HPV: wat is het, hoe krijg je het en wat betekent een positieve test?

HPV is de afkorting van humaan papillomavirus: een groep van meer dan 200 verwante virussen die op de huid en op slijmvliezen leven. Bijna iedereen raakt wel een keer besmet met HPV, mannen en vrouwen, zegt het RIVM. Meestal merk je er niets van en ruimt je lichaam het virus binnen één of twee jaar zelf op. Een klein deel van de typen, de hoog-risicotypen, kan blijven zitten en heel langzaam celveranderingen geven die tot kanker kunnen leiden. In dit artikel lees je wat HPV is, hoe je HPV krijgt, wat het verschil is tussen laag- en hoog-risicotypen, hoe het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker in Nederland werkt en hoe de HPV-vaccinatie beschermt.

Wat is HPV in gewone taal?

HPV staat voor humaan papillomavirus. Het woord ‘papilloom’ verwijst naar de kleine bultjes of wratten die sommige typen veroorzaken. Het is een van de meest voorkomende infecties ter wereld. Dat je ermee in aanraking komt, zegt niets over je karakter of je hygiëne. Het laat alleen zien dat het virus makkelijk overgaat bij intiem huidcontact.

Artsen verdelen de typen die via seks worden overgedragen in twee groepen. Laag-risicotypen kunnen zichtbare wratten geven, maar veroorzaken bijna nooit kanker. Hoog-risicotypen geven meestal helemaal geen klachten, maar een langdurige infectie met zo’n type is de belangrijkste oorzaak van een aantal vormen van kanker. Als je dat verschil begrijpt, snap je waarom HPV belangrijk is én waarom de meeste infecties geen reden tot paniek zijn.

Waarom komt het virus zo vaak voor?

Volgens het Amerikaanse National Cancer Institute raken bijna alle seksueel actieve mensen binnen enkele maanden tot een paar jaar na hun eerste seksuele contact besmet met HPV, en bij ongeveer de helft gaat het om een hoog-risicotype. Het RIVM zegt hetzelfde in eenvoudige woorden: bijna iedereen raakt wel een keer besmet. Omdat het afweersysteem het virus meestal ongemerkt opruimt, weten de meeste mensen niet eens dat ze het hebben gehad. Daarom is een positieve HPV-test heel gewoon. Op zichzelf is het geen diagnose van kanker.

Laag-risico en hoog-risico HPV: wat is het verschil?

Het nuttigste wat je over HPV kunt weten, is tot welke groep een type hoort. Laag-risicotypen kunnen vervelend zijn door wratten, maar worden geen kanker. Hoog-risicotypen zijn de typen waar het bevolkingsonderzoek op let. De tabel hieronder zet het verschil op een rij.

HPV 16 en 18: de typen achter de meeste kanker

Niet alle hoog-risicotypen wegen even zwaar. Een grote systematische analyse uit 2024 in The Lancet bekeek meer dan 111.000 gevallen van HPV-positieve baarmoederhalskanker. Twee typen, HPV 16 en HPV 18, bleken wereldwijd ongeveer driekwart van de gevallen te veroorzaken. Ook het Rijksvaccinatieprogramma noemt deze twee typen als de belangrijkste veroorzakers. Daarom richten vaccins en tests zich zo sterk op juist deze typen. Wil je weten waar een langdurige hoog-risico-infectie toe kan leiden, lees dan ons overzicht van baarmoederhalskanker: klachten en behandeling.

Wat kan HPV in je lichaam veroorzaken?

De gezondheidsproblemen door HPV vallen in twee groepen. Laag-risicotypen geven wratten. Hoog-risicotypen kunnen, als ze blijven zitten, voorstadia van kanker geven en na vele jaren kanker.

Genitale wratten zijn meestal kleine bultjes of groepjes bultjes, plat of verheven. Ze zijn niet gevaarlijk, maar kunnen wel vervelend of beangstigend zijn, en een arts kan ze behandelen. De vormen van kanker die bij hoog-risico HPV horen, ontstaan veel langzamer. Volgens het Rijksvaccinatieprogramma duurt dat tien tot vijftien jaar. Ze kunnen verschillende delen van het lichaam treffen:

• de baarmoederhals, waar bijna alle kanker door HPV komt;
• de keel en achterkant van de mond (orofarynxkanker);
• de anus, waar de meeste kanker met HPV samenhangt;
• de penis, de vulva (schaamlippen) en de vagina, waar een groot deel van de kanker op HPV terug te voeren is.

Omdat dezelfde virusfamilie het voortplantingsstelsel op verschillende manieren kan raken, zoeken sommige lezers ook naar verwante aandoeningen, zoals baarmoederkanker: signalen en behandeling en eierstokkanker: oorzaken en behandeling. Die vormen van kanker worden niet door HPV veroorzaakt. Het helpt om te weten welke kanker wel en welke niet door HPV komt.

Wat zijn de symptomen van HPV bij mannen en vrouwen?

De meeste mensen met HPV merken helemaal niets, bij mannen én bij vrouwen. Laag-risicotypen kunnen genitale wratten geven. Die verschijnen weken tot maanden na het contact als kleine huidkleurige of grijze bultjes, soms als een groepje dat op een bloemkooltje lijkt, op de geslachtsdelen, rond de anus of soms in de mond of keel. Hoog-risicotypen zijn anders: ze geven meestal geen wratten, geen pijn en niets wat je kunt zien. Daardoor kunnen ze ongemerkt blijven zitten. Pas als een langdurige infectie na jaren kanker heeft veroorzaakt, ontstaan klachten. Die hangen af van de plek, bijvoorbeeld bloedverlies dat niet bij je menstruatie hoort, afwijkende afscheiding, een bult of aanhoudend ongemak. Dat je geen klachten hebt, is dus normaal. Daarom vindt het bevolkingsonderzoek problemen eerder dan wachten op klachten.

Hoe leidt hoog-risico HPV tot kanker?

Hoog-risico HPV wordt niet van de ene dag op de andere kanker. Het National Cancer Institute beschrijft een langzaam proces in stappen. Het virus besmet de dunne bovenste cellen van bijvoorbeeld de baarmoederhals, en bij de meeste mensen ruimt het afweersysteem het binnen één tot twee jaar op. Lukt dat niet, dan kan een blijvende infectie gewone cellen geleidelijk laten veranderen, eerst licht en daarna ernstiger. Dit heet dysplasie, of in Nederland vaak CIN bij de baarmoederhals. Onderzoek laat zien dat het ongeveer 5 tot 10 jaar kan duren voordat besmette cellen een voorstadium worden, en ongeveer 20 jaar tot kanker. Die lange tijd is goed nieuws: het bevolkingsonderzoek heeft zo veel kansen om veranderingen te vinden en te behandelen voordat er ooit kanker ontstaat. Het RIVM noemt hiervoor 10 tot 15 jaar en zegt daarom dat vaker testen niet nodig is.

Hoe krijg je HPV, en wat verhoogt het risico?

Je krijgt HPV via intiem huidcontact, meestal bij vaginale, anale of orale seks. Ook het aanraken van de penis of vagina kan genoeg zijn. Iemand kan het virus dragen en doorgeven zonder klachten en zonder het te weten. Omdat het jaren kan duren voordat er iets te zien is, is het meestal onmogelijk om te weten wanneer of van wie je een infectie hebt gekregen. Iemand de schuld geven klopt dus niet en helpt ook niet.

Dat geldt ook bij een vaste relatie, een vraag waar in Nederland veel op gezocht wordt. Een positieve HPV-test terwijl je al jaren een vaste partner hebt, betekent niet dat iemand is vreemdgegaan. Het virus kan lang onopgemerkt aanwezig zijn en na jaren weer meetbaar worden. Heb je HPV en ben je bang? Dat is begrijpelijk, maar bedenk dat de meeste infecties vanzelf verdwijnen en dat celveranderingen goed te volgen en te behandelen zijn.

Condooms verkleinen de kans op overdracht, maar sluiten die niet uit, omdat HPV ook op huid kan zitten die het condoom niet bedekt. Sommige factoren maken een blijvende infectie waarschijnlijker: roken, een verzwakt afweersysteem en andere seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s). Wil je breder naar je seksuele gezondheid kijken, lees dan ook onze overzichten van herpes: klachten en behandeling, chlamydia: testen en behandeling en gonorroe: klachten en behandeling. Op die soa’s wordt vaak tijdens dezelfde afspraak getest, bijvoorbeeld bij de huisarts of het Centrum Seksuele Gezondheid van de GGD.

Kun je HPV oplopen zonder seks?

Dat komt zelden voor bij de genitale typen. HPV gaat vooral over bij intiem contact tijdens seks, inclusief het aanraken van de geslachtsdelen en orale seks. Andere HPV-typen geven gewone wratten op handen en voeten; die verspreiden zich wel via gewoon huidcontact, maar dat zijn andere typen dan die bij baarmoederhalskanker horen. Besmetting met genitale typen via een toilet, handdoek of zwembad is niet de gebruikelijke route.

HPV en de anticonceptiepil

Langdurig gebruik van de pil staat op de lijst van bijkomende factoren die bij een blijvende hoog-risico-infectie de kans op baarmoederhalskanker iets kunnen verhogen. Dat betekent niet dat de pil kanker veroorzaakt; je weegt dit samen met de voordelen af met je huisarts. Onze uitleg over de anticonceptiepil en de afkorting OAC zet deze afkorting in context.

HPV-test en bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Er is geen test die in één keer je algemene ‘HPV-status’ geeft, en er is geen goedgekeurde HPV-test voor mond of keel. In de praktijk hoort de HPV-test bij het onderzoek naar baarmoederhalskanker. In Nederland gebeurt dat via het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker van het RIVM. Daar wordt het materiaal eerst onderzocht op HPV. Alleen als je HPV hebt, wordt ook gekeken of er afwijkende cellen in de baarmoederhals zitten. Hieronder zie je hoe de twee onderdelen zich tot elkaar verhouden.

Wanneer krijg je een uitnodiging?

Baarmoederhalskanker komt vooral voor bij vrouwen tussen 30 en 60 jaar. Daarom krijg je in Nederland een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek als je 30, 35, 40, 50 en 60 jaar bent. In sommige gevallen volgt ook een uitnodiging op 45, 55 of 65 jaar, bijvoorbeeld als er bij je vorige deelname HPV werd gevonden. Je kunt meedoen met een uitstrijkje bij de huisarts of met een zelfafnameset thuis. Binnen 4 weken krijg je de uitslag per brief van Bevolkingsonderzoek Nederland. Jonger dan 30 word je niet onderzocht, omdat infecties op jonge leeftijd heel vaak voorkomen en meestal vanzelf weggaan. Voor mannen bestaat er geen bevolkingsonderzoek op HPV. In de Verenigde Staten gelden andere leeftijden; volg in Nederland altijd het schema van het RIVM. Noteer de datum van je laatste menstruatie, ook wel eerste dag van je laatste menstruatie genoemd, als je een uitstrijkje laat maken.

Hoe kom je van HPV af, en wat wordt er behandeld?

Er is geen medicijn dat de HPV-infectie zelf geneest, bij mannen niet en bij vrouwen niet. In de meeste gevallen ruimt je lichaam het virus zelf op. De problemen die HPV kan geven, zijn wel goed te behandelen. Genitale wratten kunnen worden weggehaald of behandeld met crèmes op recept, bevriezen of een kleine ingreep, al kunnen ze terugkomen. Afwijkende cellen die bij het bevolkingsonderzoek worden gevonden, bekijkt de gynaecoloog met een vergrootglas-onderzoek dat colposcopie heet. Zo nodig volgt een kleine ingreep waarbij het afwijkende weefsel wordt weggehaald, zoals een lisexcisie (LEEP of LLETZ). Zo’n vroege behandeling voorkomt baarmoederhalskanker heel goed. Kanker die toch ontstaat, wordt behandeld zoals andere kanker, en de vooruitzichten zijn veel beter als die vroeg wordt gevonden.

HPV-vaccinatie en preventie

De HPV-vaccinatie is een van de beste middelen om kanker te voorkomen. Het negenvoudige vaccin dat internationaal veel wordt gebruikt, beschermt tegen negen HPV-typen: de zeven hoog-risicotypen achter de meeste HPV-kanker en de twee laag-risicotypen achter de meeste genitale wratten. Volgens het National Cancer Institute kan het tot 90 procent van de kanker door HPV voorkomen.

Vaccinatie werkt het best vóór je ooit met het virus in aanraking komt. In Nederland krijgen jongens en meisjes de HPV-vaccinatie via het Rijksvaccinatieprogramma in het jaar dat ze 10 worden: 2 prikken in de bovenarm, met een half jaar tussen de eerste en de tweede. De bescherming houdt volgens het Rijksvaccinatieprogramma ten minste 15 jaar aan. Vanaf 1 september 2026 gebruikt het programma een ander HPV-vaccin. Ben je ouder en twijfel je of je nog gevaccineerd kunt worden, overleg dan met je huisarts of de GGD. Andere manieren om je risico te verkleinen: niet roken, condooms gebruiken en meedoen aan het bevolkingsonderzoek, ook als je gevaccineerd bent.

Wat zijn de bijwerkingen van de HPV-vaccinatie?

De meest voorkomende bijwerkingen zijn pijn op de plek van de prik en spierpijn, meldt het Rijksvaccinatieprogramma. Die gaan meestal na een paar dagen vanzelf over. Een groot Cochrane-overzicht uit 2025 vond geen verband tussen de vaccinatie en de ernstige gezondheidsproblemen die soms op sociale media worden genoemd.

Wanneer ga je met HPV naar de huisarts?

HPV geeft zelden een spoedsituatie, maar in een paar gevallen is een gesprek met je huisarts zinvol. Neem contact op als een van deze dingen voor jou geldt:

• Je ziet wratten, ongewone bultjes, knobbels of zweertjes bij je geslachtsdelen, mond of keel.
• Je kreeg een afwijkende uitslag van het bevolkingsonderzoek of een positieve hoog-risico HPV-test en je hebt vragen over het vervolg.
• Je wilt het over de HPV-vaccinatie hebben, voor jezelf of je kind.
• Je weet niet wanneer je weer aan de beurt bent voor het bevolkingsonderzoek.
• Je hebt een verzwakt afweersysteem, waardoor je het virus moeilijker opruimt.

Laat aanhoudende, onverklaarde klachten zoals bloedverlies buiten je menstruatie, bloedverlies na seks, pijn of een bult altijd nakijken, ook als je kort geleden een goede uitslag had. Kanker door HPV is veel beter te behandelen als die vroeg wordt gevonden.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

Onderzoek uit 2023 tot 2026 bevestigt dat HPV-vaccinatie veilig is en goed werkt, en laat zien hoe het bevolkingsonderzoek beter kan. De bevindingen hieronder komen uit grote systematische overzichten. Die voegen veel studies samen en horen bij het betrouwbaarste bewijs.

Vaccinatie verlaagt kanker en voorstadia in de hele bevolking

Een Cochrane-overzicht uit 2025 voegde 225 studies samen met in totaal meer dan 132 miljoen mensen. Het vond dat HPV-vaccinatie de kans op baarmoederhalskanker en op de voorstadia daarvan verkleint, met het grootste effect als het vaccin vroeg in de puberteit wordt gegeven. Geruststellend: er was geen verband tussen vaccinatie en de ernstige gezondheidsproblemen die soms online worden beweerd.

Wat betekent dit voor jou? Op tijd vaccineren, het liefst vóór je in aanraking komt met het virus, geeft de beste bescherming, en tientallen jaren aan bevolkingsgegevens ondersteunen de veiligheid.

Systematisch overzicht: een onderzoek dat de resultaten van veel eerdere studies verzamelt en combineert tot een betrouwbaarder totaalbeeld. Voorstadium: celveranderingen die nog geen kanker zijn, maar het zonder behandeling wel kunnen worden.

Een duidelijker beeld van welke HPV-typen kanker veroorzaken

Een systematische analyse uit 2024 in The Lancet bekeek meer dan duizend studies. HPV 16 en HPV 18 bleken wereldwijd verantwoordelijk voor het grootste deel van de baarmoederhalskanker, gevolgd door een handvol andere hoog-risicotypen. Dat verklaart waarom vaccins en tests juist op die typen zijn ontworpen.

Wat betekent dit voor jou? De typen die de meeste schade kunnen doen, zijn precies de typen waar de huidige vaccins en tests zich het sterkst op richten.

Genotype: een specifieke variant van het virus, aangeduid met een nummer zoals 16 of 18.

Zelf afnemen verhoogt de deelname aan het bevolkingsonderzoek

Een systematisch overzicht en meta-analyse uit 2023 vond dat meer vrouwen meededen aan het onderzoek naar baarmoederhalskanker als ze zelf een vaginaal wattenstokje mochten afnemen, in plaats van dat een zorgverlener het monster nam. Het onderzoek ging over lage- en middeninkomenslanden, maar het idee is hetzelfde als de Nederlandse zelfafnameset.

Wat betekent dit voor jou? Vind je een uitstrijkje bij de huisarts een drempel, dan kun je in Nederland kiezen voor de zelfafnameset die je thuis gebruikt.

Meta-analyse: een statistische methode die de resultaten van meerdere studies combineert tot één nauwkeuriger schatting.

Woordenlijst

Veelgestelde vragen

Hoe krijg je HPV?

HPV gaat vooral over via intiem huidcontact tijdens vaginale, anale of orale seks, en ook via het aanraken van de geslachtsdelen. Omdat het virus aanwezig kan zijn zonder klachten, kan iemand het doorgeven zonder het te weten, en het kan jaren duren voordat er iets te zien is. Daardoor is het heel moeilijk te zeggen wanneer een infectie begon. Overdracht van genitale HPV-typen zonder seksueel contact komt weinig voor.

Is het HPV-virus ernstig?

Meestal niet. De meeste HPV-infecties geven geen klachten en verdwijnen vanzelf, vaak binnen één tot twee jaar. Het National Cancer Institute en het RIVM zeggen allebei dat het afweersysteem het virus meestal zonder behandeling opruimt. Kanker wordt pas een zorg als een hoog-risicotype vele jaren blijft en celveranderingen geeft die niet op tijd worden gevonden en behandeld. Daarom is het bevolkingsonderzoek zo belangrijk.

Is HPV te genezen?

Er is geen medicijn dat het virus zelf weghaalt. In de meeste gevallen ruimt het lichaam HPV zonder hulp op. Wat artsen wel kunnen behandelen, zijn de problemen die HPV soms geeft, zoals genitale wratten en voorstadia van kanker. Vroeg behandelen werkt heel goed, en dat is een van de belangrijkste redenen dat het bevolkingsonderzoek bestaat.

Is de HPV-vaccinatie veilig?

Ja. Veel onderzoek, waaronder een Cochrane-overzicht uit 2025 met meer dan 132 miljoen mensen, laat zien dat de HPV-vaccinatie veilig is en goed werkt. Er was geen verband met de ernstige aandoeningen die soms online worden gedeeld. Zoals elk vaccin kan het lichte, kortdurende bijwerkingen geven, zoals pijn op de plek van de prik of spierpijn. In Nederland zit de vaccinatie in het Rijksvaccinatieprogramma.

Wat zijn de symptomen van HPV bij mannen, en moeten mannen er iets mee?

Ja. Mannen kunnen HPV dragen en kunnen kanker door HPV krijgen in de keel, de anus en de penis, en ook genitale wratten. Meestal geeft HPV bij mannen geen klachten. Er is geen bevolkingsonderzoek op HPV voor mannen, maar in Nederland krijgen jongens de vaccinatie op dezelfde leeftijd als meisjes, wat ook verspreiding helpt beperken. Zie je wratten of ongewone klachten, ga dan naar je huisarts.

Wat gebeurt er na een afwijkende uitslag?

Een positieve hoog-risico HPV-test of afwijkende cellen bij het bevolkingsonderzoek komen vaak voor en zijn geen diagnose van kanker. Meestal volgt dan een controle-uitstrijkje bij de huisarts of een verwijzing naar de gynaecoloog voor een colposcopie. Welke stap het wordt, hangt af van het gevonden HPV-type en de beoordeling van de cellen. Veel veranderingen gaan vanzelf weer weg, en veranderingen die behandeling nodig hebben, kunnen meestal worden aangepakt voordat er ooit kanker ontstaat.

Bronnen

• RIVM — HPV - Humaan Papillomavirus — rivm.nl — rivm.nl
• Rijksvaccinatieprogramma (RIVM) — HPV: infectieziekte, symptomen en risico’s — rijksvaccinatieprogramma.nl — rijksvaccinatieprogramma.nl
• Rijksvaccinatieprogramma (RIVM) — HPV-vaccinatie in het kort — rijksvaccinatieprogramma.nl, 2026 — rijksvaccinatieprogramma.nl
• RIVM — Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker — rivm.nl, 2026 — rivm.nl
• RIVM — Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker: uitslag — rivm.nl, 2026 — rivm.nl
• Centers for Disease Control and Prevention — About Genital HPV Infection — CDC — cdc.gov
• National Cancer Institute — HPV and Cancer — cancer.gov — cancer.gov
• MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine) — HPV — MedlinePlus — medlineplus.gov
• Henschke N en collega’s — Effects of human papillomavirus (HPV) vaccination programmes on community rates of HPV-related disease and harms from vaccination — Cochrane Database of Systematic Reviews, 2025 — doi.org
• Wei F en collega’s — Causal attribution of human papillomavirus genotypes to invasive cervical cancer worldwide: a systematic analysis of the global literature — The Lancet, 2024 — doi.org
• Mekuria SF en collega’s — HPV self-sampling versus healthcare provider collection on cervical cancer screening uptake and costs in LMIC: a systematic review and meta-analysis — Systematic Reviews, 2023 — doi.org

Verder lezen

• Lees onze gids over huidkanker: klachten en behandeling.
• Bekijk ons overzicht van blaaskanker: klachten en behandeling.
• Lees meer over het zikavirus en hoe het zich verspreidt.
• Herken de signalen van een blaasontsteking en de behandeling.
• Zie wat een lab meldt over virusantigenen in je ontlasting.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen

Een HPV-test wordt meestal gedaan met een uitstrijkje of zelfafnameset en niet met een bloedtest, dus BloodSense analyseert die uitslag niet zelf. Waar BloodSense wel helpt, is bij het bloed-, urine- en ontlastingsonderzoek dat vaak rond je zorg wordt gedaan. Het zet uitslagen zoals een bloedbeeld, leverwaarden of urineonderzoek om in heldere uitleg, zodat je begrijpt wat je getallen betekenen en vragen kunt voorbereiden voor je huisarts. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies, en het vervangt het oordeel van je huisarts niet.