Nitriet in urine: wat betekent een positieve of negatieve nitriettest?

Nitriet in urine op je labuitslag betekent meestal één ding: er zijn bacteriën aan het werk geweest in je urinewegen. Nitriet is geen stof die je lichaam zelf maakt, en je eet het ook niet rechtstreeks. Het ontstaat als bepaalde bacteriën nitraat, een onschuldige stof die al in urine zit, omzetten in nitriet. Daarom is het nitrietvakje op de urinestick een van de snelste aanwijzingen voor een huisarts dat er een infectie kan spelen. In dit artikel lees je hoe de nitriettest werkt, wat een positieve en een negatieve uitslag betekenen, waarom een negatieve uitslag je niet vrijpleit, hoe nitriet samen met de andere urinewaarden wordt gelezen en wanneer je je huisarts belt.

Wat betekent nitriet in urine?

Nitriet in urine betekent dat er waarschijnlijk bacteriën in je urinewegen zitten die nitraat kunnen omzetten. Je nieren filteren elke dag nitraat uit je bloed naar de urine. Nitraat komt uit bladgroente, bieten, vleeswaren en drinkwater en zegt op zichzelf niets. Het gaat om de omzetting. Verschillende bacteriën die zich in de urinewegen kunnen vestigen, hebben een enzym dat nitraat-reductase heet. Dat haalt een zuurstofatoom van nitraat af, en dan blijft nitriet over. Een stick die roze kleurt voor nitriet laat dus de stofwisseling van bacteriën zien, niet iets wat je hebt ingeslikt.

Gezonde urine is bij het verlaten van de blaas vrijwel steriel. Geen bacteriën betekent geen omzetting, en geen omzetting betekent geen nitriet. In de laboratoriumgids van het Slingeland Ziekenhuis is de referentiewaarde voor nitriet daarom gewoon ‘negatief’. Een aantoonbare hoeveelheid is per definitie afwijkend, en dat maakt de test waardevol als snelle screening.

De bacteriën die het vaakst een positieve uitslag geven, zijn gramnegatieve staafjes uit de familie Enterobacterales. Escherichia coli staat ruim bovenaan, gevolgd door Klebsiella, Proteus en Enterobacter. Het Slingeland noemt als nitraatreducerende bacteriën onder andere E. coli, Proteus, Klebsiella en Aerobacter. Wil je begrijpen waarom de ene infectie de strip wel laat kleuren en de andere niet, lees dan onze uitleg over bacteriën in urine.

Hoe werkt de nitriettest?

Het nitrietvakje op een urinestick werkt met een kleurreactie die al meer dan honderd jaar bestaat. Het vakje bevat twee stoffen die met nitriet een roze tot paarsrode kleurstof vormen. Elke roze tint telt als positief. Er is geen schaal, geen getal en geen referentiebereik om mee te vergelijken. De uitslag is ja of nee, en dat is zowel de kracht als de zwakte van de test.

Twee praktische voorwaarden moeten kloppen. Er moet genoeg nitraat in de urine zitten om mee te werken, wat bij een gewoon eetpatroon met groente meestal zo is. En de urine moet lang genoeg in de blaas hebben gezeten om de omzetting mogelijk te maken, meestal ongeveer vier uur. Een monster van twintig minuten na het laatste toiletbezoek kan negatief zijn, ook bij een echte infectie, gewoon omdat de bacteriën geen tijd hebben gehad.

Een monster opvangen dat een bruikbaar antwoord geeft

Meestal wordt gevraagd om middenstroomurine. Je wast eerst, plast een beetje in de wc en vangt dan halverwege het middelste deel op in het potje. Door de eerste seconden over te slaan, spoel je huidbacteriën weg die anders het potje verontreinigen en de uitleg van alle waarden op de uitslag lastig maken, niet alleen die van nitriet.

Ochtendurine geeft voor nitriet de meeste informatie. De Nederlandse richtlijn Urineweginfecties bij volwassenen legt uit waarom: bij aanwezigheid van bacteriën kan ’s nachts meer nitraat in nitriet worden omgezet, waardoor de nitriettest eerder positief wordt. Thuisarts adviseert bij het inleveren van urine ook om het liefst te plassen nadat je minstens vier uur niet hebt geplast. Monsters gaan ook achteruit op kamertemperatuur: bacteriën groeien en nitriet kan kunstmatig ontstaan of juist afbreken. Breng het potje daarom binnen twee uur naar je huisartsenpraktijk, of zet het in de koelkast als dat niet lukt.

Nitriet urine positief of negatief: zo lees je de uitslag

Labuitslagen gebruiken voor deze waarde maar een paar woorden. Als je weet welk woord je ziet, verdwijnt de meeste verwarring.

Een positieve nitriettest weegt zwaar, omdat de test heel specifiek is. Kleurt het vakje roze, dan zijn er zeer waarschijnlijk bacteriën. De NHG-Standaard Urineweginfecties stelt de diagnose blaasontsteking bij plasklachten samen met een positieve nitriettest, een positieve dipslide of een positief sediment. De Nederlandse urologenrichtlijn vat het samen: de nitriettest heeft een goede positief voorspellende waarde, maar een slechte negatief voorspellende waarde. Specificiteit maakt een positieve uitslag overtuigend; gevoeligheid, het vermogen om elk geval te vinden, is waar deze test tekortschiet.

Waarom een negatieve nitriettest een infectie niet uitsluit

Dit is het punt dat het vaakst verkeerd wordt begrepen. Een groot deel van de urineweginfecties maakt helemaal geen nitriet, om redenen die niets te maken hebben met hoe ernstig de infectie is.

• Sommige veelvoorkomende verwekkers hebben het enzym niet. Enterococcus, Staphylococcus saprophyticus en Pseudomonas kunnen nitraat nauwelijks omzetten, dus blijven ze onzichtbaar voor dit vakje, hoeveel het er ook zijn.
• Vaak plassen, juist een kenmerkende klacht van een blaasontsteking, spoelt de blaas leeg voordat de vier uur om zijn.
• Een eetpatroon met heel weinig groente kan te weinig nitraat in de urine achterlaten. Het Slingeland noemt een nitraatarm dieet als oorzaak van vals negatieve uitslagen.
• Veel vitamine C verstoort de chemie van de strip en kan de kleuromslag onderdrukken; ook dat noemt het Slingeland.
• Sterk verdunde urine, na veel drinken, kan nitriet onder de detectiegrens brengen.

Daarom lezen artsen het nitrietvakje bijna nooit los. Ze combineren het met het enzym dat witte bloedcellen afgeven. Lees voor dat andere deel van het beeld onze uitleg over leukocytenesterase in urine. Een negatieve nitriettest met een positieve leukocytenesterase is een heel gewoon patroon bij een echte infectie. Volgens de urologenrichtlijn hoort op een negatieve nitriettest bij een klinisch vermoeden van infectie daarom een sediment of een leukocytentest te volgen.

Nitriet naast de andere urinewaarden

Een urineonderzoek is een reeks tests, en nitriet krijgt zijn betekenis van de buren. Dit zijn de combinaties die artsen het vaakst zien.

Microscopisch onderzoek voegt een derde laag toe. Het tellen van witte bloedcellen onder de microscoop laat een ontsteking zien die een chemisch vakje kan missen. Dat lees je in onze uitleg over pyurie en wat het betekent, en de celtelling zelf staat in onze uitleg over witte bloedcellen in urine. Bij een blaasontsteking zit er ook vaak zichtbaar of onzichtbaar bloed in de urine; die waarde lees je in onze uitleg over bloed in urine.

Twee chemische waarden bepalen hoeveel vertrouwen je in de nitrietuitslag kunt hebben. Basische urine, die sommige infecties zelf veroorzaken, verandert de omstandigheden op de strip; onze uitleg over de zuurgraad (pH) van urine beschrijft waarom. Sterk verdunde monsters verdunnen alles, en onze uitleg over het soortelijk gewicht van urine laat zien hoe concentratie wordt gemeten. Roept de stick een vraag op die een definitief antwoord nodig heeft, dan blijft de kweek de referentietest. Lees daarvoor onze uitleg over de uitslag van een urinekweek.

Hoeveel leukocyten zitten er in urine bij een blaasontsteking?

Er is geen vast aantal leukocyten dat een blaasontsteking bewijst. Bij een blaasontsteking is de leukocytentest op de stick meestal positief, vaak met 1+ tot 3+, maar ook een blaasontsteking met weinig leukocyten komt voor, en leukocyten kunnen ook zonder infectie in de urine zitten. Het Slingeland Ziekenhuis schrijft zelfs dat bacteriën in urine een betere voorspeller zijn dan leukocyten. Daarom kijkt je huisarts naar de combinatie van klachten, nitriet, leukocyten en zo nodig een dipslide of kweek.

Wat de nitriettest kan verstoren

Vals positieve en vals negatieve uitslagen zijn goed beschreven, en als je ze kent, schrik je minder snel.

Vals positieve uitslagen zijn zeldzaam, maar komen voor. Een monster dat op kamertemperatuur blijft staan, geeft huidbacteriën de kans zich te vermenigvuldigen en buiten het lichaam nitriet te maken. Dan is de uitslag positief zonder medische betekenis. Sommige medicijnen kleuren de urine sterk, zoals fenazopyridine tegen blaaspijn, waardoor de kleur van het vakje niet goed meer te lezen is. Strips die verkeerd zijn bewaard of over de datum zijn, worden ook minder betrouwbaar. Dat is een echt aandachtspunt bij thuistesten die in een vochtige badkamerkast liggen.

Vals negatieve uitslagen komen veel vaker voor, en de oorzaken hierboven verklaren de meeste. Eén situatie verdient nog aandacht: antibiotica die al vóór het opvangen zijn gestart, remmen de bacteriën snel af. Iemand die al twee dagen antibiotica slikt, kan dus negatief testen terwijl de infectie nog aan het opknappen is. Dat is te verwachten en geen bewijs dat de eerste diagnose fout was.

Wanneer bel je je huisarts bij een nitrietuitslag?

Een labwaarde staat nooit op zichzelf. Of je zorg zoekt, hangt veel meer af van hoe je je voelt dan van welk vakje gekleurd is. De tabel hieronder volgt de gebruikelijke Nederlandse praktijk en helpt je het gesprek voor te bereiden, niet om het te vervangen.

Thuisarts schrijft dat gezonde vrouwen bij een blaasontsteking meestal een week kunnen afwachten, en dat de klachten bij de helft van de vrouwen binnen een week vanzelf overgaan. Drink veel, tot 3 liter per dag. Bel meteen als je koorts hebt, zwanger bent of je ziek voelt, of als je een ziekte van je blaas of nieren of een minder goede afweer hebt. Bij levensgevaar bel je 112.

Blijft er bloed in de urine nadat een infectie is genezen, of hoort er bij een positieve uitslag hevige pijn aan één kant van je rug, dan is nader onderzoek nodig. Een infectie die de nieren bereikt, beschrijven we in onze uitleg over nierbekkenontsteking: klachten en behandeling, en het bredere beeld in ons overzicht over oorzaken en behandeling van urineweginfecties.

De Amerikaanse CDC adviseert om een vermoedelijke urineweginfectie te beoordelen op klachten, lichamelijk onderzoek en urineonderzoek voordat antibiotica worden gestart, en niet op basis van een aanname. Die volgorde telt: onnodige antibiotica geven bijwerkingen en maken bacteriën ongevoeliger.

Nieuwste wetenschappelijke ontwikkelingen

Onderzoek van de afgelopen drie jaar maakt duidelijker wanneer je het nitrietvakje kunt vertrouwen en wanneer niet. Dit laat recent werk zien, in gewone taal.

De strip werkt heel anders afhankelijk van wie er getest wordt

Een systematische review en meta-analyse uit 2025, een studie die de resultaten van veel eerdere studies samenvoegt, bekeek nitriet en leukocytenesterase op de stick bij volwassenen van zestig jaar en ouder. De strip vond de meeste mensen met bacteriën in hun urine, maar wees ook veel mensen aan die niet ziek waren. De reden is dat onschuldige bacteriën in de blaas bij ouderen heel vaak voorkomen, dus een positieve strip laat vaak kolonisatie zien en geen infectie. De auteurs concludeerden dat een positieve stick alleen bij deze leeftijdsgroep niet gebruikt moet worden om een urineweginfectie vast te stellen.

Wat betekent dit voor jou? Krijg jij of een ouder familielid een positieve nitrietuitslag zonder plasklachten, dan is die uitslag op zichzelf geen reden voor antibiotica. Vraag je huisarts of je klachten, en niet de strip, de beslissing bepalen.

Bij jonge baby’s houdt de strip goed stand

Een studie uit 2025 op vijf Amerikaanse spoedeisende hulpen voor kinderen vergeleek de urinestick met volledig laboratoriumonderzoek bij bijna tienduizend baby’s van twee tot zes maanden met koorts. De stick, afgelezen aan het bed, was minstens zo nauwkeurig als de labtest in het vinden van baby’s met een urineweginfectie in de kweek. De auteurs stelden dat het niet nodig is om op een volledig laboratoriumonderzoek te wachten voordat een eerste behandelbeslissing wordt genomen.

Wat betekent dit voor jou? Bij een jonge baby met koorts is een strip aan het bed een snelle, goede eerste stap en geen kortere weg, al bevestigt een kweek nog steeds de diagnose.

In de zwangerschap is de strip zwakker dan de leerboeken zeggen

Een Nederlandse ziekenhuisstudie uit 2024, een cohort waarin een groep patiënten samen wordt gevolgd en geanalyseerd, bekeek meer dan zevenhonderd urinemonsters van zwangeren en vergeleek de stick met de kweek. Zowel nitriet als leukocytenesterase deden het in de dagelijkse praktijk duidelijk slechter dan eerder onderzoek meldde, en een flink deel van de vrouwen die antibiotica kregen, bleek in de kweek geen infectie te hebben. De auteurs vroegen artsen om de risico’s van behandelen op alleen een stickuitslag goed af te wegen.

Wat betekent dit voor jou? In de zwangerschap telt een urinekweek meer dan de strip. Ben je zwanger en is een stick positief, dan is het heel redelijk om te vragen of er een kweek wordt ingezet. Thuisarts schrijft dat de huisarts bij een blaasontsteking in de zwangerschap de urine altijd laat kweken.

Software leest de strip beter dan het oog

Een laboratoriumstudie uit 2025 analyseerde bijna 23.000 urinemonsters en onderzocht of een computermodel dat de ruwe kleurmetingen van de strip combineert met eenvoudige patiëntgegevens een infectie beter kon voorspellen dan nitriet en leukocytenesterase alleen. Dat lukte, en het model was vooral goed in het herkennen van monsters die in de kweek negatief zouden zijn. Dat kan mensen onnodige antibiotica besparen terwijl ze op de uitslag wachten. Het werk is nog vroeg en moet in andere ziekenhuizen worden getest voordat het de dagelijkse praktijk verandert.

Wat betekent dit voor jou? Bij je volgende afspraak verandert er niets, maar de richting is duidelijk: snellere, scherpere uitleg van dezelfde eenvoudige test die je nu al doet.

Woordenlijst

Veelgestelde vragen

Kan nitriet positief zijn zonder klachten?

Ja, en dat komt vaker voor dan de meeste mensen denken. Bacteriën kunnen in de blaas leven zonder ontsteking of klachten te geven. Dat heet asymptomatische bacteriurie. Het komt vaker voor op hogere leeftijd en heel vaak bij mensen met een blaaskatheter; Thuisarts schrijft dat bijna alle mensen met een blaaskatheter bacteriën in de blaas hebben. Bij de meeste niet-zwangere volwassenen wordt het niet met antibiotica behandeld, omdat behandeling bijwerkingen en ongevoelige bacteriën geeft zonder dat je je beter voelt. De zwangerschap en bepaalde geplande urologische ingrepen zijn de belangrijkste uitzonderingen. Heb je een positieve uitslag en voel je je helemaal goed, bespreek dan met je huisarts of behandeling überhaupt nodig is.

Geeft veel groente eten nitriet in de urine?

Nee. Groente levert nitraat, geen nitriet, en nitraat alleen kleurt het vakje niet roze. De stick reageert pas als bacteriën dat nitraat hebben omgezet. Eerder is het omgekeerd: bij heel weinig groente kan er zo weinig nitraat in de urine zitten dat een echte infectie niet zichtbaar wordt. Bieten, spinazie en vleeswaren geven op deze test geen vals positieve uitslag.

Wat zijn de symptomen van een urineweginfectie bij mannen?

Bij mannen zijn de klachten van een blaasontsteking hetzelfde als bij vrouwen: pijn of een branderig gevoel bij het plassen, vaak kleine beetjes plassen, aandrang en soms bloed in de urine. Koorts, koude rillingen of pijn bij de anus of in de zij kunnen wijzen op een ontsteking van de prostaat of het nierbekken. Thuisarts adviseert mannen om bij klachten van een blaasontsteking dezelfde dag de huisarts te bellen. Mannen krijgen altijd antibiotica, en de urine gaat altijd voor een kweek naar het laboratorium.

Waarom veranderde mijn uitslag tussen twee tests met een paar dagen ertussen?

Daar zijn gewone verklaringen voor. Hoe lang de urine voor het opvangen in je blaas zat, is de belangrijkste, omdat de omzetting door bacteriën ongeveer vier uur nodig heeft. Ook je vochtinname telt: heel verdunde urine kan onder de detectiegrens zakken. Antibiotica tussen de twee monsters remmen de bacteriën binnen een dag of twee. Ook het tijdstip, of het ochtendurine was en hoe snel het monster is onderzocht, verschuiven de uitslag. Een verschil tussen twee tests bewijst op zichzelf niet dat een van beide fout was.

Wat betekent nitriet positief met leukocyten negatief?

Deze combinatie wijst meestal op bacteriën zonder dat er al veel ontstekingsreactie is. Dat kan heel vroeg in een infectie voorkomen, voordat witte bloedcellen in grote aantallen aankomen, of het kan kolonisatie zijn bij iemand die niet ziek is. Je ziet het ook als een monster te lang heeft gestaan en bacteriën zich in het potje hebben vermenigvuldigd. Je huisarts weegt het af tegen je klachten en vraagt vaak een kweek aan in plaats van op de strip alleen te handelen.

Kan ik vertrouwen op een urineteststrip voor thuis?

Thuisstrips gebruiken dezelfde chemie als de strips bij de huisarts en kunnen nuttig zijn voor mensen met vaak terugkerende infecties die een plan met hun huisarts hebben afgesproken. Ze hebben dezelfde beperkingen als de professionele versie, plus een paar eigen: strips gaan achteruit door vocht en warmte, de houdbaarheidsdatum wordt snel over het hoofd gezien en een subtiele kleuromslag met het oog aflezen is lastiger dan het lijkt. Zie een thuisuitslag als informatie voor een gesprek met je huisarts, nooit als reden om zelf met een behandeling te starten of te stoppen.

Moet ik om een urinekweek vragen als mijn nitriet positief is?

Dat is een redelijke vraag, zeker als je zwanger bent, vaak infecties hebt, ernstige klachten hebt of als een eerdere antibioticakuur niet hielp. Een kweek laat zien welke bacterie er precies is en voor welke antibiotica die gevoelig is, wat belangrijker wordt nu ongevoelige bacteriën vaker voorkomen. Bij een eerste, eenvoudige blaasontsteking bij een verder gezonde vrouw behandelt de huisarts vaak zonder kweek, en ook dat is gangbare praktijk.

Bronnen

• Nederlands Huisartsen Genootschap — NHG-Standaard Urineweginfecties (M05) — NHG-Richtlijnen, 2020, laatste aanpassing 2026 — richtlijnen.nhg.org
• Nederlandse Vereniging voor Urologie — Laboratoriumonderzoek bij UWI bij volwassenen (richtlijn Urineweginfecties bij volwassenen) — Richtlijnendatabase, 2020 — richtlijnendatabase.nl
• Slingeland Ziekenhuis — Nitriet urine: referentiewaarde en interpretatie — Laboratoriumgids Slingeland Ziekenhuis, geraadpleegd 2026 — slingeland.nl
• Slingeland Ziekenhuis — Leukocyten urine — Laboratoriumgids Slingeland Ziekenhuis, 2022 — slingeland.nl
• Thuisarts.nl (NHG) — Ik denk dat ik blaasontsteking heb (vrouw) — Thuisarts, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• Thuisarts.nl (NHG) — Ik heb blaasontsteking (man) — Thuisarts, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• Thuisarts.nl (NHG) — Ik ben zwanger en heb blaasontsteking — Thuisarts, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• Thuisarts.nl (NHG) — Ik heb bloed in mijn urine — Thuisarts, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• MedlinePlus, National Library of Medicine — Urinalysis — MedlinePlus Medical Encyclopedia (Engelstalig) — medlineplus.gov
• Centers for Disease Control and Prevention — About Urinary Tract Infection — CDC (Engelstalig) — cdc.gov
• Cleveland Clinic — Urinalysis — Cleveland Clinic Health Library (Engelstalig) — my.clevelandclinic.org
• Moragas A, Monfà R, García-Sangenís A, Llor C — Accuracy of leukocyte esterase and nitrite tests for diagnosing bacteriuria in older adults: a systematic review and meta-analysis — Clinical Microbiology and Infection, 2025 — DOI 10.1016/j.cmi.2025.08.027
• Hunt KM, Green RS, Sartori LF, Aronson PL, Chamberlain JM, Florin TA, Michelson KA, Monuteaux MC, Chaudhari PP, Nigrovic LE — Urine Dipstick for the Diagnosis of Urinary Tract Infection in Febrile Infants Aged 2 to 6 Months — Pediatrics, 2025 — DOI 10.1542/peds.2024-068671
• Werter DE, Schneeberger C, Geerlings SE, de Groot CJM, Pajkrt E, Kazemier BM — Diagnostic Accuracy of Urine Dipsticks for Urinary Tract Infection Diagnosis during Pregnancy: A Retrospective Cohort Study — Antibiotics, 2024 — DOI 10.3390/antibiotics13060567
• Favresse J, Cabo J, Bosse M, Lardinois B, Cadrobbi J, Laffineur K, Elsen M, Douxfils J, Roelandts L, De Bruyne S — Machine Learning Algorithms for Predicting Urinary Tract Infections: Integration of Demographic Data and Dipstick Reflectance Results — Clinical Chemistry, 2025 — DOI 10.1093/clinchem/hvaf088

Verder lezen

• Bekijk welke cellen en kristallen het laboratorium onder de microscoop ziet in onze uitleg over het urinesediment.
• Onderscheid verontreiniging van een echte bevinding met onze uitleg over epitheelcellen in urine.
• Kijk of je nieren een belangrijke stof lekken in onze uitleg over eiwit in urine.
• Lees wat een ongewone tint in de wc betekent in onze uitleg over de kleur van urine.
• Begrijp de aandoening die veel klachten deelt met een infectie in onze uitleg over nierstenen: klachten en behandeling.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Eén regel op een urineonderzoek vertelt zelden het hele verhaal, en nitriet is daar een duidelijk voorbeeld van: de betekenis verschuift met de leukocytenesterase, de celtelling, de pH en je klachten. BloodSense leest je volledige labuitslag en legt elke waarde uit in taal waar je iets mee kunt, zodat je met goede vragen bij je huisarts komt in plaats van met een pagina vol onbekende termen. Het BloodSense-rapport helpt je je resultaten te begrijpen; het stelt geen diagnose en vervangt het oordeel van je huisarts niet.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen