Nierbekkenontsteking (pyelonefritis): symptomen, oorzaken en behandeling

Een nierbekkenontsteking is een infectie van de nier, een vorm van urineweginfectie waarbij bacteriën niet in de blaas blijven maar omhoog trekken naar één of beide nieren. Artsen noemen het pyelonefritis. Meestal begint het als een gewone blaasontsteking die, als die niet wordt behandeld of bij een hoger risico, via de urineleiders naar de nier gaat. Een nierbekkenontsteking kan beangstigend voelen, met koorts, koude rillingen en pijn die snel opkomt. Toch is het voor artsen een bekende aandoening die in de meeste gevallen goed reageert op snel gestarte antibiotica. Als je de waarschuwingssignalen herkent en op tijd behandeld wordt, krijgen de meeste mensen nooit ernstige complicaties. Thuisarts is duidelijk: denk je dat je een nierbekkenontsteking hebt, bel dan dezelfde dag je huisarts of de huisartsenpost. In dit artikel lees je wat een nierbekkenontsteking is, welke symptomen erbij horen, wat de oorzaken zijn, hoe je urine en bloed de diagnose bevestigen, welke behandelingen er zijn en wat nieuw onderzoek laat zien.

Wat is een nierbekkenontsteking?

Een nierbekkenontsteking is een ontsteking van het nierbekken en de nier, bijna altijd door bacteriën die via de urinewegen omhoogkomen. Urine stroomt normaal van de nieren, waar het bloed wordt gefilterd en afvalstoffen worden verwijderd, via twee buisjes, de urineleiders, naar de blaas en via de plasbuis naar buiten. Het nierbekken is volgens Thuisarts een soort trechter aan de onderkant van de nier, waarin je plas wordt opgevangen. Bacteriën die via de plasbuis naar binnen komen, kunnen deze weg in omgekeerde richting afleggen: eerst raakt de blaas besmet, daarna één of beide nieren. Daar kan de infectie zwelling van het weefsel geven en, zonder behandeling, blijvende schade. Heel soms komen de bacteriën via het bloed bij de nier.

De meeste gevallen zijn acuut: ze beginnen plotseling en gaan over met een antibioticakuur. Artsen noemen een nierbekkenontsteking ongecompliceerd bij een verder gezonde vrouw die niet zwanger is, en gecompliceerd bij zwangerschap, diabetes, een verstopping in de urinewegen, een katheter of een verminderde afweer. Een minder vaak voorkomende chronische of steeds terugkerende vorm zie je vooral bij kinderen met vesico-ureterale reflux, een afwijking in de bouw van de urinewegen. Die kan de nieren langzaam beschadigen met littekens. Een nierbekkenontsteking komt op alle leeftijden voor, maar vrouwen krijgen het veel vaker dan mannen, omdat bacteriën bij hen door de bouw van het lichaam makkelijker de blaas bereiken.

Nierbekkenontsteking symptomen: hoe merk je het?

Je merkt een nierbekkenontsteking meestal aan plotseling ziek worden met koorts (38 °C of hoger), koude rillingen en pijn in je rug of zij, vaak net onder de ribben aan één kant. Daarbij ben je vaak misselijk of moet je overgeven. Omdat de meeste nierbekkenontstekingen beginnen als blaasontsteking, heb je vaak ook blaasklachten: plassen doet pijn of brandt, je moet vaker of met meer aandrang plassen maar plast steeds kleine beetjes, en je urine is troebel, donker, ruikt sterk of is roze of rood door bloed. De klachten ontstaan meestal snel, binnen een dag of twee, en niet geleidelijk.

Thuisarts noemt nog een paar belangrijke punten. In het begin is er soms geen koorts, en oudere mensen krijgen niet altijd koorts. Bij ouderen kan een nierbekkenontsteking zich ook uiten als plotseling in de war raken (delier) of niet goed meer reageren, en je kunt snel gaan ademen of een snelle hartslag krijgen. Bij baby’s en kinderen onder de 2 jaar ziet een nierbekkenontsteking er vaak heel anders uit: hoge koorts, slecht drinken, prikkelbaarheid of slecht groeien, in plaats van de rugpijn die volwassenen beschrijven. Daarom moet onverklaarde koorts bij een jong kind altijd door een arts worden beoordeeld. Gaan klachten bij volwassenen samen met verwardheid, een heel snelle hartslag, een lage bloeddruk of koorts die niet zakt, dan wijst dat op een ernstige infectie: wacht dan niet af en zoek direct hulp.

Kan een nierbekkenontsteking zonder koorts?

Ja, vooral in het begin of bij ouderen kan een nierbekkenontsteking zonder koorts verlopen. Pijn in je rug of zij samen met plasklachten en je ziek voelen kan dan toch op een nierbekkenontsteking wijzen. Bel ook dan dezelfde dag je huisarts.

Oorzaken van een nierbekkenontsteking

Verreweg de meeste nierbekkenontstekingen komen door Escherichia coli (E. coli), een bacterie die normaal in de darmen leeft en naar de plasbuis kan komen en omhoog kan trekken. Thuisarts beschrijft het zo: het zijn vaak bacteriën die bij iedereen in de darmen zitten, en ook rond de anus en de plasbuis. Andere bacteriën, zoals Proteus, Klebsiella, Enterococcus en stafylokokken, veroorzaken de meeste overige gevallen. Een nierbekkenontsteking is niet besmettelijk zoals een verkoudheid of griep: het komt door je eigen bacteriën die op een plek terechtkomen waar ze niet horen, niet door overdracht van persoon tot persoon.

Een aantal factoren vergroot de kans op een nierbekkenontsteking. De bouw van het vrouwelijk lichaam speelt een grote rol, omdat een kortere plasbuis bacteriën een kortere weg naar de blaas geeft. Een verstopping in de urinewegen verhoogt het risico ook, net als de afsluiting van de urinewegen door nierstenen, een vergrote prostaat, een blaaskatheter, zwangerschap, slecht ingestelde diabetes en een verminderde afweer. Bij kinderen is vesico-ureterale reflux, waarbij urine van de blaas terugstroomt naar de nieren, een belangrijke risicofactor voor steeds terugkerende infecties en geleidelijke littekens in de nieren.

Kun je een nierbekkenontsteking zien in je urine?

Ja, urineonderzoek is de belangrijkste stap om een nierbekkenontsteking vast te stellen. De huisarts vermoedt het vaak al door de combinatie van koorts, pijn in de zij en plasklachten, en bevestigt het met onderzoek van je plas en soms je bloed. Thuisarts legt uit dat je je plas inlevert bij de huisarts en dat de huisarts meestal ook je buik en rug onderzoekt. Vaak is de nier aan de aangedane kant gevoelig bij kloppen. Denkt de huisarts aan een nierbekkenontsteking, dan gaat je plas naar het laboratorium voor een kweek. Bij zwangeren en bij mensen met risicofactoren voor een gecompliceerde infectie is het onderzoek meestal meteen uitgebreider.

Urineonderzoek geeft meestal het snelst een aanwijzing en is vaak binnen enkele minuten klaar. Een urinestick die nitriet in je urine en leukocytenesterase in je urine aangeeft, wijst op bacteriën en witte bloedcellen. Het vinden van pyurie, ofwel witte bloedcellen in je urine, bevestigt dat je afweer actief reageert. Zijn er in het urinesediment ‘cilinders’ van witte bloedcellen, dan wijst dat specifiek op de nier en niet alleen op de blaas. Om de precieze bacterie te kennen en te weten welke antibiotica werken, is een urinekweek nodig, bij voorkeur afgenomen voordat je met antibiotica begint. Volgens Thuisarts is de uitslag van de kweek er na ongeveer 1 week; je belt dan zelf de assistent van de huisarts voor de uitslag. Omdat de nieren zelf betrokken zijn, kan je arts ook de kreatininewaarde in je bloed (in µmol/L), het ureum in je bloed en de eGFR (geschatte nierfunctie) laten bepalen. Zo is te zien hoe goed je nieren afvalstoffen filteren en hoe ernstig de infectie is.

Nierbekkenontsteking behandeling

Een nierbekkenontsteking wordt altijd behandeld met antibiotica, en of dat met pillen of via een infuus gebeurt, hangt vooral af van hoe ziek je bent. Thuisarts schrijft dat je eerst een medicijn krijgt dat helpt tegen de meeste bacteriën. Zodra de uitslag van de kweek binnen is, weet de huisarts welke bacterie het is en krijg je soms een ander middel. De meeste ongecompliceerde infecties, zeker bij gezonde volwassenen die niet zwanger zijn en die vocht en medicijnen kunnen binnenhouden, worden helemaal thuis behandeld met antibiotica in tabletvorm. Draagt een verstopping, zoals een niersteen of een vergrote prostaat, bij aan de infectie, dan is het opheffen daarvan, soms met een ingreep, net zo belangrijk als de antibiotica.

Ziekenhuisopname en antibiotica via een infuus zijn meestal bedoeld voor mensen die ernstig ziek lijken, tekenen van bloedvergiftiging hebben zoals een jagend hart of een lage bloeddruk, zwanger zijn, geen medicijnen kunnen binnenhouden, of een complicerende aandoening hebben zoals ontregelde diabetes of een verstopping in de urinewegen. Zodra het beter gaat, stap je vaak over op tabletten. Thuisarts zegt dat je je 2 dagen na het starten van de antibiotica weer iets beter moet voelen. Bel dezelfde dag je huisarts of de huisartsenpost als je de medicijnen niet binnenhoudt door overgeven, als je klachten na 2 dagen niet minder zijn, als je na 2 dagen nog koorts hebt (38 °C of hoger), als je zieker wordt of meer pijn krijgt, als je in de war raakt, of als je weer ziek wordt nadat het eerst beter ging. Bij verwardheid, flauwvallen of ernstige benauwdheid bel je 112. Slik de antibiotica elke dag tot ze op zijn, ook als je geen klachten meer hebt; anders kunnen er bacteriën achterblijven. Tegen de pijn kun je een paar dagen paracetamol nemen. Een kuur is tegenwoordig vaak korter dan de twee weken die vroeger standaard waren; de huisarts vertelt je hoe lang je de medicijnen moet slikken.

Is een nierbekkenontsteking gevaarlijk?

Een nierbekkenontsteking is serieus, maar met snelle behandeling herstellen de meeste mensen volledig, zonder blijvende gevolgen voor hun nierfunctie. Het grootste risico komt van uitstel: een onbehandelde of ernstige nierbekkenontsteking kan leiden tot een nierabces, bloedvergiftiging (sepsis), tijdelijk of soms blijvend verlies van nierfunctie, en zelden tot een ernstige gasvormende infectie, die vooral mensen met diabetes treft. Deze gevolgen zijn ongewoon als de behandeling vroeg begint. Daarom is het belangrijk de hele kuur af te maken, ook als je je beter voelt.

Hoe lang duurt het herstel van een nierbekkenontsteking?

De meeste mensen voelen zich binnen een paar dagen na het starten van het juiste antibioticum duidelijk beter, maar moeheid kan nog een week of langer aanhouden. Neem rust zolang je je ziek voelt en bouw je activiteiten daarna rustig op. Voor mensen die vaak een nierbekkenontsteking krijgen, of kinderen met een oorzaak in de bouw zoals vesico-ureterale reflux, is het belangrijk die onderliggende reden te vinden en aan te pakken, omdat herhaalde infecties de kans op littekens in de nieren vergroten. Drink voldoende, ga plassen als je aandrang voelt en laat een blaasontsteking op tijd behandelen voordat die omhoogtrekt. Krijg je vaak een nierbekkenontsteking, heb je een bekende afwijking aan je urinewegen of had je één ernstige episode, vraag dan je huisarts of controle van je nierfunctie nodig is.

Nieuw wetenschappelijk onderzoek naar nierbekkenontsteking

Recent onderzoek richt zich op hoe lang een antibioticakuur bij een nierbekkenontsteking echt moet duren. Volgens onderzoek dat in PubMed is opgenomen, voegde een ‘levende’ systematische review en meta-analyse uit 2025 16 gerandomiseerde studies met 4.643 volwassenen met een nierbekkenontsteking of gecompliceerde urineweginfectie samen. Kuren van 5 tot 7 dagen werkten ongeveer even goed als de oudere standaard van 10 tot 14 dagen, met vergelijkbare genezing, terugval en bijwerkingen (Zahavi e.a., 2025). Wat betekent dit voor jou? Krijg je een kortere kuur dan je verwachtte, dan is dat geen bezuiniging: het huidige bewijs laat zien dat het even goed werkt. Maak wel elke voorgeschreven dosis af.

Ander onderzoek kijkt welke antibiotica de beste eerste keus zijn nu resistentiepatronen veranderen. Een Amerikaanse studie uit 2024 met 851 volwassenen die vanaf 11 spoedeisende hulpen naar huis gingen, vond na 14 dagen 17,2% falende behandelingen met een cefalosporine als tablet, tegenover 22,5% met de fluorchinolonen of trimethoprim-sulfamethoxazol die richtlijnen traditioneel aanraden. Na correctie voor andere factoren was dat verschil statistisch niet betekenisvol (Koehl e.a., 2024). Wat betekent dit voor jou? Krijg je een ander antibioticum dan het traditionele eerste middel, dan is dat geen mindere behandeling; het kan te maken hebben met resistentie in jouw regio en met bewijs uit de praktijk. Een analyse uit 2025 van 130.514 urinemonsters met E. coli uit de eerste lijn vond dat resistentie tegen eerstekeusmiddelen voor blaasontsteking sterk samenhing met resistentie tegen middelen voor een nierbekkenontsteking, met in sommige modellen een voorspelde resistentie tegen amoxicilline-clavulaanzuur van meer dan 50% (Williams e.a., 2025). Wat betekent dit voor jou? Vertel je huisarts welke antibiotica je recent hebt gebruikt. Dan kan die een middel kiezen dat waarschijnlijk wel werkt, en daarom is de uitslag van de urinekweek zo belangrijk.

Begrippen rond nierbekkenontsteking

Veelgestelde vragen over nierbekkenontsteking

Wat is het verschil tussen een nierbekkenontsteking en een blaasontsteking?

Een nierbekkenontsteking is een infectie van de nier, terwijl een gewone blaasontsteking lager in de urinewegen blijft. Beide komen meestal door dezelfde bacteriën, maar bij een nierbekkenontsteking zijn de bacteriën verder omhooggetrokken, naar één of beide nieren. Dat maakt het ernstiger, en meestal komen er koorts en pijn in rug of zij bij de gewone plasklachten.

Hoe merk je dat je een nierbekkenontsteking hebt?

De eerste signalen zijn vaak koorts, koude rillingen en pijn in je rug of zij onder de ribben, soms met misselijkheid of overgeven. Veel mensen hebben ook een branderig gevoel bij het plassen, moeten vaker of dringender plassen, en hebben troebele, donkere of bloederige urine. De klachten ontstaan meestal snel, binnen een dag of twee.

Welke onderzoeken worden gedaan bij een nierbekkenontsteking?

De huisarts stelt een nierbekkenontsteking vast met je klachten, lichamelijk onderzoek en onderzoek van je urine. Een urinestick zoekt naar witte bloedcellen, nitriet en leukocytenesterase, en een urinekweek laat zien welke bacterie het is en welke antibiotica werken. Bloedonderzoek, waaronder kreatinine en eGFR, laat zien of de infectie de nieren raakt en hoe ernstig ze is.

Hoeveel dagen antibiotica heb je nodig bij een nierbekkenontsteking?

Je krijgt antibiotica die passen bij de waarschijnlijke of bewezen bacterie en bij de resistentie in Nederland. De meeste mensen slikken tabletten thuis; wie ernstiger ziek is, krijgt eerst antibiotica via een infuus tot het beter gaat. Onderzoek laat zien dat 5 tot 7 dagen vaak even goed werkt als de 10 tot 14 dagen die vroeger standaard waren. Je huisarts bepaalt de duur voor jouw situatie.

Kan een nierbekkenontsteking thuis worden behandeld, of moet je naar het ziekenhuis?

De meeste ongecompliceerde nierbekkenontstekingen bij gezonde volwassenen die niet zwanger zijn, kunnen thuis met tabletten worden behandeld, als je eten en medicijnen kunt binnenhouden en niet ernstig ziek bent. Opname is meestal nodig bij zwangerschap, als je geen tabletten verdraagt, bij tekenen van bloedvergiftiging of bij een verstopping of ontregelde diabetes. Hoge koorts die niet zakt, verwardheid of toenemende pijn moeten met spoed worden beoordeeld.

Wat gebeurt er als je een nierbekkenontsteking niet behandelt?

Zonder behandeling kan een nierbekkenontsteking verergeren tot complicaties zoals een nierabces, bloedvergiftiging of tijdelijk en soms blijvend verlies van nierfunctie. Herhaalde of slecht behandelde infecties, vooral bij kinderen met een afwijking in de bouw van de urinewegen, kunnen de nieren geleidelijk beschadigen met littekens. Snelle behandeling maakt deze gevolgen zeldzaam.

Bronnen

• Thuisarts (NHG) — Ik heb een nierbekken-ontsteking — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• Thuisarts (NHG) — Nierbekken-ontsteking — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• Nierstichting — Nierschade door nierbekkenontsteking — nierstichting.nl, 2025 — nierstichting.nl
• Thuisarts (NHG) — Spoed: wie bel je? — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases — Kidney Infection (Pyelonephritis): Symptoms & Causes — NIDDK, 2023 (Engelstalig) — niddk.nih.gov
• Cleveland Clinic — Kidney Infection (Pyelonephritis) — Cleveland Clinic Health Library, 2024 (Engelstalig) — my.clevelandclinic.org
• Mayo Clinic — Kidney infection — Mayo Clinic, 2023 (Engelstalig) — mayoclinic.org
• Zahavi I, Kunwar D, Olchowski J, e.a. — Short vs. long antibiotic treatment for pyelonephritis and complicated urinary tract infections: a living systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials — Clinical Microbiology and Infection, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.cmi.2025.04.008
• Koehl J, Spolsdoff D, Negaard B, e.a. — Cephalosporins for Outpatient Pyelonephritis in the Emergency Department: COPY-ED Study — Annals of Emergency Medicine, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.annemergmed.2024.10.013
• Williams P, Barton E, Bhamber R, e.a. — Co-resistance between oral antibiotics for pyelonephritis and those for cystitis — applying an escalation antibiogram model to local community data — JAC-Antimicrobial Resistance, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1093/jacamr/dlaf204

Verder lezen

• Lees hoe herhaalde of slecht behandelde infecties de nierfunctie op lange termijn kunnen raken in ons artikel over de nierschade bij chronische nierschade.
• Leer markeringen en referentiewaarden beter lezen met onze gids over je labuitslag lezen voor een afspraak.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Een nierbekkenontsteking wordt vooral vastgesteld en gevolgd met labuitslagen, niet alleen op klachten. Urineonderzoek en een urinekweek tonen de infectie en de precieze bacterie, terwijl nierwaarden zoals kreatinine (µmol/L), ureum (mmol/L) en de eGFR (ml/min/1,73 m²) laten zien of de infectie het filteren door je nieren raakt. Als je deze waarden samen ziet en volgt hoe ze veranderen tijdens de behandeling, begrijp je veel beter hoe ernstig een infectie is en wanneer je nieren weer op hun gewone niveau zijn.

BloodSense zet je labuitslag om in begrijpelijke taal. Je ziet welke waarden binnen de referentiewaarden van je lab vallen en welke aandacht verdienen, met een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en vervangt het oordeel van je huisarts niet.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen