
Negatief	Negatief	Geen aanwijzing voor een infectie, vroeger of nu, en geen bescherming	Voorlichting over voorkomen; in sommige situaties later opnieuw testen
Positief	Negatief	Een infectie in het verleden, nu slapend	Meestal geruststellend; geen actie bij een gezond iemand
Negatief	Positief	Een heel vroege infectie, of vaker een fout-positieve uitslag	Na twee tot drie weken beide opnieuw meten om te zien of IgG verschijnt
Positief	Positief	Onduidelijk; kan recent of lang geleden zijn	Een IgG-aviditeitstest, vaak in een gespecialiseerd laboratorium

In die onderste regel zit de meeste zorg, en daar doet de extra test ook zijn werk. Het RIVM wijst erop dat er vooral tijdens de zwangerschap aspecifieke IgM-reacties kunnen voorkomen, en Certe adviseert bij een klinische verdenking altijd na 2 tot 3 weken een tweede monster om te zien of de titer duidelijk stijgt.

Wat een aviditeitstest toevoegt

Aviditeit betekent hoe stevig een antistof zich aan zijn doelwit vastgrijpt. Kort na een infectie maakt het afweersysteem antistoffen die losjes binden; in de maanden daarna verfijnt het die tot ze stevig binden. Door de aviditeit te meten, kun je een infectie dateren zonder weken later een tweede monster nodig te hebben.

Volgens de LCI-richtlijn bestaat de infectie bij een hoge aviditeit in ieder geval langer dan 4 maanden. In het eerste trimester van een zwangerschap sluit dat een besmetting tijdens de zwangerschap dus vrijwel uit. Een lage of twijfelachtige aviditeit bewijst geen recente infectie, want niet iedereen maakt antistoffen met een hoge aviditeit; Certe waarschuwt dat men daardoor ten onrechte kan concluderen dat het om een recente infectie gaat. Een lage aviditeit leidt daarom meestal tot verder onderzoek in plaats van meteen tot conclusies.

Toxoplasmose en zwangerschap: wat betekent je uitslag?

De zorg tijdens de zwangerschap gaat niet over de gezondheid van de moeder, maar over overdracht naar het kind. Dat kan alleen als de besmetting tijdens of kort vóór de zwangerschap plaatsvindt. Een vrouw die jaren eerder besmet is geraakt, is in het algemeen beschermd, en haar baby loopt geen risico door die oude infectie. De LCI-richtlijn noemt een paar uitzonderingen, zoals een herinfectie met een ander type parasiet of een reactivatie bij zwangeren met hiv.

Het risico verloopt in twee richtingen tijdens de zwangerschap. De LCI-richtlijn beschrijft dat de kans op overdracht stijgt van ongeveer 6 procent bij 10 weken tot meer dan 80 procent bij 38 weken. Maar een besmetting vroeg in de zwangerschap geeft, als het kind wel besmet raakt, de ernstigste gevolgen; later in de zwangerschap zijn de gevolgen meestal milder of later merkbaar. Daarom is het dateren van de infectie zo belangrijk, en daarom is een positieve IgM alleen nooit genoeg om op te handelen.

In Nederland is het beleid om niet te screenen vóór of tijdens de zwangerschap, schrijft het RIVM. In plaats daarvan krijgen zwangeren goede voorlichting over voorkomen. De LCI-richtlijn voegt toe dat een IgM-test niet geschikt is voor screening in de zwangerschap, omdat IgM lang kan blijven. Praktische preventie is eenvoudig en de moeite waard als je IgG negatief is of je het niet weet:

Eet geen rauw of halfrauw vlees en bak vlees goed door.
Was groente en fruit goed, en was je handen na het werken met aarde.
Draag handschoenen bij het tuinieren.
Laat iemand anders de kattenbak elke dag verschonen. Doe je het zelf, draag dan handschoenen; het RIVM legt uit dat de eitjes van de parasiet pas na één dag besmettelijk worden.

Wanneer ga je naar de dokter?

Neem snel contact op met je verloskundige of gynaecoloog als je zwanger bent en een deel van je uitslag positief is, zodat een aviditeitstest of onderzoek in een gespecialiseerd laboratorium zonder uitstel kan worden geregeld.
Zoek dringend hulp als je een verminderde afweer hebt en hoofdpijn, verwardheid, epileptische aanvallen, krachtverlies aan één kant of veranderingen in je zicht krijgt, omdat een reactivatie hersenen en ogen kan aantasten. Bij levensgevaar bel je 112.
Laat je ogen nakijken als je een bekende eerdere infectie hebt en vlekjes ziet, wazig ziet of pijn aan je oog hebt.
Een positieve IgG met een negatieve IgM bij een gezonde volwassene die niet zwanger is, vraagt geen vervolg. Die combinatie beschrijft een veelvoorkomende, slapende en onschuldige toestand.

Waren opgezette klieren en moeheid de reden voor de test, dan bekijkt je huisarts meestal ook het bloedbeeld, het aantal lymfocyten en ontstekingswaarden zoals de CRP-waarde, omdat verschillende infecties een vergelijkbaar beeld geven.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

Onderzoek van de afgelopen drie jaar richtte zich op het makkelijker maken om met deze uitslagen iets te doen, vooral tijdens de zwangerschap. Dit vond het, in gewone woorden.

IgM alleen is niet genoeg, en aviditeit lost veel op

Een systematische review uit 2025 voegde 67 studies samen over IgM-, IgG-aviditeits- en IgA-tests bij zwangere vrouwen. Een positieve IgM op zichzelf bleek vaak misleidend, en het toevoegen van de aviditeitstest verbeterde het onderscheid tussen een recente en een oude infectie flink. Voor jou betekent dit direct: een positieve IgM in de zwangerschap hoort te leiden tot een aviditeitstest in plaats van meteen tot paniek, en een hoge aviditeit wijst op een oude, onschuldige infectie.

Behandelen tijdens de zwangerschap maakt een groot verschil

Een systematische review uit 2025 van 56 studies met meer dan elfduizend zwangerschappen vergeleek baby’s van behandelde en onbehandelde moeders. De infectie bereikte de baby veel minder vaak als de moeder werd behandeld: ongeveer 18 procent tegenover 58 procent zonder behandeling. Dit zijn samengevoegde cijfers uit studies van wisselende kwaliteit, geen enkele gecontroleerde studie, dus de precieze getallen zijn een aanwijzing en geen exacte voorspelling. De praktische boodschap is duidelijk: als bloedonderzoek een besmetting tijdens de zwangerschap laat zien, verkleint snel beginnen met een behandeling het risico voor de baby flink.

Kinderen hebben jarenlang oogcontroles nodig

Een studie uit 2024 volgde 646 Franse kinderen die vóór de geboorte besmet waren, tot 35 jaar lang. Ongeveer drie op de tien kregen een afwijking achter in het oog, vaak voor het eerst rond de leeftijd van zeven en twaalf jaar, al was ernstige schade zeldzaam. Voor gezinnen verandert dit de kijk op controles: een kind met aangeboren toxoplasmose heeft tot ver in de volwassenheid regelmatig oogonderzoek nodig, ook als testen en behandelen na de geboorte goed zijn verlopen.

Begrippenlijst

Begrip	Uitleg
Toxoplasma gondii	De eencellige parasiet die toxoplasmose veroorzaakt. Katten zijn de eindgastheer.
IgM	De antistofklasse die als eerste na een infectie wordt gemaakt. Ze verdwijnt in de loop van maanden, maar blijft soms veel langer.
IgG	De langdurige antistofklasse die meestal levenslang blijft en wijst op een vroegere besmetting.
Aviditeit	Hoe stevig een antistof aan zijn doelwit bindt. Ze neemt in de loop van maanden toe en helpt een infectie te dateren.
Seroconversie	De overgang van geen antistoffen naar wel antistoffen, wat laat zien dat de besmetting daartussen plaatsvond.
Congenitale infectie	Een infectie die vóór de geboorte van moeder op kind is overgegaan.
Twijfelachtig	Een uitslag die te dicht bij de grens ligt om positief of negatief te noemen; meestal volgt een nieuwe test.
Verminderde afweer	Een verzwakt afweersysteem door ziekte of medicijnen.
Retinochoroïditis	Ontsteking achter in het oog, de meest voorkomende langetermijncomplicatie van deze infectie.

Veelgestelde vragen

Hoe weet je of je toxoplasma hebt?

Je weet of je toxoplasma hebt (gehad) alleen via een bloedtest, want de infectie geeft bijna nooit klachten. Het RIVM noemt soms milde klachten zoals moeheid, lusteloosheid of koorts, die zo algemeen zijn dat mensen ze niet herkennen. Een positieve IgG laat zien dat je de parasiet ooit hebt opgelopen; voor de vraag of dat recent was, zijn IgM, een tweede monster of een aviditeitstest nodig.

Wat betekent een positieve toxoplasmose-IgG?

Het betekent dat je op een bepaald moment in het verleden besmet bent geraakt en dat je afweersysteem daar een blijvend geheugen van heeft. Bij een gezonde volwassene die niet zwanger is, komt dat vaak voor en is het meestal geruststellend, omdat het meestal bescherming tegen een nieuwe besmetting betekent. De parasiet blijft levenslang slapend in het lichaam, maar geeft geen problemen tenzij je afweer ernstig verzwakt raakt. Voor een positieve IgG alleen krijg je geen behandeling.

Moet ik me zorgen maken over een positieve IgM?

Niet meteen. IgM is de antistof die als eerste verschijnt na een besmetting, maar ze kan lang blijven en geeft ook vaak fout-positieve uitslagen, dus een positieve uitslag op zichzelf is onbetrouwbaar. Je arts kijkt er de IgG-uitslag bij, en regelt tijdens de zwangerschap meestal een aviditeitstest om te bepalen wanneer de besmetting was. Veel positieve IgM-uitslagen blijken een oude infectie te zijn, of helemaal geen infectie.

Wat als IgG en IgM allebei negatief zijn tijdens de zwangerschap?

Dan ben je nooit besmet geweest en heb je geen bescherming, dus preventie is belangrijk. Bak vlees goed door, was groente, fruit en je handen na het tuinieren of werken met aarde, draag buiten handschoenen en laat iemand anders de kattenbak dagelijks verschonen. Negatief zijn is op zichzelf geen probleem; het betekent alleen dat de voorzorgsmaatregelen voor jou gelden.

Hoe groot is de kans dat je toxoplasmose krijgt?

Die kans is in Nederland niet zo groot, en kleiner dan vroeger. Bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd daalde het aandeel met antistoffen volgens de LCI-richtlijn van 35,2 procent in 1995/1996 naar 17,5 procent in 2016/2017. De LCI noemt de kans op besmetting bij een eenmalig contact of risicogedrag erg klein. Met de hygiëneregels hierboven verklein je die kans nog verder.

Wat is toxoplasma bij de kat, en moet ik mijn kat wegdoen?

Toxoplasma bij de kat is dezelfde parasiet; katten zijn de enige dieren waarin hij zich volledig kan voortplanten, en ze scheiden hem kort uit met hun ontlasting. Je hoeft je kat niet weg te doen. Katten scheiden de parasiet meestal maar een paar weken uit na hun eigen eerste besmetting, en wat in de kattenbak ligt, wordt pas na een dag besmettelijk. De kattenbak elke dag verschonen, liefst door iemand anders tijdens de zwangerschap, en daarna je handen wassen, haalt bijna al het risico weg.

Hoe wordt toxoplasmose behandeld, en kun je ervan genezen?

Volgens het RIVM is behandeling meestal niet nodig: gezonde mensen met een goede afweer worden vaak vanzelf beter. Behandeling met speciale middelen tegen de parasiet wordt wel gebruikt tijdens de zwangerschap als een besmetting is bevestigd of sterk wordt vermoed, bij pasgeborenen met een aangeboren infectie, bij een oogontsteking en bij mensen met een verminderde afweer. De parasiet zelf verdwijnt niet helemaal uit het lichaam, maar blijft slapend. Welke behandeling en hoe lang, beslist een specialist.

Wat gebeurt er als je toxoplasmose hebt, en kan het terugkomen?

Bij de meeste mensen gebeurt er niets merkbaars: de parasiet trekt zich terug in slapende cysten. Die kunnen weer actief worden, maar vrijwel alleen als het afweersysteem ernstig verzwakt raakt, bijvoorbeeld tijdens chemotherapie, na een transplantatie of bij een gevorderde hiv-infectie. Dan kan een reactivatie hersenen of ogen aantasten en is snelle behandeling nodig. Daarnaast kunnen oogafwijkingen jaren na een aangeboren infectie verschijnen of terugkomen, en daarom worden voor die kinderen langdurige oogcontroles aangeraden.

Bronnen

RIVM — Toxoplasmose en zwangerschap — Rivm.nl, 2018 — rivm.nl
RIVM — Toxoplasmose — Rivm.nl, geraadpleegd 2026 — rivm.nl
RIVM — Toxoplasmose — LCI-richtlijn, geraadpleegd 2026 — lci.rivm.nl
Certe — Toxoplasma — Diagnostiekwijzer medische microbiologie, geraadpleegd 2026 — certe.nl
MedlinePlus, National Library of Medicine — Toxoplasma Blood Test — MedlinePlus Medical Encyclopedia, herzien 2025 (Engelstalig) — medlineplus.gov
Centers for Disease Control and Prevention — Clinical Overview of Toxoplasmosis — CDC, herzien 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
Cleveland Clinic — Toxoplasmosis: Causes, Symptoms, Treatment and Prevention — Cleveland Clinic Health Library, herzien 2026 (Engelstalig) — my.clevelandclinic.org
Tork M, Sadeghi M, et al — Assessment of Simultaneous IgM, IgG Avidity, and IgA Testing in Diagnosis of Acute Toxoplasmosis in Pregnant Women: A Systematic Review and Meta-Analysis — BMC Pregnancy and Childbirth, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1186/s12884-025-07580-6
Ribeiro SK, Mariano IM, et al — Treatment Protocols for Gestational and Congenital Toxoplasmosis: A Systematic Review and Meta-Analysis — Microorganisms, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.3390/microorganisms13040723
Journé A, Garweg J, et al — Long-Term Ocular Outcomes in Congenital Toxoplasmosis Treated Perinatally — Pediatrics, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1542/peds.2023-064114

Verder lezen

Lees over de andere antistoftest die bij zwangeren wordt gedaan in onze uitleg over de RPR-test op syfilis.
Lees hoe een blijvend antistofgeheugen wordt gemeld in onze uitleg over IgG in je bloed.
Bekijk de antistofklasse die op een recente infectie wijst in onze uitleg over IgM in je bloed.
Bekijk de witte bloedcellen die op parasieten en virussen reageren in onze uitleg over het aantal lymfocyten.
Lees over de test bij een verminderde afweer in onze uitleg over de hiv-test en je uitslag.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Twee antistofregels en een woord als twijfelachtig kunnen van een gewoon zwangerschapsonderzoek een stressvolle avond maken. BloodSense leest je volledige labuitslag en legt in begrijpelijke taal uit wat IgG en IgM elk betekenen, hoe ze samen te lezen zijn en welke uitslagen echt om een vervolggesprek vragen. Zo begrijp je het patroon vóór je afspraak. Het BloodSense-rapport stelt geen diagnose van infecties en vervangt je verloskundige, gynaecoloog of huisarts niet.

Laat je labuitslag in enkele minuten uitleggen