De CA 15-3-waarde in je bloed meet een stukje eiwit dat bepaalde cellen, waaronder veel borstkankercellen, in het bloed afgeven. Het is een tumormarker, en begrijpen wat dat woord níét betekent, is de sleutel om je uitslag rustig te lezen: CA 15-3 is een hulpmiddel om een kanker te volgen die al bekend is, geen test die kanker vindt.

In dit artikel lees je wat de marker is, waarom hij nooit wordt gebruikt om kanker op te sporen bij gezonde mensen, welke onschuldige aandoeningen hem laten stijgen, hoe behandelteams naar het verloop kijken in plaats van naar één waarde, en wat recent onderzoek zegt over nieuwere bloedtests die hem beginnen aan te vullen.

Wat is CA 15-3 en wat meet de bloedtest?

CA staat voor ‘cancer antigen’, kanker-antigeen. De marker is een stukje van een groot eiwit, mucine 1 (MUC1), dat aan de oppervlakte van veel kliercellen zit en het weefsel helpt beschermen en soepel houden. Borstweefsel maakt het gewoon. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie (NVKC) wordt CA 15-3 gemaakt door normale cellen in het melkklierweefsel van de borst, maar ook door kankercellen, en kankercellen maken er veel meer van. Zijn er veel borstkankercellen, dan komt er meer in het bloed, waar het gemeten kan worden.

Omdat gewone cellen hetzelfde eiwit maken, heeft iedereen er wat van in het bloed. De uitslag is dus nooit gewoon ‘aanwezig’ of ‘afwezig’, maar een concentratie. Nederlandse laboratoria geven die meestal in kU/L, wat gelijk is aan U/mL. De NVKC noemt een referentiewaarde van 0 tot 30 kU/L.

Het bloed wordt gewoon uit een ader in je arm afgenomen, en je hoeft er niet nuchter voor te zijn. De uitslag duurt meestal één tot enkele dagen en je hoort hem via je behandelend arts.

Waarom deze test geen kanker kan opsporen

Twee problemen maken de test ongeschikt om kanker op te sporen. Veel mensen met borstkanker in een vroeg stadium hebben een volkomen normale waarde, omdat kleine tumoren te weinig van het eiwit afgeven om op te vallen. De NVKC schrijft dat maar 30 procent van de vrouwen met borstkanker op één plek een verhoogde CA 15-3 heeft. En veel mensen met een verhoogde waarde hebben helemaal geen kanker, omdat ook goedaardige aandoeningen de waarde verhogen. Een screeningstest moet in beide richtingen betrouwbaar zijn, en deze is dat niet.

Daarom wordt de test niet aangeraden voor iemand zonder diagnose, en wijst een verhoogde waarde bij een gezond iemand veel eerder op een goedaardige oorzaak dan op een verborgen kanker. In Nederland worden vrouwen van 50 tot en met 75 jaar elke twee jaar uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek borstkanker van het RIVM, en dat werkt met röntgenfoto’s van de borsten, niet met een bloedtest. Dezelfde redenering geldt voor verwante markers; zie onze uitleg over de CA 125-waarde als tumormarker en onze uitleg over de CEA-waarde in je bloed.

Waarom heeft je arts deze test aangevraagd?

Bijna altijd omdat er al een diagnose borstkanker is en het behandelteam die in de tijd wil volgen.

Volgen of chemotherapie, hormoontherapie of doelgerichte therapie werkt bij uitgezaaide borstkanker.
In bepaalde situaties letten op tekenen dat een behandelde kanker is teruggekomen.
Een uitgangswaarde vastleggen bij de start van de behandeling, zodat latere waarden ergens mee te vergelijken zijn.
Soms helpen een onduidelijke bevinding op een scan te duiden bij iemand met een bekende ziekte.

De NVKC wijst op een belangrijke beperking: het effect van een behandeling kan alleen worden gevolgd bij mensen die vóór de behandeling al een verhoogde CA 15-3 hadden. De test wordt meestal samen met een breder pakket aangevraagd. Als lever of botten betrokken zijn, kan dat andere uitslagen beïnvloeden. Daarom kijken behandelteams bij hetzelfde bezoek ook naar de alkalische fosfatase, de LDH-waarde in je bloed en het bloedbeeld.

CA 15-3 normale waarden: zo lees je je uitslag

De normale waarde van CA 15-3 ligt volgens de NVKC tussen 0 en 30 kU/L, maar de precieze grens hangt af van de meetmethode van het lab. De tabel hieronder laat zien hoe behandelteams uitslagen meestal benaderen.

Situatie	Wat het meestal betekent	Wat het team doet
Binnen de referentiewaarde, geen diagnose	Te verwachten; zegt niets over je kans op kanker	Niets
Licht boven de grens, geen diagnose	Meestal een goedaardige oorzaak, zoals een lever- of borstaandoening	De test herhalen en zoeken naar een goedaardige verklaring
Dalend over meerdere metingen tijdens de behandeling	De behandeling lijkt te werken	Het huidige plan voortzetten
Gestaag stijgend over meerdere metingen	Mogelijk groei van de ziekte, maar geen bewijs daarvan	Eerst beeldvorming, voordat de behandeling verandert
Eén onverwachte sprong	Vaak gewone schommeling, een andere ziekte of een labverschil	Herhalen voordat er conclusies worden getrokken

Elke regel na de eerste rust op hetzelfde idee: deze marker wordt gelezen als een lijn in een grafiek, niet als één punt. Eén waarde buiten de referentiewaarde betekent niet dat er kanker is of dat die is teruggekomen.

De piek die niet is wat hij lijkt

De waarde stijgt soms in de eerste weken van een nieuwe behandeling, zelfs als die behandeling werkt. Afstervende tumorcellen geven hun inhoud af, waaronder de marker. Deze tijdelijke stijging is bekend en behandelteams rekenen erop. Daarom wordt een vroege stijging na de start van een therapie niet als falen gezien.

Uitslagen zijn ook niet te vergelijken tussen laboratoria. Verschillende meetmethoden geven voor hetzelfde monster verschillende getallen, dus een verandering die verontrustend lijkt, kan gewoon komen door een ander lab. De NVKC adviseert daarom om CA 15-3 tijdens de behandeling steeds door hetzelfde laboratorium te laten bepalen. Zo wordt de lijn echt betekenisvol.

Wat betekent een verhoogde CA 15-3 als je geen borstkanker hebt?

Een verhoogde CA 15-3 zonder bekende borstkanker heeft meestal een goedaardige oorzaak. Deze aandoeningen kunnen de waarde laten stijgen:

Leveraandoeningen, zoals hepatitis en cirrose. Dit zijn de meest voorkomende goedaardige oorzaken van een flink verhoogde waarde.
Goedaardige borstaandoeningen, zoals een fibroadenoom en een borstontsteking (mastitis).
Endometriose, cysten op de eierstok en een ontsteking van baarmoeder, eileiders of eierstokken.
Zwangerschap en borstvoeding.
Longaandoeningen, zoals sarcoïdose en tuberculose.
Chronische nierziekte en sommige auto-immuunziekten, zoals lupus.
Andere kankers, zoals long-, eierstok-, alvleesklier- en darmkanker, die het eiwit ook kunnen maken.

Is de waarde verhoogd en zijn ook je leverwaarden afwijkend, dan is de lever vaak de verklaring. Lees eerst onze uitleg over het leverenzym ALAT voordat je het ergste aanneemt.

Wanneer bespreek je je uitslag met je arts?

Bespreek elke onverwachte uitslag met je behandelteam in plaats van hem zelf te duiden. Zij hebben je eerdere waarden, je scans en de tijdlijn van je behandeling, en die staan allemaal niet op je uitslag.
Laat je snel nakijken bij nieuwe botpijn, een aanhoudende hoest, kortademigheid, onverklaard gewichtsverlies of een nieuwe knobbel, wat de marker ook laat zien. Klachten wegen zwaarder dan het getal.
Vraag wat je eigen uitgangswaarde is als je met een behandeling begint, want een waarde van twintig betekent iets anders voor iemand met een uitgangswaarde van tien dan voor iemand met een uitgangswaarde van zestig.
Vraag deze test niet aan als algemene controle op kanker. Een normale uitslag zou niet geruststellen en een verhoogde uitslag zou hoogstwaarschijnlijk vals alarm zijn.

Het is ook redelijk om te vragen waarom de test überhaupt wordt gebruikt. Niet elke borstkanker maakt deze marker, en als de jouwe dat niet doet, geeft het volgen ervan meer onrust dan informatie. Behandelteams stoppen daarom soms met testen. Thuisarts.nl beschrijft dat je na de behandeling van borstkanker meestal minstens drie jaar voor controle naar de arts in het ziekenhuis gaat, en dat je zelf je borsten en lichaam controleert. Voor de aandoening zelf lees je onze uitleg over borstkanker: klachten, oorzaken en behandeling.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

Het interessantste recente onderzoek gaat niet over deze marker zelf, maar over wat er naast kan komen. Dit liet de afgelopen drie jaar zien.

Een hulpmiddel om het verloop te volgen, geen ja-of-nee-test

Een overzichtsartikel uit 2026 over het volgen van verschillende kankers via het bloed concludeerde dat markers zoals deze nuttig blijven om te volgen hoe een bekende kanker in de tijd reageert, maar te onnauwkeurig zijn voor vroege opsporing en het best werken samen met nieuwere bloedtests op basis van DNA. Voor jou betekent dit een duidelijk kader om aan vast te houden: het is een hulpmiddel om het verloop te volgen. Eén waarde buiten de referentiewaarde betekent op zichzelf niet dat de kanker terug is.

Tumor-DNA in het bloed kan terugkeer veel eerder signaleren

Een multicenterstudie uit 2026 volgde 83 vrouwen met borstkanker in een vroeg stadium vijf jaar lang met een persoonlijke bloedtest die zoekt naar stukjes DNA van de eigen tumor. De test signaleerde bijna alle gevallen van terugkeer, meestal ongeveer een jaar voordat de kanker op scans zichtbaar werd. Circulerend tumor-DNA zijn kleine stukjes erfelijk materiaal die kankercellen in het bloed afgeven. Het is een veelbelovende aanpak, al wordt nog onderzocht wat je met zo’n vroege waarschuwing moet doen.

Een positieve DNA-uitslag weegt zwaarder dan een schommelende marker

Een studie uit 2024 volgde 61 vrouwen met een hoog risico op terugkeer. Elke patiënt bij wie tijdens de controles tumor-DNA in het bloed werd gevonden, kreeg later een terugkeer van de ziekte, gemiddeld bijna een jaar daarna. Een negatieve uitslag was minder doorslaggevend, omdat sommige gevallen van terugkeer werden gemist. Voor wie zijn eigen getallen volgt, is dat een nuttig perspectief: een schommelende CA 15-3 betekent veel minder dan een positieve uitslag voor tumor-DNA. Biedt je behandelteam zo’n bloedtest aan, dan is het goed te begrijpen wat die wel en niet kan vertellen.

Niets hiervan verandert de huidige praktijk. Deze marker wordt nog steeds als een lijn gelezen, wordt nog steeds eerst met beeldvorming bevestigd voordat een behandeling verandert, en wordt nog steeds nooit gebruikt om mensen zonder diagnose te onderzoeken.

Begrippenlijst

Begrip	Uitleg
Tumormarker	Een stof in het bloed die sommige kankers in grotere hoeveelheden kunnen maken.
CA 15-3	Kanker-antigeen 15-3, een stukje van het eiwit mucine 1 dat vooral wordt gebruikt om borstkanker te volgen.
Mucine 1 (MUC1)	Een groot eiwit aan de oppervlakte van kliercellen, ook van gewone borstcellen.
kU/L (U/mL)	Kilo-eenheden per liter, de eenheid voor deze marker; gelijk aan units per milliliter.
Uitgangswaarde	Je eigen beginwaarde, waarmee latere uitslagen worden vergeleken.
CA 27-29	Een nauw verwante marker voor borstkanker die hetzelfde eiwit met een andere methode meet.
Circulerend tumor-DNA	Kleine stukjes erfelijk materiaal die kankercellen in het bloed afgeven.
Progressie	Een kanker die ondanks de behandeling groeit of zich uitbreidt.
Fout-positief	Een verhoogde uitslag bij iemand die de aandoening waar de test bij hoort niet heeft.

Veelgestelde vragen

Wat is CA 15-3 en waarvoor wordt de test gebruikt?

CA 15-3 is een tumormarker die wordt gebruikt om een borstkanker te volgen die al is vastgesteld, vooral om te zien of een behandeling werkt en om in bepaalde situaties te letten op tekenen van terugkeer. Hij wordt niet gebruikt om kanker op te sporen bij mensen zonder diagnose, omdat veel vroege kankers een normale waarde geven en veel goedaardige aandoeningen een verhoogde. Je team kijkt naar de richting over meerdere metingen, niet naar één waarde.

Wat zijn de normale waarden voor de tumormarker CA 15-3?

De NVKC noemt een referentiewaarde van 0 tot 30 kU/L (gelijk aan U/mL), maar het precieze getal verschilt per meetmethode. Lees je waarde dus af tegen de grens op je eigen uitslag. Belangrijker dan de algemene grens is je eigen uitgangswaarde. Een waarde van 25 betekent iets anders voor iemand van wie eerdere uitslagen rond de tien lagen dan voor iemand van wie de uitslagen meestal rond de vijftig liggen.

Wat betekent het als mijn tumormarkers te hoog zijn?

Een te hoge tumormarker betekent op zichzelf niet dat je kanker hebt of dat je kanker terug is. Eén verhoogde waarde kan komen door gewone schommelingen van de test, een ander laboratorium, een andere ziekte of een goedaardige aandoening zoals een leverziekte. Zelfs bij iemand met een bekende kanker leidt een stijgende lijn eerst tot beeldvorming en niet meteen tot een andere behandeling, omdat de scan bevestigt of er echt iets is veranderd. Bespreek elke onverwachte uitslag met je behandelteam.

Kan CA 15-3 verhoogd zijn zonder kanker?

Ja, en dat komt vaak voor. Leveraandoeningen zoals hepatitis en cirrose, goedaardige borstaandoeningen, endometriose, cysten op de eierstok, zwangerschap, borstvoeding, longaandoeningen zoals sarcoïdose, nierziekte en lupus kunnen de waarde allemaal verhogen. Dat is een van de belangrijkste redenen waarom de test niet als algemene controle op kanker wordt aangeboden: bij iemand zonder diagnose heeft een verhoogde waarde veel vaker een goedaardige verklaring.

Welke tumormarkers worden gebruikt bij borstkanker?

Bij borstkanker worden vooral CA 15-3 en de verwante marker CA 27-29 gebruikt, soms aangevuld met CEA. Ze dienen om uitgezaaide borstkanker te volgen, niet om de ziekte vast te stellen. Voor de diagnose zijn een mammografie, echo en een stukje weefsel nodig. Belangrijker voor de keuze van de behandeling zijn kenmerken van de tumor zelf, zoals de gevoeligheid voor hormonen, die in het weefsel worden onderzocht.

Waarom steeg mijn waarde net na de start van de behandeling?

Een vroege stijging kan juist ontstaan omdat de behandeling werkt. Als tumorcellen afsterven, geven ze hun inhoud af aan het bloed, waaronder deze marker. Dat kan in de eerste weken een tijdelijke piek geven. Behandelteams kennen dit patroon en zien het niet als falen. Meestal stabiliseert de waarde en daalt ze daarna bij het voortzetten van de behandeling.

Wat is het verschil tussen CA 15-3 en CA 27-29?

Ze meten hetzelfde onderliggende eiwit met verschillende labmethoden en verschillende antistoffen, en geven dus vergelijkbare maar niet gelijke informatie. Welke je ziekenhuis gebruikt, hangt af van het laboratorium. Omdat de getallen niet uitwisselbaar zijn, moet je de uitslagen van beide tests niet met elkaar vergelijken, en wisselen tussen beide tijdens een behandeling maakt de lijn moeilijker te lezen.

Bronnen

NVKC — CA 15-3 (kanker antigeen 15-3) — Allesovertesten.nl, geraadpleegd 2026 — allesovertesten.nl
RIVM — Bevolkingsonderzoek borstkanker — Rivm.nl, 2026 — rivm.nl
Thuisarts.nl (NHG) — Hoe gaat het verder na de operatie bij borstkanker? — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
National Cancer Institute — Tumor Marker Tests in Common Use — NCI Diagnosis and Staging, herzien 2023 (Engelstalig) — cancer.gov
MedlinePlus, National Library of Medicine — Tumor Marker Tests — MedlinePlus Medical Test, herzien 2025 (Engelstalig) — medlineplus.gov
Mayo Clinic Laboratories — Cancer Antigen 15-3 (CA 15-3), Serum: Test Overview — Mayo Clinic Laboratories Test Catalog (Engelstalig) — mayocliniclabs.com
Connors LM, Rodriguez CS, et al — From Serum Markers to Liquid Biopsy: Precision Monitoring in Breast, Ovarian, Pancreatic, and Prostate Cancers — Seminars in Oncology Nursing, 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.soncn.2026.152167
Blaye C, Bidard FC, et al — Tracking Structural Variants in Early Breast Cancer Using a High-Sensitivity ctDNA Assay Predicts Relapse in the Post-Neoadjuvant Setting: The Multicenter ALIENOR Trial — ESMO Open, 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.esmoop.2026.107766
Garcia-Murillas I, Cutts RJ, et al — Longitudinal Monitoring of Circulating Tumor DNA to Detect Relapse Early and Predict Outcome in Early Breast Cancer — Breast Cancer Research and Treatment, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1007/s10549-024-07508-2

Verder lezen

Vergelijk met de marker die vooral bij eierstokkanker wordt gevolgd in onze uitleg over de CA 125-waarde en wat die meet.
Bekijk de bredere tumormarker die bij verschillende kankers wordt gebruikt in onze uitleg over de CEA-waarde als tumormarker.
Begrijp de aandoening die deze marker volgt in onze uitleg over borstkanker in het kort.
Bekijk het enzym dat kan stijgen als kanker bot of lever aantast in onze uitleg over alkalische fosfatase en de oorzaken van afwijkingen.
Lees over de algemene marker voor celafbraak die er vaak naast wordt gevolgd in onze uitleg over de LDH-waarde en wat die zegt.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Een tumormarker in een patiëntportaal, zonder voorgeschiedenis of context, is een van de meest stressvolle getallen die je kunt tegenkomen. BloodSense leest je volledige labuitslag en legt in begrijpelijke taal uit wat deze marker volgt, waarom het verloop meer zegt dan één getal en hoe je leverenzymen en bloedbeeld ermee samenhangen. Zo bereid je de juiste vragen voor je behandelteam voor. Het BloodSense-rapport stelt geen diagnose, bepaalt geen stadium en vervangt je medische zorg nooit.

Laat je labuitslag in enkele minuten uitleggen