Prostatitis (prostaatontsteking): symptomen, soorten, onderzoek en behandeling

Prostatitis, of prostaatontsteking, is een van de meest onbegrepen diagnoses bij mannen. Veel mannen gaan na hun eerste afspraak naar huis met een kuur antibiotica en verwachten dat het binnen twee weken over is. Voor de meesten klopt dat niet, want prostatitis is een verzamelnaam voor vier verschillende problemen. De vorm die verreweg het vaakst voorkomt, is meestal geen infectie. Dat verklaart waarom een derde of vierde antibioticakuur zo vaak niets verandert.

Hieronder lees je wat prostatitis is, welke vier soorten er zijn, wanneer je dezelfde dag je huisarts belt, welke urine- en bloedwaarden ertoe doen (ook de PSA), en wat wel helpt bij de chronische vorm.

Wat is prostatitis?

Prostatitis betekent letterlijk ontsteking van de prostaat. De prostaat ligt onder de blaas, is zo groot als een kastanje en ligt rond de plasbuis, het buisje dat plas en sperma naar buiten voert. De prostaat maakt het vocht waarin de zaadcellen zwemmen (Thuisarts). Omdat de klier tegen de bekkenbodemspieren, de endeldarm en een dicht netwerk van zenuwen ligt, merk je problemen hier aan het plassen, aan pijn in het bekken en aan je seksleven.

De term dekt eigenlijk een groep klachten die uit dat gebied lijken te komen. Het is de meest gestelde urologische diagnose bij mannen onder de 50. Volgens het Slingeland Ziekenhuis heeft 2 tot 10 procent van de mannen ermee te maken. Hoe ernstig de klachten zijn, wordt gemeten met de NIH Chronic Prostatitis Symptom Index, een vragenlijst met een score van 0 tot 43.

De vier soorten prostatitis

De indeling van het Amerikaanse NIH sorteert prostatitis naar de vraag of er echt bacteriën te vinden zijn en hoe lang de klachten al duren. De juiste soort vaststellen is de belangrijkste stap, want de behandeling van de ene soort helpt bijna niet bij de andere.

Soort III is wat de meeste lezers van deze pagina hebben. Het kenmerk is dat zorgvuldig zoeken geen infectie oplevert om te behandelen. Dat is geen falende test, dat is de diagnose.

Wat zijn symptomen van prostatitis?

De symptomen van prostatitis zijn pijn tussen balzak en anus, plasklachten en bij de acute vorm plotseling koorts en een ziek gevoel. Hoe de klachten precies verlopen, hangt sterk af van de soort.

Acute bacteriële prostatitis: bel dezelfde dag

Soort I ontstaat in een paar uur. Thuisarts noemt koorts van 38 graden of hoger, koude rillingen, pijn tussen anus en balzak, pijn in de onderbuik of liezen, snel ademen of een snelle hartslag, en bij ouderen in de war raken (delier). In het begin of bij oudere mannen is er soms geen koorts. Vaak heb je daarnaast klachten van een blaasontsteking: branderig plassen, vaak een klein beetje moeten plassen of roze plas door bloed. Sommige mannen kunnen helemaal niet meer plassen, en dat is op zich al een spoedgeval.

Dit is geen situatie om af te wachten. Denk je dat je een prostaatontsteking hebt, bel dan dezelfde dag je huisarts of ’s avonds en in het weekend de huisartsenpost (Thuisarts). Bij levensgevaar bel je 112. Zonder behandeling kan een prostaatinfectie in het bloed terechtkomen en sepsis, een levensbedreigende ontregeling van het hele lichaam, veroorzaken. Als je in het ziekenhuis komt, hoort daar meestal een volledig bloedbeeld dat laat zien hoe hard je afweer werkt bij, plus kweken. Stevige prostaatmassage wordt dan vermeden, omdat die bacteriën in de bloedbaan kan duwen.

Chronische prostatitis symptomen: plassen, bekken en seks

Het chronisch bekkenpijnsyndroom gedraagt zich heel anders. Pijn is de hoofdklacht, meestal in het perineum, het gebied tussen balzak en anus, maar ook in de punt van de penis, in de zaadballen of diep in de endeldarm. Lang zitten maakt het erger.

Daarnaast zijn er plasklachten: aandrang, vaak plassen, ’s nachts eruit moeten, een slappe straal en een branderig gevoel, ook als de kweken schoon zijn. Seksuele klachten komen veel voor en het loont om ze gewoon te bespreken, want ze zijn te behandelen. Pijn tijdens of na het klaarkomen is heel kenmerkend, en ook minder zin in seks en erectieproblemen worden genoemd. Sommige mannen merken ook pijn of drukgevoel bij de ontlasting.

Prostatitis oorzaak en risicofactoren

Bij soort I en II zijn bacteriën de oorzaak. Ze komen via de plasbuis omhoog of stromen terug in de afvoergangetjes van de prostaat. Meestal gaat het om Escherichia coli, een bacterie die bij iedereen in de darmen zit. Het risico stijgt na een katheter of prostaatbiopt, als de blaas niet goed leeg raakt en bij een onbehandelde urineweginfectie. Bij jongere mannen kan een seksueel overdraagbare bacterie de aanleiding zijn; Thuisarts noemt chlamydia. Pijn in het bekken met afscheiding uit de plasbuis is dus een reden voor een soa-test op chlamydia en andere soa’s.

Bij soort III is het denken het meest veranderd. Verschillende mechanismen werken samen: overactieve bekkenbodemspieren met gevoelige triggerpoints die pijn uitstralen naar het perineum en de geslachtsdelen; een overgevoelig pijnsysteem in ruggenmerg en hersenen; een oude infectie die de aanleiding was terwijl de bacteriën allang weg zijn; en de lichamelijke invloed van stress en slecht slapen. Risicofactoren zijn een leeftijd van 30 tot 50 jaar, eerdere infecties, lang zitten of veel fietsen, en verstopping.

Prostatitis diagnose: hoe wordt het vastgesteld?

De diagnose rust op een goed gesprek plus een paar goed gekozen onderzoeken. Omdat soort III pijn in het bekken vraagt gedurende minstens drie van de afgelopen zes maanden, telt het tijdsverloop mee. Bij acute bacteriële prostatitis is de prostaat bij inwendig onderzoek via de anus gezwollen en heel pijnlijk. Bij het chronisch bekkenpijnsyndroom is de prostaat vaak normaal, terwijl de bekkenbodemspieren eromheen gespannen zijn en de bekende pijn opwekken. Alleen al dat verschil stuurt de behandeling vaak een andere kant op. Bij chronische klachten verwijst je huisarts je vaak naar een uroloog.

Beeldvorming is geen standaard. Echo, CT of MRI is bedoeld voor een vermoeden van een abces, als het niet beter wordt, of bij bloed in de plas, dat ook andere oorzaken heeft: pijn in één flank met zichtbaar bloed wijst eerder op nierstenen dan op een prostaatontsteking. Een plasfunctieonderzoek (urodynamisch onderzoek), dat druk in de blaas en de plasstraal meet, is zinvol als de blaas niet goed leeg raakt.

Is prostatitis te zien in urine?

Ja, bij bacteriële prostatitis is de ontsteking meestal te zien in urineonderzoek en in een urinekweek; bij het chronisch bekkenpijnsyndroom is de urine juist meestal schoon. Thuisarts legt uit dat je je plas inlevert bij de huisarts, en dat die bij een vermoeden van prostaatontsteking je plas naar het laboratorium stuurt voor een kweek. De uitslag van de kweek is er na ongeveer een week en laat meestal zien welke bacterie de oorzaak is.

Een urinestick toont leukocytenesterase, het enzym dat witte bloedcellen in de urine afgeven, en dezelfde strip meet nitriet, een stof die veel gewone urinebacteriën maken. In het urinesediment telt het lab daarna de witte bloedcellen die een ontsteking in de plas achterlaat. Bij een vermoeden van chronische bacteriële prostatitis wordt plas van vóór en na een prostaatmassage vergeleken om de infectie te lokaliseren.

PSA en prostaatontsteking: welke bloedwaarden?

Dan is er de PSA. Prostaatspecifiek antigeen blijft normaal in de klier. Alles wat die bouw verstoort, laat er meer van in het bloed lekken: infectie, ontsteking, een recente zaadlozing, een inwendig onderzoek of een biopt. Een acute prostatitis kan de waarde flink laten stijgen, en ook ontsteking alleen kan een PSA-uitslag verhogen die in deze situatie vaak verkeerd wordt gelezen.

Daaruit volgen twee conclusies die tegen elkaar in lijken te gaan. Een hoge PSA tijdens een actieve prostatitis betekent geen kanker; daarom wordt tijdens een acute periode meestal niet getest. Eerst wordt de ontsteking behandeld, dan wacht je een aantal weken nadat de klachten over zijn, en daarna wordt opnieuw gemeten. Maar een verhoogde PSA mag ook niet worden afgedaan als ‘gewoon prostatitis’. Bij de herhaling moet hij gedaald zijn. Blijft hij verhoogd, dan gaat het onderzoek verder, want beide aandoeningen kunnen naast elkaar bestaan, ook al veroorzaakt de een de ander niet.

Prostatitis, goedaardige prostaatvergroting of prostaatkanker?

Het belangrijkste punt zonder omwegen: prostatitis veroorzaakt geen prostaatkanker, een aparte ziekte met eigen risicofactoren en onderzoek.

Wat helpt tegen prostatitis?

Wat helpt tegen prostatitis hangt van de soort af: antibiotica bij de bacteriële vormen, en een combinatie van bekkenfysiotherapie, plasmedicijnen en pijnbehandeling bij de chronische vorm. Bij soort I krijg je altijd antibiotica; ben je erg ziek, dan via een infuus in het ziekenhuis. Thuisarts zegt dat je je na 2 dagen iets beter moet voelen, en dat je dezelfde dag belt als je klachten niet minder zijn, je nog koorts hebt of zieker wordt. De kuur duurt veel langer dan bij een gewone blaasontsteking, omdat medicijnen slecht in het prostaatweefsel doordringen. Slik de antibiotica tot ze op zijn, ook als je geen klachten meer hebt. Als de blaas niet leeg raakt, kan een katheter nodig zijn, en een abces moet worden gedraineerd. Thuisarts adviseert verder om tot 3 liter per dag te drinken (overleg bij hartfalen met je arts), meteen te plassen als je moet, en bij veel pijn een paar dagen paracetamol te nemen. Soort II vraagt een lange kuur met een antibioticum dat goed in prostaatweefsel doordringt, gekozen op basis van een kweek; terugval komt vaak voor en resistentie neemt toe.

Soort III is anders, en dit is de kern. Antibiotica zijn geen behandeling voor het chronisch bekkenpijnsyndroom. Eén vroege kuur is soms redelijk als infectie nooit is uitgesloten, maar herhaalde kuren bij een man met negatieve kweken helpen niet. Ze geven wel bijwerkingen, zoals pees- en zenuwproblemen bij één veelgebruikte groep, en ze bevorderen resistentie zonder het mechanisme achter de pijn aan te pakken.

Wat wel werkt, is zorg op maat van het klachtenprofiel: uitzoeken welke gebieden bij jou de klachten aandrijven en die behandelen. Het gangbare schema kijkt naar plasklachten, psychosociale factoren, klachten van het orgaan zelf, infectie, zenuwklachten en gevoeligheid van de bekkenbodem. In de praktijk betekent dat alfablokkers als de plasklachten overheersen; bekkenfysiotherapie bij een therapeut die ervaring heeft met mannen, wat van alle niet-medicamenteuze opties het sterkste bewijs heeft en werkt via het losmaken van triggerpoints en ontspanning in plaats van versterken; pijnstillers zonder opioïden; medicijnen die zenuwpijn dempen; en psychologische steun om met pijn om te gaan. Een operatie heeft geen plaats, en soort IV hoeft niet behandeld te worden.

Omgaan met chronisch bekkenpijnsyndroom

Houd een paar weken een dagboek bij van pijnscores, plasklachten en mogelijke uitlokkers; er komen patronen naar boven die jij noch je arts zou raden. Warmte op het perineum of een warm bad verlicht de spierpijn bij veel mannen. Onderbreek lang zitten, en als je veel fietst, pas dan tijdens een opvlamming het zadel aan. Test vermoede uitlokkers in je eten één voor één: cafeïne, alcohol en pittig eten zijn de gebruikelijke verdachten. Behandel verstopping, want persen belast dezelfde spieren.

Eén punt verdient het om rechtstreeks te zeggen: als je bekkenbodem overactief is, kunnen kegeloefeningen om te versterken de klachten erger maken. Wat de meeste mannen nodig hebben, is ontspanning en ‘afleren’ van spanning, aangeleerd door een bekkenfysiotherapeut.

Gaat prostatitis vanzelf over?

Acute bacteriële prostatitis gaat niet vanzelf over en moet altijd met antibiotica worden behandeld; de chronische vorm wisselt vaak jarenlang, maar verbetert bij de meeste mannen met behandeling. Mannen met een snel behandelde acute bacteriële prostatitis herstellen meestal volledig, al gaat een minderheid over in de chronische bacteriële vorm, die terugkomt maar goed onder controle te houden is.

Is prostatitis gevaarlijk?

Acute prostatitis kan gevaarlijk zijn als je niet op tijd wordt behandeld, omdat de infectie in het bloed kan komen. Het chronisch bekkenpijnsyndroom is het moeilijkst te voorspellen, maar het is niet gevaarlijk, verkort je leven niet en gaat niet over in kanker. Bij 6 tot 12 maanden consequente zorg op meerdere fronten verbeteren de meeste mannen duidelijk, terwijl een minderheid blijvende begeleiding nodig heeft. Een opvlamming na een goede periode hoort bij het patroon en bewijst niet dat de behandeling mislukt is.

Nieuw onderzoek naar chronische prostatitis

Een systematische review en meta-analyse uit 2025 bundelde gerandomiseerde studies van medicijnen tegen placebo bij het chronisch bekkenpijnsyndroom, dat wereldwijd ongeveer 2 tot 10 procent van de mannen treft. De uitkomst was de verandering in de NIH-symptoomscore; een daling van minstens 6 punten gold vooraf als klinisch betekenisvol. Alfablokkers, die de gladde spieren in de blaashals en de prostaat ontspannen, deden het het best met een gemiddeld verschil van −5,13 punten (95-procentbetrouwbaarheidsinterval −6,87 tot −3,39). Pijnstillers gaven −2,47 punten. Antibiotica gaven −2,45 punten met een interval van −5,53 tot 0,64: dat past bij geen effect en was niet statistisch significant (Alshahrani e.a., 2025). Wat dit voor jou betekent: antibiotica deden het niet beter dan placebo, en zelfs de beste groep medicijnen bleef onder de drempel die de meeste mannen zouden merken.

Een systematische review en meta-analyse uit 2024 beoordeelde extracorporale schokgolftherapie, een behandeling zonder ingreep waarbij zachte geluidspulsen via de huid van het perineum worden gegeven. In gerandomiseerde studies van de therapie alleen of naast medicijnen vonden de auteurs meer pijnverlichting en betere symptoomscores dan in de controlegroepen, met een effect dat na zes maanden nog aanwezig was (p < 0,01). Zij noemden schattingen van 8,4 tot 25 procent getroffen mannen (Labetov e.a., 2024). Wat dit voor jou betekent: lichamelijke behandelingen gericht op het bekken zijn een serieuze optie, al zijn de studies klein.

