Soa-test: welke testen heb je nodig en hoe lees je de uitslag?
Het belangrijkste
De meeste soa's (seksueel overdraagbare aandoeningen) geven geen klachten. Alleen een soa-test vertelt je of je besmet bent. Een complete test bestaat meestal uit plas of vocht uit de vagina, anus of keel (chlamydia, gonorroe, trichomonas) en bloedonderzoek (hiv, syfilis, hepatitis B). Welke tests jij nodig hebt, hangt af van je klachten, je sekspartners en de manier waarop je seks hebt. Test je te vroeg na de seks, dan kan een infectie nog gemist worden.
Wanneer zijn klachten een spoedgeval?
Wanneer naar de dokter?
- Spoed: bel 112 bij hevige pijn onder in je buik met koorts of overgeven, plotselinge erge pijn en zwelling van een bal, of pijn in de zwangerschap met bloedverlies. Buiten kantooruren kun je bij minder acute klachten de huisartsenpost bellen.
- Binnen 72 uur na een mogelijk risico op hiv (condoom gescheurd, seks met iemand met hiv): bel de huisarts, de huisartsenpost of de GGD en vraag naar behandeling na blootstelling (PEP). Die werkt het best als je er zo vroeg mogelijk mee begint[3]. Heb je seks gehad terwijl je dat niet wilde? Bel dan zo snel mogelijk, en in ieder geval binnen 3 dagen, het Centrum Seksueel Geweld of je huisarts[2].
- Binnen een paar dagen bij afscheiding, een branderig gevoel bij het plassen, een zweertje of blaasje bij je geslachtsdelen, nieuwe vlekjes op handpalmen of voetzolen, of als een sekspartner laat weten dat die een soa heeft.
- Bij een gewone afspraak als je zonder klachten wilt testen, bijvoorbeeld na seks zonder condoom of voordat je met een nieuwe partner stopt met condooms.
Waarom laat je je testen op soa's?
Soa's komen veel voor: wereldwijd lopen mensen elke dag meer dan 1 miljoen geneesbare soa's op, meestal zonder klachten[1]. De Wereldgezondheidsorganisatie schatte voor 2020 het aantal nieuwe gevallen van vier geneesbare soa's op 374 miljoen: chlamydia (129 miljoen), gonorroe (82 miljoen), syfilis (7,1 miljoen) en trichomonas (156 miljoen)[1]. Hoe eerder je een soa behandelt, hoe kleiner de kans op erge klachten. En wie één soa heeft, heeft een grotere kans op nog een soa[2].
Klachten bij je geslachtsdelen komen lang niet altijd door een soa. Denk eerst aan de gewone oorzaken:
- Vaak Schimmelinfectie (candida-infectie) of een verstoorde bacteriebalans in de vagina: jeuk of afscheiding, meestal geen soa.
- Vaak Blaasontsteking: branderig en vaak plassen; de uitslag van een urineonderzoek helpt het verschil te zien.
- Vaak Chlamydia en gonorroe: afscheiding, pijn bij het plassen, pijn onder in de buik, of helemaal niets.
- Mogelijk Trichomonas en herpes genitalis: afscheiding, of pijnlijke blaasjes en zweertjes.
- Mogelijk Syfilis: een pijnloos zweertje, daarna soms huiduitslag; de infectie kan jarenlang stil blijven.
- Zeldzaam maar ernstig Een onbehandelde infectie die zich uitbreidt: een ontsteking van baarmoeder, eileiders of eierstokken, die de vruchtbaarheid kan aantasten.
Soa-test: welke testen heb je nodig?
Een soa-test kan op drie manieren: je plast in een potje, jij of de arts haalt met een wattenstaafje wat vocht uit je vagina, penis, anus of keel, of je laat bloed prikken. Welke test jij nodig hebt, bespreek je met de arts of verpleegkundige. Die vraagt waarom je wilt testen, of je klachten hebt, met wie en op welke manier je seks had[2].
| Soa | Test en materiaal | Wanneer in Nederland |
|---|---|---|
| Chlamydia | Moleculaire test (NAAT, PCR); vrouwen: vocht uit de vagina, mannen: plas, soms vocht uit de anus[2] | Bij klachten, of als je vaste partner chlamydia met klachten heeft; zonder klachten meestal niet nodig, en de GGD test sinds januari 2025 alleen nog bij klachten[5] |
| Gonorroe | NAAT op vocht uit de vagina of plas; soms ook vocht uit anus of keel[2] | Bij klachten, na seks zonder condoom of als een partner een soa heeft[2] |
| Hiv | Bloedonderzoek[2] | Na een risico: 4 weken na de seks, en zonder hiv in de uitslag nog eens 3 maanden na de seks[2]; bij iedere zwangere[7] |
| Syfilis | Bloedonderzoek: een treponemale test en een niet-treponemale test zoals de RPR[3] | Bij een soa-consult op advies van de arts; bij iedere zwangere[7] |
| Hepatitis B | Bloedonderzoek, onder meer HBsAg[2] | Komt vaker voor bij mannen die seks hebben met mannen en sekswerkers[8]; bij iedere zwangere[7] |
| Hepatitis C | Bloedonderzoek: antistoffen, bij een positieve uitslag daarna het virus zelf (RNA)[3] | Bij een grotere kans: geboren in een land waar het veel voorkomt, drugs gespoten, bloed gekregen vóór 1992, of mannen die seks hebben met mannen en hiv of veel sekspartners hebben[9] |
| Trichomonas | Vrouwen: vocht uit de vagina; mannen: plas[2] | Op advies van de arts, bijvoorbeeld bij afscheiding |
| Herpes, genitale wratten | Meestal geen test nodig, omdat ze vaak goed te zien zijn[2] | Bij blaasjes of wratjes: laat de arts kijken |
Er is geen bloedtest op hpv: dat virus wordt bij vrouwen onderzocht via het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Twijfel je of een test voor jou nodig is? Heb je nooit onveilige seks gehad en geen klachten die bij een soa passen, dan hoef je je niet te laten testen[2].
Hoe lees je de uitslag van je soa-test?
De uitslag duurt ongeveer een week. Bij de huisarts bel je meestal zelf de assistent; bij de GGD krijg je de uitslag online, telefonisch of per sms[2].
- "Niet aangetoond" of "negatief": in dat monster is op dat moment geen infectie gevonden. Dat zegt niets over een risico van de laatste dagen, of over een plek die niet getest is (bijvoorbeeld de keel).
- "Aangetoond" of "positief" bij een NAAT op chlamydia, gonorroe of trichomonas: de infectie is er en moet behandeld worden. Vertel het je sekspartners, zodat ook zij zich kunnen laten testen[2].
- Hiv "reactief" of "positief": een eerste positieve uitslag wordt altijd met een tweede test bevestigd voordat de diagnose vaststaat[3].
- Syfilis: de twee soorten tests worden samen gelezen. Een treponemale test kan na een behandelde syfilis je hele leven positief blijven; de hoogte van de RPR (de titer, bijvoorbeeld 1:32) helpt een actieve infectie van een oude te onderscheiden en volgt het effect van de behandeling[3].
- Hepatitis B en C: de combinatie van markers laat zien of het om een infectie nu, een infectie vroeger of een vaccinatie gaat; zie onze pagina's over elke ziekte.
De vensterperiode. Een hiv-test kan kort na een risico nog negatief zijn. Volgens het Amerikaanse CDC is hiv meestal aan te tonen 10 tot 33 dagen na blootstelling met een test op het virus zelf (NAT), 18 tot 45 dagen met een antigeen/antistoftest uit het lab, 18 tot 90 dagen met een snelle vingerpriktest op antigeen en antistoffen, en 23 tot 90 dagen met een antistoftest[6]. Daarom adviseert Thuisarts zonder klachten te testen 4 weken na de seks en na 3 maanden opnieuw[2]. Voor de andere soa's wacht je zonder klachten 2 weken na de laatste keer seks zonder condoom; test je eerder, dan kan de uitslag ten onrechte geruststellend zijn[2].
Meerdere soa-uitslagen op één verslag, met woorden als "reactief", "titer" of "anti-HBc"? BloodSense legt elke regel van je volledige uitslag in gewone taal uit, zodat je je vragen voor de huisarts of de GGD kunt voorbereiden.
Laat mijn uitslag uitleggenWat schrijf je op voor je soa-consult?
- De datum van het mogelijke risico, om de vensterperiode te kunnen inschatten.
- Je klachten en wanneer ze begonnen.
- Het soort seks (vaginaal, oraal, anaal), zodat de juiste plekken getest worden.
- Of je zwanger bent of zou kunnen zijn.
- Of je gevaccineerd bent tegen hepatitis B en hpv, en of je eerder een soa had en hoe die behandeld is.
- Voor een plastest: plas ongeveer een uur van tevoren niet, als de GGD of de praktijk daarom vraagt.
Veelgestelde vragen
Zit een soa-test in een gewoon bloedonderzoek?
Nee. Een bloedbeeld of een standaard bloedonderzoek test niet op soa's. Hiv, syfilis en hepatitis moeten apart worden aangevraagd, en voor chlamydia en gonorroe is plas of vocht met een wattenstaafje nodig.
Kan ik een soa-test doen bij mijn huisarts?
Ja. De huisarts bespreekt welke tests je nodig hebt; het gesprek kost je niets, de test valt onder je eigen risico[2]. Hoor je bij een doelgroep van de GGD, dan kun je ook daar terecht.
Kan ik anoniem een soa-test laten doen?
Bij de Centra Seksuele Gezondheid van de GGD kan dat, als je daar wilt en mag testen[4].
Moet mijn partner zich ook laten testen?
Ja, als jij een soa hebt. Vertel het je sekspartners, zodat zij zich kunnen laten testen en behandelen[2]. Gebruik tot de uitslag er is een condoom.
Gerelateerde artikelen
- ChlamydiaDe soa die in Nederland het meest voorkomt, en het nieuwe testbeleid
- GonorroeSymptomen, test en behandeling van de druiper
- Uitslag van een hiv-testHoe je een hiv-bloedtest leest
- RPR-testDe bloedtest op syfilis en de titer
- HerpesBlaasjes, testen en behandeling
- Hepatitis BDe markers die infectie of afweer laten zien
- Alle ziektenUitleg over aandoeningen en bloedonderzoek
- World Health Organization. Sexually transmitted infections (STIs): fact sheet. 10 september 2025. who.int (geraadpleegd 27 oktober 2026)
- Thuisarts (Nederlands Huisartsen Genootschap). Ik wil een soa-test doen. thuisarts.nl (geraadpleegd 27 oktober 2026)
- Workowski KA, Bachmann LH, Chan PA, et al. Sexually transmitted infections treatment guidelines, 2021. MMWR Recomm Rep. 2021;70(4):1-187. doi:10.15585/mmwr.rr7004a1 (geraadpleegd 27 oktober 2026)
- RIVM. Regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (ASG). rivm.nl (geraadpleegd 27 oktober 2026)
- Soa Aids Nederland. Chlamydia: testen en behandelen (informatie voor professionals). soaaids.nl (geraadpleegd 27 oktober 2026)
- Centers for Disease Control and Prevention. Getting tested for HIV. 15 september 2026. cdc.gov (geraadpleegd 27 oktober 2026)
- RIVM, Prenatale screening. Bloedonderzoek zwangeren. pns.nl (geraadpleegd 27 oktober 2026)
- RIVM. Hepatitis B. rivm.nl (geraadpleegd 27 oktober 2026)
- RIVM. Hepatitis C. rivm.nl (geraadpleegd 27 oktober 2026)
- Sense.info. Soa-test. sense.info (geraadpleegd 27 oktober 2026)
Dit artikel geeft algemene informatie. Het vervangt niet het advies van je huisarts of de GGD, die je uitslagen bespreekt met jouw situatie en risico's.
