Het belangrijkste

Syfilis, ook lues genoemd, is een soa door een bacterie. Antibiotica genezen het, maar wie het mist, kan schade krijgen aan hersenen, ogen, hart of een ongeboren baby. Het begint vaak met een pijnloos zweertje dat vanzelf weer verdwijnt. Voor de diagnose zijn twee soorten bloedtest nodig die samen gelezen worden: een treponemale test en een niet-treponemale test zoals de RPR. Ga snel naar de huisarts bij een nieuw zweertje of vlekjes op je handpalmen of voetzolen; bel 112 bij plotseling slechter zien of horen.

Wat is syfilis (lues)?

Syfilis wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema pallidum. Je krijgt het door direct contact met een syfiliszweertje bij vaginale, anale of orale seks, en een zwangere kan het doorgeven aan de baby. Via een wc-bril of zwembad krijg je het niet[1]. Zonder antibiotica gaat syfilis niet vanzelf over[9].

  • Wereldwijd: in 2022 kregen ongeveer 8 miljoen volwassenen van 15 tot 49 jaar syfilis[5].
  • Nederland: in 2025 hadden 1.927 mensen die zich lieten testen bij een Centrum Seksuele Gezondheid van de GGD syfilis; 91% van hen was een man die seks heeft met mannen. Sinds 2009 worden er per jaar nul tot drie baby's met syfilis geboren[9].
  • Belangrijkste testen en behandeling: treponemale antistoffen plus een RPR met titer; penicilline-injecties, afgestemd op het stadium[2][10].

Wat zijn de symptomen van syfilis per stadium?

Onbehandelde syfilis verloopt in stadia. De klachten van de eerste twee stadia verdwijnen vanzelf, en daardoor wordt syfilis makkelijk gemist[1].

  • Primaire syfilis. Een of meer harde, meestal pijnloze zweertjes (sjankers) op de plek waar de bacterie binnenkwam: penis, vagina, anus, endeldarm, lippen of mond[1][11]. Het zweertje ontstaat 10 tot 90 dagen na de besmetting, gemiddeld na 3 weken[10], en blijft 3 tot 6 weken[1].
  • Secundaire syfilis. Ongeveer 3 tot 8 weken na het zweertje: een griepachtig gevoel met koorts, spierpijn, hoofdpijn, keelpijn en moeheid, en huiduitslag[11], vaak op de handpalmen en voetzolen, die meestal niet jeukt. Ook opgezette klieren en plekjes haaruitval komen voor[1].
  • Latente syfilis. Geen klachten, maar de bacterie blijft jarenlang in je lichaam[1]. Artsen spreken van vroeg-latent als de besmetting in het afgelopen jaar was[2].
  • Tertiaire syfilis. Zeldzaam, 10 tot 30 jaar later, met schade aan hart, bloedvaten, hersenen en zenuwen die dodelijk kan zijn[1].

In elk stadium kan syfilis het zenuwstelsel bereiken (hevige hoofdpijn, krachtverlies, dementie), de ogen (pijn, roodheid, slechter zien) of de oren (gehoorverlies, oorsuizen, duizeligheid)[1].

Wanneer moet je met syfilisklachten naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij plotseling slechter zien of horen, hevige hoofdpijn met verwardheid, krachtverlies of een epileptische aanval: syfilis kan ogen, oren en zenuwstelsel aantasten[1].
  • Binnen 24 tot 48 uur (buiten kantooruren de huisartsenpost als je je ziek voelt): bij een nieuw zweertje bij je geslachtsdelen, anus of mond, ook als het geen pijn doet, vlekjes op je handpalmen of voetzolen, een partner met syfilis, of een positieve test in de zwangerschap[1][2].
  • Bij je volgende afspraak voor een soa-test als je een verhoogd risico hebt, hiv-PrEP gebruikt of zwanger wilt worden[1].

Hoe krijg je syfilis en wie loopt risico?

Zweertjes kunnen verborgen zitten in de vagina, de endeldarm of de mond, dus een partner weet soms niet dat hij of zij besmet is. Wie syfilis heeft gehad, is niet beschermd: je kunt het opnieuw krijgen[1].

  • Vaak Mannen die seks hebben met mannen, mensen met hiv en mensen die PrEP gebruiken; voor hen wordt regelmatig testen aangeraden[1]. In Nederland gaat het om de grote meerderheid van de diagnoses[9].
  • Vaak Seks zonder condoom of een partner met een positieve test; een condoom verlaagt het risico, maar bedekt niet elk zweertje[1].
  • Mogelijk Een bacteriële soa zoals chlamydia of gonorroe in de afgelopen 12 maanden; in de Verenigde Staten is dat het criterium om preventief doxycycline aan te bieden[7].
  • Zeldzaam Besmetting via de moeder tijdens de zwangerschap, wat kan leiden tot doodgeboorte, vroeggeboorte of ernstige problemen bij de pasgeborene[1].

Hoe wordt syfilis vastgesteld en hoe lees je de bloedtest?

De diagnose rust meestal op bloedonderzoek; soms wordt ook vocht uit een zweertje onderzocht[1]. Nuchter zijn is niet nodig[8]. Eén test is niet genoeg: voor een waarschijnlijke diagnose zijn twee soorten test nodig[2].

  • Treponemale testen (EIA, CLIA, TPHA, TPPA, FTA-ABS) zoeken antistoffen tegen de bacterie zelf en blijven meestal levenslang positief[2][10].
  • Niet-treponemale testen (RPR, VDRL) zijn niet specifiek voor syfilis; hun titer stijgt bij een actieve infectie en daalt na behandeling[2]. In de meeste Nederlandse laboratoria is dat de RPR[10].

Samen onderscheiden ze een onbehandelde infectie van een oude, behandelde[6]. Veel laboratoria beginnen met een automatische treponemale test en doen daarna een kwantitatieve RPR; andere beginnen met de RPR[2]. Hieronder een verzonnen uitslag in die volgorde.

Fictief voorbeeld van een uitslag syfilisserologie (Nederlands format)
BepalingUitslagReferentieVlag
Treponema pallidum-antistoffen (CLIA)reactiefniet-reactiefA
TPPA (bevestiging)positiefnegatiefA
RPRreactief, titer 1:32niet-reactiefA
Hiv-1/2 antigeen/antistoffennegatiefnegatief
  1. Treponemale antistoffen: reactief betekent dat je ooit syfilis hebt gehad, nu of in het verleden[8].
  2. TPPA: een tweede treponemale test die de eerste bevestigt; in Nederland wordt vaak zo'n bevestigingstest gedaan[10].
  3. RPR 1:32: samen met regel 1 past dit bij een infectie die behandeling nodig heeft, tenzij je al eerder behandeld bent en oude titers vergeleken kunnen worden. De titer is de hoogste verdunning van je bloed die nog reageert, het getal waarmee de behandeling gevolgd wordt[2].
  4. Hiv: iedereen met primaire of secundaire syfilis hoort op hiv getest te worden[3]; zie onze uitleg over de hiv-test en de uitslag.

Reactief, positief, 1:32: BloodSense leest je hele uitslag regel voor regel, in gewone taal, zodat je weet wat je bij je afspraak wilt vragen.

Leg mijn uitslag uit
De twee soorten test samen lezen
TreponemaalRPR of VDRLMeestal betekent dit
ReactiefReactiefEen actieve infectie, of een oude waarvan de titer nog niet gedaald is[2].
ReactiefNiet-reactiefEen tweede treponemale test beslist: reactief wijst op een oude of onbehandelde infectie, niet-reactief op een vals-positieve eerste test[2].
Niet-reactiefReactiefVaak een vals-positieve RPR, bijvoorbeeld bij hiv, een auto-immuunziekte zoals lupus (SLE), na een vaccinatie, bij drugsgebruik met naalden, in de zwangerschap of op hogere leeftijd[2].
Niet-reactiefNiet-reactiefGeen teken van syfilis, tenzij de besmetting heel recent was: bij beginnende syfilis zijn beide testen vaak nog negatief[10].

Bij een vermoeden van primaire syfilis met een negatieve uitslag wordt het bloedonderzoek na 3, 6 en 12 weken herhaald[10]. Vergelijk titers alleen op dezelfde test (RPR met RPR). Wat telt is een verandering met een factor vier, twee verdunningsstappen, bijvoorbeeld van 1:32 naar 1:8[2]. Als het zenuwstelsel betrokken is, kan ruggenmergvocht onderzocht worden[2]. De losse test staat uitgelegd in ons artikel over de RPR-test en de titer, en onze gids over de soa-test laat zien welke infecties meestal tegelijk worden onderzocht.

Hoe wordt syfilis gecontroleerd na de behandeling?

Na de behandeling krijg je minstens twee controles met bloedonderzoek om zeker te weten dat de syfilis weg is[11]. Daarvoor kijkt de arts naar de RPR-titer, niet naar de treponemale test, die meestal positief blijft[2].

  • Primaire of secundaire syfilis: controles na 6 en 12 maanden[3].
  • Latente syfilis: titers na 6, 12 en 24 maanden, vergeleken met de dag van de behandeling[4].
  • Klachten die terugkomen of een titer die vier keer zo hoog wordt, wijzen op een nieuwe besmetting of een behandeling die niet aansloeg[3].
  • Een trage daling is niet altijd mislukking: 10 tot 20% van de mensen die behandeld zijn voor primaire of secundaire syfilis haalt binnen 12 maanden geen daling met een factor vier[3].

Hoe wordt syfilis behandeld?

Je krijgt penicilline, meestal via een prik, van je huisarts, de GGD of een dermatoloog in het ziekenhuis[11]. In de Nederlandse richtlijn is dat benzathinebenzylpenicilline[10].

  • Vroege syfilis (primair, secundair, vroeg-latent): één intramusculaire injectie van 2,4 miljoen IE[10].
  • Laat-latente syfilis, onbekende duur of tertiaire syfilis: drie injecties, op dag 1, 8 en 15[10].
  • Allergie voor penicilline: 2 weken lang twee keer per dag doxycycline-tabletten[11]; azitromycine hoort niet gebruikt te worden[3].
  • Zwangerschap: ook drie injecties[10]; alleen penicilline heeft een bewezen effect, dus bij een allergie wordt eerst gedesensibiliseerd[2].

Enkele uren na de eerste prik kun je koorts, rillingen en een lage bloeddruk krijgen: de Jarisch-Herxheimerreactie, doordat veel gedode bacteriën tegelijk stoffen vrijgeven. Het is geen reden om met de behandeling te stoppen[10] en geen penicillineallergie[2]. Antibiotica genezen de infectie, maar herstellen niet altijd de schade die al is ontstaan[1].

Vertel je sekspartners dat je syfilis hebt, zodat ze zich laten testen en behandelen; dat kan ook anoniem via partnerwaarschuwing.nl[11]. Hoe ver je terug moet kijken, hangt af van het stadium[10]. Wacht met seks tot de zweertjes helemaal genezen zijn; 7 dagen nadat je behandeling klaar is, kun je syfilis niet meer doorgeven[11].

Hoe voorkom je syfilis, ook in de zwangerschap?

  • Gebruik elke keer goed een condoom[1].
  • Laat je testen na seks zonder condoom: dat kan 2 weken erna; is de uitslag negatief, herhaal de test dan na 3 maanden, of eerder bij klachten[14].
  • Doxy-PEP (doxycycline binnen 72 uur na seks) verminderde syfilis in onderzoeken met meer dan 70% bij mannen die seks hebben met mannen en transgender vrouwen met een bacteriële soa in het afgelopen jaar; het is een Amerikaanse aanbeveling[7]. Vraag je arts of het in jouw situatie past.
  • In de zwangerschap wordt je bloed onderzocht op syfilis rond je eerste bezoek aan de verloskundige, rond de 12e week. Dat onderzoek is vrijwillig[13]. Zonder behandeling schaadt syfilis de zwangerschap in 50 tot 80% van de gevallen[5].

Vragen voor je arts

  1. Op welk stadium wijzen mijn uitslagen?
  2. Welke testen zijn gedaan, en wat is mijn RPR-titer?
  3. Hoeveel injecties heb ik nodig, en wanneer zijn mijn controles?
  4. Welke partners moeten getest en behandeld worden?
  5. Heb ik ook een test op hiv en andere soa's nodig, of een controle van ogen of gehoor?

Veelgestelde vragen

Is syfilis te genezen?

Ja, in elk stadium, al kunnen antibiotica schade aan organen die al is ontstaan niet ongedaan maken[1].

Waarom blijft mijn TPHA positief na de behandeling?

Deze antistof blijft meestal levenslang aanwezig en zegt niets over activiteit; daarom wordt de RPR-titer gevolgd[2].

Kun je syfilis hebben met een negatieve test?

Ja, heel vroeg: antistoffen hebben een paar weken nodig, dus soms is een tweede test nodig[8].

Kun je syfilis krijgen zonder seks?

Zelden: een baby kan het in de baarmoeder van de moeder krijgen. Via een wc-bril, zwembad of gedeeld bestek gaat het niet[1].

Heeft syfilis met hiv te maken?

Ze worden op dezelfde manier overgedragen, dus wie op het een getest wordt, wordt ook op het ander getest[3]. Een late hiv-infectie bespreken we in ons artikel over aids.

Verwante artikelen

Bronnen

  1. CDC. About Syphilis. 2025. cdc.gov (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  2. CDC. Syphilis. STI Treatment Guidelines, 2021. cdc.gov (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  3. CDC. Primary and Secondary Syphilis. STI Treatment Guidelines, 2021. cdc.gov (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  4. CDC. Latent Syphilis. STI Treatment Guidelines, 2021. cdc.gov (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  5. World Health Organization. Syphilis. Fact sheet, 2025. who.int (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  6. Papp JR, Park IU, Fakile Y, et al. CDC Laboratory Recommendations for Syphilis Testing, United States, 2024. MMWR Recomm Rep. 2024;73(1):1-32. doi:10.15585/mmwr.rr7301a1 (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  7. Bachmann LH, Barbee LA, Chan P, et al. CDC Clinical Guidelines on the Use of Doxycycline Postexposure Prophylaxis for Bacterial STI Prevention, 2024. MMWR Recomm Rep. 2024;73(2):1-8. doi:10.15585/mmwr.rr7302a1 (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  8. MedlinePlus. Syphilis Tests. medlineplus.gov (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  9. RIVM. Syfilis. rivm.nl (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  10. RIVM/LCI. Richtlijn Syfilis. 2024. lci.rivm.nl (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  11. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb syfilis. thuisarts.nl (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  12. Thuisarts.nl (NHG). Ik wil een soa-test doen. thuisarts.nl (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  13. RIVM. Bloedonderzoek zwangeren (prenatale screening infectieziekten). pns.nl (geraadpleegd 31 oktober 2026)
  14. Soa Aids Nederland. Syfilis. soaaids.nl (geraadpleegd 31 oktober 2026)

Dit artikel geeft algemene informatie over gezondheid. Het vervangt geen advies van een arts, die je uitslagen beoordeelt samen met je klachten, voorgeschiedenis en lichamelijk onderzoek.