Een gerandomiseerde studie uit 2024 nam 60 mannen op met zowel erectieproblemen als chronisch bekkenpijnsyndroom, verdeeld in groepen van 20: laag-intensieve gepulseerde echografie, medicijnen (een PDE5-remmer plus een alfablokker), of beide. Het pijnsyndroom reageerde bij 45 procent met alleen echografie, bij 60 procent met alleen medicijnen en bij 85 procent met de combinatie; voor de erectieproblemen was dat 40, 55 en 85 procent. In de combinatiegroep daalde de symptoomscore van 16,00 ± 4,40 naar 8,15 ± 4,28 (Li e.a., 2024). Wat dit voor jou betekent: combineren werkte beter dan elk apart, en seksuele klachten verbeterden samen met de pijn.

Fabels en feiten over prostatitis

• Fabel: prostatitis is altijd een infectie. Feit: soort III, ongeveer negen op de tien gevallen, wordt juist gekenmerkt door het ontbreken van bacteriën.
• Fabel: prostatitis leidt tot prostaatkanker. Feit: dat doet het niet, al kan het de PSA tijdelijk verhogen; dat vraagt om een herhaalmeting, niet om paniek.
• Fabel: prostatitis is besmettelijk. Feit: het chronisch bekkenpijnsyndroom geef je niet door aan je partner, al kan een soa bij jongere mannen soms een bacteriële prostatitis veroorzaken.
• Fabel: als antibiotica niet hielpen, heb je een sterker middel nodig. Feit: als een goed gekozen kuur niet werkt, was het probleem meestal nooit bacterieel.
• Fabel: kegeloefeningen zijn de oplossing. Feit: bij een overactieve bekkenbodem kan versterken de klachten erger maken.

Begrippenlijst

Veelgestelde vragen over prostatitis

Wat is de oorzaak van prostatitis?

Dat hangt van de soort af. Acute en chronische bacteriële prostatitis komen door bacteriën die de klier bereiken, meestal dezelfde bacteriën die urineweginfecties geven. Het chronisch bekkenpijnsyndroom, de meest voorkomende vorm, heeft geen aantoonbare infectie. Daarbij spelen een overactieve, gevoelige bekkenbodem, een versterkt pijnsysteem en de lichamelijke gevolgen van langdurige stress en slecht slapen een rol.

Hoe lang duurt prostatitis?

Acute bacteriële prostatitis wordt meestal binnen een paar dagen na de start van de behandeling beter, maar de hele kuur duurt een aantal weken omdat medicijnen langzaam in het prostaatweefsel doordringen. De chronische bacteriële vorm komt terug, met klachtenvrije periodes ertussen. Het chronisch bekkenpijnsyndroom wordt gedefinieerd door pijn in minstens drie van de afgelopen zes maanden en kan jaren wisselen; de meeste mannen verbeteren duidelijk in 6 tot 12 maanden behandeling.

Is prostatitis blijvend te genezen?

Acute bacteriële prostatitis geneest meestal volledig bij snelle behandeling, en de chronische bacteriële vorm is vaak te behandelen, maar komt bij veel mannen terug. Het chronisch bekkenpijnsyndroom is beter te omschrijven als goed te beheersen dan als te genezen: veel mannen komen op een punt waarop de klachten klein zijn en weinig voorkomen. Wees voorzichtig met beloftes over blijvende genezing, zeker als het gaat om steeds nieuwe antibiotica terwijl de kweken negatief zijn.

Kan prostatitis je PSA verhogen?

Ja, en dat is een van de nuttigste dingen om te weten over deze aandoening. Ontsteking verstoort de barrière die prostaatspecifiek antigeen in de klier houdt, zodat er meer in het bloed lekt; een acute prostatitis kan de waarde flink verhogen. De PSA wordt daarom meestal niet gemeten tijdens een actieve periode, en een verhoogde uitslag wordt een aantal weken later herhaald. Een hoge PSA betekent hier geen kanker, maar moet wel dalen.

Kan prostatitis erectieproblemen geven?

Seksuele klachten komen veel voor bij het chronisch bekkenpijnsyndroom, zoals pijn bij het klaarkomen, minder zin in seks en moeite met een erectie. Er spelen meerdere dingen mee: pijn en de angst voor pijn, gespannen bekkenbodemspieren, slecht slapen en de spanning die aanhoudende pijn geeft. Het goede nieuws is dat deze klachten reageren op dezelfde gecombineerde behandeling als de pijn, en recente studies laten zien dat de seksuele functie samen met de symptoomscore verbetert.

Is weinig seks slecht voor de prostaat?

Er is geen bewijs dat weinig seks prostatitis veroorzaakt. Bij het chronisch bekkenpijnsyndroom is regelmatig klaarkomen voor sommige mannen prettig en voor anderen juist pijnlijk; volg daarin je eigen lichaam. Komt de ontsteking door een soa, dan raadt Thuisarts aan om tot een week na het einde van de behandeling geen seks te hebben.

Bronnen

• Thuisarts (NHG) — Ik heb een prostaat-ontsteking — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• Slingeland Ziekenhuis — Prostaatontsteking — Kenniscentrum Urologie, 2021 — urologie.slingeland.nl
• Thuisarts (NHG) — Spoed: wie bel je? — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• NIDDK — Prostatitis: Inflammation of the Prostate — NIH, 2024 (Engelstalig) — niddk.nih.gov
• Mayo Clinic — Prostatitis: Symptoms and Causes — Mayo Foundation, 2024 (Engelstalig) — mayoclinic.org
• Urology Care Foundation — Prostatitis — American Urological Association, 2024 (Engelstalig) — urologyhealth.org
• Alshahrani S e.a. — Pharmacological Interventions for CP/CPPS: Meta-Analysis — Healthcare, 2025 — doi.org
• Labetov I e.a. — Extracorporeal Shockwave Therapy in CP/CPPS — Neurourology and Urodynamics, 2024 — doi.org
• Li Z e.a. — Low-Intensity Pulsed Ultrasound in CP/CPPS with Erectile Dysfunction — BMC Urology, 2024 — doi.org

Verder lezen

• Kwam je PSA hoog terug, lees dan over PSA-uitslagen en de vele oorzaken zonder kanker.
• Wil je de ziekte begrijpen waarmee prostatitis wordt verward, lees dan ons overzicht van symptomen, risicofactoren en behandeling van prostaatkanker.
• Staan er ontstekingswaarden op je uitslag, dan leggen we uit wat een verhoogde CRP betekent.
• Werd je nierfunctie gemeten omdat je niet goed kon plassen, lees dan over kreatinine, de afvalstof die laat zien hoe goed je nieren filteren, en over de eGFR, de geschatte nierfunctie.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Bij prostatitis verandert het goed lezen van de labuitslag de afloop. Een PSA die tijdens een ontsteking wordt geprikt, kan maanden zorgen geven, terwijl hetzelfde getal na de ontsteking opnieuw gemeten meestal een geruststellend verhaal vertelt. Bij de urine maken leukocytenesterase, nitriet, het aantal witte bloedcellen en de kweek samen het verschil tussen een echte bacteriële infectie en soort III, waarbij die uitslagen meestal schoon zijn.

BloodSense leest je geüploade bloed- en urine-uitslagen en legt elke marker in gewone taal en in samenhang uit, met een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen. Zo kom je goed voorbereid op je afspraak. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies, en het vervangt het oordeel van je huisarts of uroloog niet.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen