In het kort

Witte plekjes of puntjes op de amandelen horen meestal bij een keelontsteking, en die komt meestal door een verkoudheidsvirus, niet door streptokokken. Ook vaak: de ziekte van Pfeiffer en onschuldige amandelstenen; minder vaak spruw (een schimmelinfectie). Een keelkweek of sneltest en soms bloedonderzoek (bloedbeeld en Pfeiffertest) laten zien wat het is. Alleen een bacterie heeft soms antibiotica nodig.

Witte plekjes in de keel: wat is het in het kort?

  • Een teken, geen ziekte: bij keelpijn zie je soms witte of gele plekjes of dik slijm[13]. Artsen noemen dit beslag of pus op de amandelen[1]. Het kunnen ook amandelstenen zijn, een schimmellaagje of, zelden, een plek in het slijmvlies zelf.
  • Hoe vaak: keelontsteking komt heel vaak voor, vooral bij kinderen[2]. Groep A-streptokokken veroorzaken maar 20 tot 30% van de keelpijn bij kinderen en 5 tot 15% bij volwassenen[3].
  • Het belangrijkste: pus op de amandelen betekent niet dat het een bacterie is. Zelfs met een hoge score (beslag, koorts, geen hoest) vindt men streptokokken bij maar 32 tot 65% van de mensen[1].
  • Belangrijkste onderzoeken: sneltest of keelkweek, volledig bloedbeeld en een test op de ziekte van Pfeiffer[5].

Hoe zien witte puntjes in de keel eruit, en welke klachten horen erbij?

Wat je in de spiegel ziet en wat je voelt, wijst al een richting op:

  • Puntjes of strepen pus op rode, gezwollen amandelen, met keelpijn, koorts en pijnlijke klieren onder de kaak: keelontsteking door een virus of bacterie[2].
  • Een dikke wit-gele laag op grote amandelen, met veel moeheid en gezwollen klieren achter in de nek, soms in de oksels: typisch voor de ziekte van Pfeiffer (klierkoorts)[4][5].
  • Kleine, harde, witte of gele bolletjes in de holtes van de amandelen, met een slechte adem maar weinig pijn en geen koorts: amandelstenen (tonsillolieten)[8].
  • Fluweelachtige witte plekken op tong, wangen en keel die een beetje bloeden als je eraan schraapt: spruw, een gistinfectie[7].
  • Een witte plek die niet weg te vegen is en blijft, meestal zonder pijn: laat die bekijken door je tandarts of huisarts[9].

Witte plekjes zonder koorts en zonder pijn zijn vaak amandelstenen. Een ruwe, rode huiduitslag erbij doet denken aan roodvonk[2].

Witte plekken in de keel: wanneer bel je de huisarts?

Wanneer naar de dokter

  • Spoed: bel 112 als je het erg benauwd hebt of niet meer kunt ademen. Bel direct je huisarts of de huisartsenpost als je benauwd bent, een piepend of gierend geluid maakt bij het ademen, helemaal niet meer kunt drinken of slikken, gaat kwijlen, je mond niet meer normaal open krijgt of je steeds zieker voelt[13]. Ook bij plotselinge, heftige buikpijn tijdens de ziekte van Pfeiffer[5].
  • Binnen 24 tot 48 uur als je afweer minder goed is door een ziekte of medicijnen[13], of bij pus met koorts van 38,3 °C of hoger, gezwollen pijnlijke halsklieren of een ruwe rode uitslag[2].
  • Op werkdagen bij je huisarts als je langer dan 3 dagen koorts hebt, de keelpijn langer dan 10 dagen duurt of je denkt dat het door een soa komt[13]. Ook als amandelstenen steeds terugkomen of een witte plek in mond of keel niet weggaat[9].

Wat zijn de oorzaken van witte plekken in de keel?

Eerst de vaak voorkomende oorzaken; de zeldzame zijn goed om te kennen, maar niet de eerste gedachte.

  • Vaak Keelontsteking door een virus (verkoudheid, griep, adenovirus): de meest voorkomende oorzaak, die vanzelf overgaat[1][13].
  • Vaak Keelontsteking door streptokokken: plotselinge pijn, koorts, pus en pijnlijke klieren voor in de hals, meestal zonder hoest, vooral tussen 5 en 15 jaar[3]. Over sneltest en antibiotica lees je meer op onze pagina over keelontsteking door streptokokken.
  • Vaak Amandelstenen (tonsillolieten): kleine afzettingen in de plooien van de amandelen, gezien op 27,6% van de CT-scans van hoofd en hals in een onderzoek bij 3516 mensen, vaker op hogere leeftijd[8]. Ze zijn onschuldig.
  • Mogelijk Ziekte van Pfeiffer (klierkoorts) door het epstein-barrvirus, vooral tussen 15 en 24 jaar[4]. In een onderzoek voorspelden beslag in de keel en gezwollen klieren achter in de nek het best of iemand Pfeiffer had[6].
  • Mogelijk Spruw (candida-infectie): eerder na antibiotica, bij een puffer met corticosteroïden voor astma, bij diabetes met een hoge bloedsuiker, een slecht passend kunstgebit of een verminderde afweer, bijvoorbeeld door hiv[7].
  • Zeldzaam Soa in de keel, zoals gonorroe of syfilis, na orale seks; alleen een test geeft zekerheid.
  • Zeldzaam Difterie: een dikke grijze laag op amandelen en keel, 2 tot 3 dagen na besmetting, met zwakte en een dikke hals, bij mensen die niet gevaccineerd zijn[11].
  • Zeldzaam Leukoplakie: een witte plek die je niet weg kunt schrapen, vaak door roken; een klein deel kan kanker worden, daarom wordt een blijvende plek gecontroleerd en soms wordt er een stukje weefsel weggenomen[9]. Ook een amandel die aan één kant veel groter blijft, moet bekeken worden (zelden een lymfoom).

Welk onderzoek vindt de oorzaak, en hoe lees je de uitslag?

De huisarts kijkt in je keel en telt een paar eenvoudige kenmerken. Twee scores worden veel gebruikt: Centor (beslag op de amandelen, pijnlijke klieren voor in de hals, koorts boven 38 °C, geen hoest) en FeverPAIN (koorts, pus, bezoek binnen 3 dagen, erg ontstoken amandelen, geen hoest of verkoudheid). Een lage score maakt streptokokken onwaarschijnlijk[1]. Daarna, afhankelijk van wat de arts ziet:

  • Keelwat (uitstrijkje): een sneltest op groep A-streptokokken binnen enkele minuten, of een keelkweek die langer duurt[2].
  • Bloedbeeld met leukocytendifferentiatie: bij verdenking op Pfeiffer. Pfeiffer is onwaarschijnlijk bij minder dan 4,0 × 10⁹/l lymfocyten. Lymfocyten van minstens 50% van de witte bloedcellen, met minstens 10% atypische lymfocyten, zijn typisch[4]. Zie onze pagina over lymfocyten.
  • Pfeiffer-sneltest (heterofiele antistoffen, monospot): snel, maar in de eerste week bij ongeveer 25% nog negatief; bij twijfel worden EBV-antistoffen (VCA-IgM) bepaald[4][5].
  • Soms nog: een schraapsel bij spruw[7], het CRP als algemene ontstekingswaarde, leverwaarden als Pfeiffer de lever aantast[5] (zie te hoge leverwaarden), een hiv-test of andere soa-tests, afhankelijk van je verhaal.

Een fictief voorbeeld van een uitslag bij een studente van 19 met witte amandelen, koorts en veel moeheid:

Fictief voorbeeld van een uitslag: bloedbeeld en Pfeiffertest (Nederlands format)
BepalingUitslagReferentiewaardenMarkering
Leukocyten12,6 × 10⁹/l4,0 - 10,0H
Lymfocyten58 %20 - 40H
Lymfocyten absoluut7,31 × 10⁹/l1,0 - 3,5H
Atypische lymfocyten14 %0*
Heterofiele antistoffen (Pfeiffer-sneltest)positiefnegatief*
  1. H en sterretje: H staat voor boven de referentiewaarden van het lab, een sterretje voor een afwijkende uitslag. Elk lab drukt eigen referentiewaarden af; alleen die op jouw uitslag tellen.
  2. Lymfocyten 58% en atypische lymfocyten 14%: boven de grenzen van 50% en 10% die passen bij Pfeiffer[4].
  3. Sneltest positief: past bij deze klachten bij Pfeiffer. Een negatieve uitslag in de eerste week had het niet uitgesloten[4].
  4. Wat deze uitslag niet zegt: of er ook streptokokken zijn; dat laat alleen het keelonderzoek zien.

Keelkweek, bloedbeeld en antistoffen op verschillende dagen, elk met eigen markeringen? BloodSense legt elke regel van je volledige uitslag uit in gewone woorden en helpt je je vragen voor de huisarts voor te bereiden.

Laat mijn uitslag uitleggen

Welke controle is daarna nodig?

  • Virus: geen controle. Keelpijn gaat meestal binnen 10 dagen vanzelf over[13]; neem contact op als het snel erger wordt.
  • Streptokokken: meestal beter 2 tot 3 dagen na het begin van de antibiotica[2]; alleen als dat niet zo is, is een nieuwe controle nodig.
  • Ziekte van Pfeiffer: de koorts zakt in ongeveer 10 dagen, klieren en milt slinken in ongeveer 4 weken, de moeheid kan 2 tot 3 maanden duren[5]. Sport wordt minstens de eerste 3 weken vermeden vanwege het risico op een gescheurde milt[4]. Soms wordt het bloedbeeld herhaald als het eerste sterk afwijkend was.
  • Spruw die terugkomt: bloedsuiker en afweer laten nakijken is verstandig[7].
  • Witte plek die blijft: regelmatige controle, soms een stukje weefsel[9].

Hoe worden witte plekjes op de amandelen behandeld?

De behandeling hangt af van de oorzaak, niet van de plekjes zelf. We noemen hier geen doseringen; vraag het je huisarts of apotheker.

  • Virus: rust, koude dranken en paracetamol tegen pijn en koorts[12]; overleg met huisarts of apotheek of je een NSAID-pijnstiller zoals ibuprofen mag gebruiken[13]. Antibiotica helpen meestal niet tegen keelpijn[13] en maken de klachten gemiddeld maar zo'n 16 uur korter[1].
  • Streptokokken: antibiotica alleen als de huisarts ze nodig vindt, en dan helemaal opmaken[2].
  • Ziekte van Pfeiffer: rust en verlichting van klachten; antibiotica werken niet en amoxicilline of ampicilline kan huiduitslag geven[5].
  • Spruw: een middel tegen schimmels als mondspoeling, zuigtablet of tablet[7].
  • Amandelstenen: meestal niets; gorgelen en goed poetsen helpen. Prik niet met scherpe voorwerpen in je amandelen.
  • Abces: leegmaken en antibiotica in het ziekenhuis[10].

De amandelen weghalen is zelden nodig, alleen bij ernstige keelontstekingen die steeds terugkomen[12].

Kun je witte plekjes in de keel voorkomen?

  • Was je handen, gebruik papieren zakdoekjes en blijf thuis zolang je koorts hebt[12]. Deel bij Pfeiffer geen glazen, bestek of zoenen[5].
  • Spoel je mond na een puffer met corticosteroïden en houd je bloedsuiker goed om spruw te voorkomen[7].
  • Heb je amandelstenen, poets dan tanden en tong en gorgel na het eten.
  • Rook niet en ga regelmatig naar de tandarts[9].
  • Houd de vaccinatie tegen difterie op peil, met de herhaalprikken[11].

Vragen voor je huisarts

  1. Zijn deze witte plekjes pus, amandelstenen of spruw?
  2. Heeft een sneltest of keelkweek bij mij zin?
  3. Moet ik bloed laten prikken voor Pfeiffer, en wanneer wordt een negatieve test herhaald?
  4. Bij welke signalen moet ik eerder terugkomen?
  5. Moet een witte plek die er al weken zit naar de KNO-arts of de tandarts?

Veelgestelde vragen

Zijn witte plekjes op de amandelen besmettelijk?

De plekjes zelf niet, de ziekteverwekkers erachter vaak wel: virussen, streptokokken en het Pfeiffervirus gaan over via speeksel en druppeltjes[5][12]. Amandelstenen zijn niet besmettelijk.

Ik heb witte plekjes zonder koorts en zonder pijn. Is dat normaal?

Vaak gaat het om amandelstenen, die eerder een slechte adem geven dan pijn[8]. Gaat een plek niet weg met vegen en blijft hij, laat hem dan bekijken[9].

Mag ik de witte puntjes eruit drukken of wegkrabben?

Liever niet. Krabben kan de amandel beschadigen en geneest geen infectie. Bij amandelstenen is zacht gorgelen genoeg.

Kan een kind witte plekjes hebben zonder streptokokken?

Ja. De meeste keelpijn bij kinderen komt door een virus, streptokokken zitten achter maar 20 tot 30%[3]. Ook hand-voet-mondziekte geeft kleine blaasjes achter in de keel.

Gerelateerde artikelen

  1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Sore throat (acute): antimicrobial prescribing. NG84; 2018. Aanbevelingen en FeverPAIN- en Centor-criteria. nice.org.uk (aanbevelingen), nice.org.uk (criteria) (geraadpleegd op 12 november 2026)
  2. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Tonsillitis. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 12 november 2026)
  3. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis. 2025. cdc.gov (geraadpleegd op 12 november 2026)
  4. Womack J, Jimenez M. Common questions about infectious mononucleosis. Am Fam Physician. 2015;91(6):372-376. aafp.org (geraadpleegd op 12 november 2026)
  5. MedlinePlus. Mononucleosis (Medical Encyclopedia); Mononucleosis (Mono) Tests. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (Pfeiffer), medlineplus.gov (tests) (geraadpleegd op 12 november 2026)
  6. de Paor M, Boland F, Cai X, et al. Derivation and validation of clinical prediction rules for diagnosis of infectious mononucleosis: a prospective cohort study. BMJ Open. 2023;13(2):e068877. doi:10.1136/bmjopen-2022-068877 (geraadpleegd op 12 november 2026)
  7. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Thrush - children and adults. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 12 november 2026)
  8. Yasan H, Sivrice ME, Kumbul YÇ, Büyükçelik B, Kayan M. Is there a relationship between tonsillolith formation and nasal septal deviation or chronic sinusitis, with or without nasal polyps? Turk Arch Otorhinolaryngol. 2025;63(1):16-20. doi:10.4274/tao.2025.2024-12-10 (geraadpleegd op 12 november 2026)
  9. NHS. Leukoplakia. nhs.uk (geraadpleegd op 12 november 2026)
  10. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Peritonsillar abscess. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 12 november 2026)
  11. World Health Organization. Diphtheria: fact sheet. who.int (geraadpleegd op 12 november 2026)
  12. NHS. Tonsillitis. Herzien op 8 maart 2024. nhs.uk (geraadpleegd op 12 november 2026)
  13. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb keelpijn, wat kan ik ertegen doen? thuisarts.nl (geraadpleegd op 12 november 2026)
  14. Rijksoverheid. Wanneer betaal ik een eigen risico voor mijn zorg? rijksoverheid.nl (geraadpleegd op 12 november 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt niet het advies van je huisarts of tandarts, die in je keel kijkt en je uitslagen beoordeelt samen met je klachten en voorgeschiedenis.