Roodvonk: symptomen, uitslag, besmettelijkheid en behandeling

Een kind wordt wakker met hevige keelpijn en koorts, en een dag later verschijnt er een fijne rode uitslag op borst en hals. Ga je er met je hand overheen, dan voelt de huid als schuurpapier. Die combinatie is het klassieke beeld van roodvonk, een kinderziekte die vooral voorkomt bij kinderen tussen 3 en 8 jaar (Thuisarts).

Roodvonk komt door een bacterie, en dat roept bij ouders vaak de vraag op of er antibiotica nodig zijn. Het antwoord verschilt per land. In de Verenigde Staten wordt roodvonk standaard getest en met antibiotica behandeld. In Nederland zeggen het RIVM en Thuisarts dat roodvonk meestal binnen 7 tot 10 dagen vanzelf overgaat, en dat de huisarts alleen bij ernstige klachten antibiotica geeft. Hieronder lees je waarom, hoe je roodvonk herkent, wanneer je de huisarts belt en wat bloedonderzoek wel en niet zegt. Anders dan bij een gewone verkoudheid die zonder recept overgaat, is het wel belangrijk om de alarmsignalen en de late complicaties te kennen.

Wat is roodvonk?

Roodvonk, medisch scarlatina, is een keelontsteking door streptokokken met een kenmerkende huiduitslag. De verantwoordelijke bacterie is Streptococcus pyogenes, in medische afkorting de groep A-streptokok. Sommige stammen maken gifstoffen, pyrogene exotoxinen. Bij een kind waarvan de afweer die gifstof nog niet kent, komt die in het bloed, prikkelt de kleine bloedvaatjes in de huid en geeft de roodheid waar de ziekte haar naam aan dankt.

Roodvonk is dus geen andere ziekte dan een keelontsteking door streptokokken. Het is zo’n keelontsteking plus een uitslag door de gifstof. Thuisarts noemt dat dezelfde bacterie ook alleen keelpijn of wondroos kan geven. Het aantal gevallen is de afgelopen tien jaar in verschillende landen gestegen, zoals in het Verenigd Koninkrijk, delen van Oost-Azië en elders in Europa, met een opleving nadat de coronamaatregelen werden versoepeld. Dat is een reden om alert te zijn op alarmsignalen, niet om in paniek te raken.

Wat zijn symptomen van roodvonk?

De symptomen van roodvonk zijn plotseling hoge koorts, keelpijn en een ruwe rode uitslag die voelt als schuurpapier, vaak met een frambozentong. De tijd tussen besmet raken en ziek worden is twee tot vijf dagen (RIVM). De ziekte begint met klachten die niets met de huid te maken hebben: plotselinge, pijnlijke keelpijn, koorts die snel oploopt (soms tot 40 graden), hoofdpijn, gevoelige klieren in de hals, geen zin in eten, en soms misselijkheid, overgeven of buikpijn. Hoesten en een loopneus ontbreken meestal, en dat is op zich een aanwijzing.

Op de tweede dag van de ziekte komt de uitslag, meestal eerst op de borst of in de hals en oksels. Het gezicht kleurt rood, terwijl de huid rond mond en neus bleek blijft. De tong krijgt eerst een wit laagje met rode bobbeltjes erdoorheen en wordt na ongeveer 3 dagen rood, dik en bobbelig: de frambozen- of aardbeientong. Volgens Thuisarts gaat de koorts na 3 tot 5 dagen weg en verdwijnen de plekjes een paar dagen later. Na 2 tot 3 weken kan de huid gaan vervellen, vooral aan handen, vingers, voeten en tenen, soms wekenlang.

Hoe de uitslag eruitziet en voelt, ook op een donkere huid

Het betrouwbaarste kenmerk is niet de kleur maar hoe de huid voelt. Ontelbare kleine bobbeltjes maken dat de uitslag aanvoelt als fijn schuurpapier; Thuisarts zegt dat het eruitziet als kippenvel. De uitslag verbleekt als je erop drukt, jeukt meestal niet, en is sterker in huidplooien, met donkerdere strepen in de elleboogplooien, oksels, liezen en aan de binnenkant van de dijen.

Op een lichte huid is de roodheid duidelijk en wordt ze vaak vergeleken met zonnebrand. Op een bruine of zwarte huid kan ze echt moeilijk te zien zijn; Thuisarts zegt het ook: op een lichte huid zijn de plekjes rood, op een donkere huid niet. Let daar op de andere kenmerken: de schuurpapierhuid, de sterkere uitslag in plooien, een doffe verdonkering in plaats van felrood, en het latere vervellen. Kijk bij goed daglicht en vergelijk huid met en zonder uitslag bij hetzelfde kind. De afwijkingen in mond en tong hangen helemaal niet van de huidskleur af.

Alarmsignalen: bel direct de huisarts

De groep A-streptokok kan soms een invasieve infectie geven, waarbij de bacterie in plekken komt die normaal steriel zijn, zoals het bloed of diepe weefsels. Dat is zeldzaam en ernstig. Thuisarts zegt: bel direct de huisarts of de huisartsenpost als 1 of meer van deze dingen klopt, en bij levensgevaar bel je 112:

• Je kind is heel erg ziek
• Je kind heeft het benauwd of ademt met geluid, zoals piepen of gieren, of krijgt een blauwe kleur
• Je kind kan niet meer drinken of slikken, kwijlt heel erg of kan de mond bijna niet meer open krijgen
• Zwelling of stijfheid van de nek, of het hoofd niet kunnen draaien
• Uitdroging: heel weinig plassen, geen tranen, een droge mond
• Uitslag die snel uitbreidt, pijn gaat doen of paars wordt
• Sufheid, verwardheid, of een kind dat moeilijk wakker te krijgen is

Bel ook je huisarts als je kind steeds zieker wordt, langer dan 5 dagen koorts heeft of als de klachten langer dan 10 dagen duren (Thuisarts).

Hoe roodvonk zich verspreidt en wie het krijgt

De bacterie verspreidt zich via druppeltjes bij hoesten, niezen of praten, via contact met speeksel en soms via gedeelde bekers. Volgens het RIVM dragen veel mensen de bacterie in neus en keel zonder ziek te worden, maar ze kunnen anderen wel besmetten. De bacterie kan ook via een beschadigde huid binnenkomen, en daarom ontstaat roodvonk soms na een wondje of brandwond.

Volgens het RIVM kan iedereen roodvonk krijgen, maar de ziekte komt vooral voor bij kinderen; Thuisarts noemt kinderen tussen 3 en 8 jaar. Volwassenen zijn niet immuun, vooral ouders en verzorgers niet. Roodvonk komt vooral voor in de late winter en het voorjaar, samen met luchtwegvirussen. Artsen sluiten daarom eerst griep met hoge koorts, spierpijn en uitputting uit voordat ze aannemen dat winterkoorts bacterieel is. Je wordt beschermd tegen de specifieke gifstof, en omdat er meerdere typen bestaan, kun je roodvonk twee keer krijgen. Volgens Thuisarts zijn de klachten de tweede keer minder erg.

Is roodvonk gevaarlijk voor volwassenen?

Roodvonk is voor volwassenen meestal niet gevaarlijk; het verloopt vaak als een flinke keelontsteking die vanzelf overgaat. Thuisarts zegt dat je als volwassene met roodvonk gewoon kunt werken als je je goed voelt. Werk je in de zorg, bespreek dan eerst met de GGD, de bedrijfsarts of je werkgever of je kunt werken. Ben je zwanger en in contact geweest met roodvonk, of word je erg ziek, overleg dan met je huisarts of verloskundige.

Is roodvonk hetzelfde als rode hond?

Nee, roodvonk is niet hetzelfde als rode hond: roodvonk komt door een bacterie, rode hond (rubella) door een virus waartegen de BMR-prik beschermt. Ook andere kinderziekten geven koorts met uitslag. Geen van deze verschillen vervangt onderzoek door een arts.

Een verspreide uitslag met koorts roept altijd de vraag op of het een virusziekte is. Een arts denkt daarom ook aan mazelen, dat in het gezicht begint en naar beneden trekt, voordat de diagnose vaststaat.

Hoe wordt roodvonk vastgesteld?

De diagnose begint met het klinische beeld: een pijnlijke keel met rode gezwollen amandelen, gevoelige klieren in de hals, koorts, de schuurpapieruitslag, een frambozentong en geen hoest. In Nederland stelt de huisarts roodvonk meestal vast op basis van dit beeld. Omdat de ziekte bij de meeste kinderen vanzelf overgaat en antibiotica vaak niet nodig zijn, is een keeltest hier geen standaard.

In landen waar roodvonk altijd met antibiotica wordt behandeld, zoals de Verenigde Staten, wordt de diagnose wel bevestigd met een sneltest of een keelkweek voordat antibiotica worden gegeven. Een sneltest op antigenen gebruikt een keeluitstrijk en geeft binnen vijf tot tien minuten een uitslag. Hij is heel specifiek, dus een positieve uitslag is betrouwbaar. Zijn zwakte is de gevoeligheid: hij mist een deel van de echte infecties. Daarom wordt daar bij een negatieve sneltest en klachten die toch op streptokokken wijzen een keelkweek of een moleculaire test ingezet. Een kweek duurt 24 tot 48 uur, maar vindt wat de sneltest miste.

Welk bloedonderzoek doet ertoe?

Bij een gewone roodvonk is geen bloedonderzoek nodig. Het klinische beeld beslist, en bloed prikken geeft een kind alleen extra stress.

Bloedonderzoek is zinvol als een kind ernstig ziek is, als de diagnose onduidelijk is, of als er een vermoeden van een complicatie is. Een arts kan dan een volledig bloedbeeld dat laat zien hoe sterk het lichaam zijn afweer inzet aanvragen. De verdeling van de witte bloedcellen laat de neutrofielen zien, die bij een bacteriële infectie flink stijgen, en voor de ernst kan de CRP, die binnen uren na een ontsteking stijgt, worden bepaald. Antistoftests zoals de antistreptolysine O-titer (ASLO) bevestigen een streptokokkeninfectie pas weken later. Ze zijn dus belangrijk als acuut reuma of een nierontsteking wordt onderzocht, niet tijdens de keelpijn zelf.

Wat te doen met roodvonk?

Bij roodvonk geef je je kind vooral rust, regelmatig koud water en zo nodig paracetamol, en let je op alarmsignalen; meestal gaat het vanzelf over. Thuisarts adviseert: laat je kind regelmatig koud water drinken, laat het op een waterijsje of snoepje zuigen als het oud genoeg is, geef paracetamol op vaste tijden volgens de bijsluiter, en zorg voor rust zonder dat je kind in bed hoeft te blijven. Speciale keeltabletten zijn niet nodig, en geef geen keeltabletten met pijnstillers (NSAID’s) zoals flurbiprofen. Houd de nagels kort als de uitslag kriebelt, en gebruik een parfumvrije crème als de huid vervelt.

Kan roodvonk vanzelf genezen?

Ja, roodvonk gaat volgens het RIVM vanzelf over na zeven tot tien dagen. Thuisarts legt uit dat kinderen vroeger door de bacterie soms reuma of een nierziekte kregen, en daarom vaak antibiotica kregen. Nu is roodvonk een ziekte die vanzelf overgaat, en antibiotica zijn vaak niet nodig. Bij een keelontsteking door een bacterie gaat de keelpijn met antibiotica maar ongeveer een halve dag eerder over, terwijl een kind wel bijwerkingen kan krijgen.

Wanneer zijn antibiotica wel nodig?

Bij ernstige klachten kan de huisarts antibiotica geven (RIVM). Internationaal, bijvoorbeeld volgens de Amerikaanse CDC, worden antibiotica standaard gegeven: ze maken de ziekte ongeveer een dag korter, zorgen dat een kind snel niet meer besmettelijk is, verlagen de kans op abcessen en oorontsteking, en voorkomen vooral acuut reuma, een afweerreactie op onbehandelde streptokokken die de hartkleppen blijvend kan beschadigen. Reumatische hartziekte is wereldwijd nog steeds een belangrijke doodsoorzaak; in landen als Nederland is acuut reuma zeldzaam geworden.

Welk antibioticum, in welke vorm, in welke dosis en hoe lang, beslist de arts die het voorschrijft, rekening houdend met leeftijd, gewicht en allergieën. Dit artikel noemt bewust geen middel, omdat de keuze persoonlijk is en het gebruik van overgebleven medicijnen onveilig is. Krijgt je kind antibiotica, maak de kuur dan precies af zoals voorgeschreven, ook als je kind er na een dag of twee goed uitziet.

Besmettelijkheid, school en kinderopvang

Volgens het RIVM zijn mensen met roodvonk al enkele dagen vóór de eerste klachten besmettelijk, dus al voordat de vlekjes verschijnen. Zonder antibiotica kan iemand anderen besmetten tot de huid niet meer vervelt, meestal twee tot drie weken na de eerste klachten. Met antibiotica is iemand meestal vanaf 24 uur na de start van de behandeling niet meer besmettelijk.

Omdat roodvonk al besmettelijk is voordat iemand vlekjes krijgt, is thuisblijven volgens het RIVM niet zinvol. Voelt je kind zich goed, dan mag het gewoon naar school of de kinderopvang. Vertel wel aan de leraar of pedagogisch medewerker dat je kind roodvonk heeft, zodat andere ouders op klachten kunnen letten. Dat wijkt af van landen waar een kind pas na 24 uur antibiotica en zonder koorts terug mag naar school.

Is roodvonk ernstig? Complicaties om te kennen

Roodvonk is meestal niet ernstig, maar er zijn zeldzame complicaties die verklaren waarom je alert moet blijven, ook weken na de ziekte.

Acuut reuma ontstaat één tot vijf weken na de keelinfectie en treft gewrichten, hart, huid en zenuwstelsel. Gewrichtspijn die van het ene grote gewricht naar het andere verspringt, is kenmerkend. Gezinnen die zich zorgen maken over blijvende gewrichtsklachten, hebben soms hulp nodig om dit patroon te onderscheiden van reumatoïde artritis, die gewrichten beschadigt via een chronisch auto-immuunproces. Een nierontsteking na streptokokken (post-streptokokken-glomerulonefritis), een afweerontsteking van de nierfilters, ontstaat één tot drie weken later met donkere of roze plas, dikke oogleden of een hogere bloeddruk; de meeste kinderen herstellen volledig, en anders dan acuut reuma wordt dit niet voorkomen door antibiotica.

Thuisarts zegt: bel je huisarts als je kind roodvonk heeft gehad en in de weken tot maanden erna wéér ziek wordt, met klachten als nergens zin in hebben, een bleek gezicht, dikke oogleden en roze plas, dikke rode gewrichten en weer koorts, of onrustige bewegingen.

Verspreiding in de buurt geeft de bekendere problemen: middenoorontsteking, een abces naast de amandel, en ontsteking die de bijholten bereikt. Een kind dat verstopt en koortsig blijft nadat de keel tot rust is gekomen, kan een bijholteontsteking na de keelinfectie ontwikkelen. Longontsteking en, zelden, een toxisch-shocksyndroom door streptokokken vormen de ernstige kant.

Roodvonk voorkomen

Er is geen vaccin tegen roodvonk (RIVM), al wordt er wel aan gewerkt. Voorkomen draait dus om het onderbreken van besmetting. Handen wassen met water en zeep is de belangrijkste maatregel, vooral voor het eten en na hoesten of je neus snuiten. Thuisarts adviseert ook: raak zo weinig mogelijk neus en mond aan, nies en hoest in je elleboog, en gebruik papieren zakdoekjes die je meteen weggooit. Deel geen bekers, bestek, tandenborstels of handdoeken zolang iemand ziek is. Huisgenoten zonder klachten hoeven niet getest te worden.

Nieuw onderzoek naar roodvonk en streptokokken

Canadese onderzoekers lazen met genoomsequencing, het uitlezen van de volledige genetische code van elke bacterie, monsters van groep A-streptokokken uit invasieve infecties van 2018 tot 2023. Onder monsters van het veelvoorkomende type emm1 steeg het aandeel van de agressievere M1-lijn, die samenhangt met roodvonkuitbraken en meer gifstof maakt, van 22,1 procent naar 60,2 procent (Golden e.a., 2024). Wat dit voor jou betekent: meer meldingen van roodvonk weerspiegelen echte veranderingen in de bacterie, en dat is een reden om alarmsignalen serieus te nemen.

Een studie in Gambia nam 376 kinderen onder de 16 met keelpijn op en vergeleek twee sneltests met kweek en PCR, een techniek die DNA van bacteriën opspoort. De sneltest op antigenen vond 83,8 procent van de met kweek bevestigde gevallen, maar maar 55,7 procent van de met PCR bevestigde gevallen. Een snelle test die genetisch materiaal vermenigvuldigt, vond 94,6 en 93,5 procent (Armitage e.a., 2025). Wat dit voor jou betekent: een negatieve sneltest is niet het hele verhaal als de klachten op streptokokken wijzen.

Een team in Warschau bekeek 91 kinderen die in het seizoen 2022 tot 2023 in het ziekenhuis lagen met een gecompliceerde longontsteking, dat wil zeggen met vocht of infectie rond de long. De groep A-streptokok was de belangrijkste oorzaak, bij 24,2 procent, en 68,2 procent van die kinderen had ook klachten van roodvonk. Hun bloeduitslagen waren anders, met een procalcitonine die een ernstige bacteriële infectie van een virusziekte onderscheidt van gemiddeld 28,1 tegen 1,5 ng/dL (Grochowska e.a., 2024). Wat dit voor jou betekent: een kind met roodvonk dat het benauwd krijgt of bij wie de koorts weer oploopt, moet snel opnieuw beoordeeld worden.

Fabels en feiten over roodvonk

• Fabel: roodvonk is een dodelijke ziekte uit vroeger tijden. Feit: bijna alle kinderen herstellen volledig, meestal binnen 7 tot 10 dagen.
• Fabel: de uitslag maakt een kind besmettelijk. Feit: de bacterie in de keel verspreidt het; vervagende uitslag en vervellende huid zijn op zich niet het probleem.
• Fabel: een kind met roodvonk moet thuisblijven. Feit: volgens het RIVM is thuisblijven niet zinvol, omdat roodvonk al besmettelijk is voordat de vlekjes komen.
• Fabel: als je antibiotica krijgt, mag je stoppen zodra de koorts weg is. Feit: maak een voorgeschreven kuur altijd af.

Begrippenlijst

Veelgestelde vragen over roodvonk

Is roodvonk besmettelijk?

Ja. De groep A-streptokok verspreidt zich via druppeltjes, speeksel en gedeelde bekers, en daarom komen gevallen vaak samen voor in klassen en gezinnen. Volgens het RIVM is iemand al enkele dagen vóór de eerste klachten besmettelijk en zonder behandeling tot de huid niet meer vervelt, meestal twee tot drie weken. Met antibiotica is dat meestal na 24 uur voorbij. Omdat de besmetting al voor de vlekjes gebeurt, mag een kind dat zich goed voelt in Nederland gewoon naar school.

Is roodvonk gevaarlijk?

Roodvonk is zelden gevaarlijk, en de meeste kinderen herstellen volledig. Het risico zit in zeldzame complicaties, zoals acuut reuma met schade aan de hartkleppen, een nierontsteking en heel soms een invasieve infectie. Laat je kind direct beoordelen bij benauwdheid of moeite met slikken, kwijlen, een dikke nek, uitdroging, pijnlijke uitbreidende uitslag of sufheid, en bel ook als je kind weken later opnieuw ziek wordt met dikke oogleden, roze plas of dikke gewrichten.

Hoe krijg je roodvonk?

Je krijgt roodvonk zoals je een keelontsteking door streptokokken krijgt: door druppeltjes in te ademen van iemand die hoest of niest, door contact met speeksel of neusvocht, of door bekers en bestek te delen. Minder vaak komt de bacterie binnen via een beschadigde huid, zodat roodvonk kan volgen op een wondje of brandwond. De uitslag ontstaat alleen bij mensen die die gifstof nog niet eerder tegenkwamen.

Wat is de oorzaak van roodvonk?

De oorzaak is een infectie met Streptococcus pyogenes, dezelfde bacterie als bij een gewone keelontsteking door streptokokken. Bepaalde stammen hebben genen voor pyrogene exotoxinen, stoffen die een sterke afweerreactie uitlokken. Als zo’n stam iemand besmet die nog niet beschermd is tegen die gifstof, komt die in het bloed en ontsteekt hij de kleine bloedvaatjes in de huid. Zo ontstaan de schuurpapieruitslag en het rode gezicht die ouders herkennen.

Hoe lang duurt roodvonk?

Koorts en keelpijn worden meestal binnen drie tot vijf dagen beter, en met antibiotica vaak binnen 24 tot 48 uur. De uitslag verdwijnt in ongeveer een week. Vervellen aan vingertoppen, tenen, handpalmen en voetzolen kan daarna nog weken doorgaan, en dat betekent niet dat de infectie er nog is. Koorts die terugkomt nadat het beter ging, is een reden om de huisarts te bellen.

Bronnen

• Thuisarts (NHG) — Mijn kind heeft roodvonk, wat helpt? — Thuisarts.nl, 2026 — thuisarts.nl
• RIVM — Roodvonk — RIVM, 2025 — rivm.nl
• Centers for Disease Control and Prevention — About Scarlet Fever — CDC, 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
• Centers for Disease Control and Prevention — Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis — CDC, 2024 (Engelstalig) — cdc.gov
• National Library of Medicine — Scarlet Fever — MedlinePlus, 2024 (Engelstalig) — medlineplus.gov
• Mayo Clinic — Scarlet Fever: Symptoms and Causes — Mayo Clinic, 2024 (Engelstalig) — mayoclinic.org
• Cleveland Clinic — Scarlet Fever — Cleveland Clinic, 2023 (Engelstalig) — clevelandclinic.org
• American Academy of Pediatrics — The Difference Between a Sore Throat, Strep and Tonsillitis — HealthyChildren.org, 2024 (Engelstalig) — healthychildren.org
• Golden AR, e.a. — Invasive Group A Streptococcus Hypervirulent M1 Clone, Canada — Emerging Infectious Diseases, 2024 — doi.org
• Armitage EP, e.a. — Clinical Decision Rules and Rapid Tests for Streptococcus pyogenes Pharyngitis — The Journal of Infection, 2025 — doi.org
• Grochowska M, e.a. — Complicated Pneumonia Caused by Group A Streptococcus in Children — Journal of Infection and Chemotherapy, 2024 — doi.org

Verder lezen

• Onze uitleg over verkoudheid laat zien waarom hoesten en een loopneus eerder van streptokokken afwijzen: verkoudheid: symptomen en wat helpt.
• Een hoest die weken na een keelinfectie blijft, bespreken we bij acute bronchitis en hoe lang die duurt.
• Over een ontstekingswaarde die artsen gebruiken om ontsteking te volgen, lees je meer bij de BSE (bezinking).
• Wat een plasmonster over de nieren zegt na een streptokokkeninfectie, lees je bij witte bloedcellen in de urine.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

De meeste kinderen met roodvonk hebben nooit bloedonderzoek nodig. Als het wel wordt gedaan, zijn de getallen zonder context moeilijk te lezen. Meer witte bloedcellen met vooral neutrofielen wijst op een bacterieel proces, de CRP laat zien hoeveel ontsteking er nu actief is, en procalcitonine helpt een ernstige bacteriële infectie te onderscheiden van een virusziekte.

BloodSense zet die waarden om in gewone taal en laat zien welke buiten de referentiewaarden voor de leeftijd vallen, met een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies, en het vervangt het oordeel van je huisarts niet, maar je komt wel voorbereid op de controle.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen