Een urinekweek beantwoordt twee vragen tegelijk: is er echt een bacteriële infectie, en zo ja, welke antibiotica werken ertegen. De uitslag ziet er vaak ingewikkeld uit, met een kiemgetal, een bacterienaam en een rijtje afkortingen van medicijnen. Als je weet waar elk onderdeel voor dient, is het een van de beter leesbare uitslagen uit het laboratorium.

In dit artikel lees je hoe de urinekweek wordt gedaan, hoe je een urinekweek afneemt, hoe lang de uitslag duurt, wat het kiemgetal betekent, hoe je een gevoeligheidsoverzicht leest, waarom groei niet altijd een infectie is, hoe besmetting eruitziet en wat het huidige bewijs zegt over wanneer een kweek echt nodig is.

Wat kun je zien in een urinekweek?

In een urinekweek zie je of er bacteriën (of gisten) in je urine groeien, om welke soort het gaat, hoeveel het er zijn en welke antibiotica ertegen werken. Urine in de blaas is normaal bijna steriel. Het laboratorium brengt een afgemeten hoeveelheid urine aan op een voedingsbodem en zet die meestal 24 tot 48 uur in een broedstoof. Zijn er bacteriën die kunnen groeien, dan vormen ze zichtbare kolonies. Het lab telt die kolonies, bepaalt de soort en test de bacterie tegen een reeks antibiotica; in Nederland heet dat een ‘kweek met resistentiebepaling’.

Dat verschilt van het snelle urineonderzoek bij de huisarts. Een urinestick geeft binnen een minuut aanwijzingen voor een infectie, vooral via de uitslag voor leukocyten in urine en de uitslag voor nitriet in urine, maar noemt de bacterie niet en voorspelt niet welk antibioticum werkt. Sommige huisartsenpraktijken gebruiken ook een dipslide, een kleine kweek op een plaatje. De urinekweek in het lab is trager, maar veel specifieker.

Hoe neem je een urinekweek af?

Je neemt een urinekweek af door het middelste deel van je plas op te vangen in een schoon of steriel potje en dat snel in te leveren. De meeste monsters zijn ‘midstream’: je maakt het gebied rond de plasbuis schoon met water, plast eerst een beetje in de wc en vangt daarna het middelste deel van de straal op. Het eerste deel spoelt huid- en plasbuisbacteriën weg die anders de uitslag zouden vervuilen.

Thuisarts geeft praktische tips: haal een speciaal plaspotje met deksel bij de huisartsenpraktijk, drogist of apotheek, plas het liefst nadat je minstens 4 uur niet hebt geplast, bijvoorbeeld ’s ochtends vroeg, sluit het potje goed af en breng het binnen 2 uur naar de praktijk. Andere manieren zijn urine via een katheter, als iemand geen schoon plasje kan geven, en bij baby’s soms een opvangzakje of een punctie.

Twee punten maken echt verschil. Ten eerste moet het monster snel in het lab zijn of koel worden bewaard, want bij kamertemperatuur blijven bacteriën groeien en wordt het kiemgetal te hoog. Ten tweede: ben je al met antibiotica begonnen, meld dat dan. Een kuur die vóór het opvangen is gestart, kan een vals negatieve kweek geven.

Hoe lang duurt een urinekweek?

Een negatieve urinekweek is meestal na 1 dag bekend, een positieve kweek met gevoeligheidsbepaling na 2 tot 4 dagen. Dat zijn de doorlooptijden van onder meer laboratorium Clinical Diagnostics; bij trage groeiers kan het langer duren. Thuisarts adviseert zwangere vrouwen om na 1 week zelf te bellen voor de uitslag. De uitslag gaat naar de huisarts die de kweek aanvroeg; soms zie je hem ook in het patiëntportaal van je praktijk of het laboratorium.

Kreeg je al een antibioticum voordat de uitslag er was, dan kan je huisarts dat aanpassen zodra het gevoeligheidsoverzicht bekend is. Dat hoort bij de gewone gang van zaken en betekent niet dat er iets misging.

Wat betekent de uitslag van een urinekweek?

De uitslag van een urinekweek vertelt hoeveel er groeide, wat er groeide en waartegen het gevoelig is. Een typische uitslag heeft dus drie delen.

Wat er op de uitslag staat	Gebruikelijke betekenis
Geen groei	Er groeiden geen bacteriën. Houden de klachten aan, dan wordt een andere oorzaak gezocht, of er waren al antibiotica gestart
Eén soort bacterie met een hoog kiemgetal	Past bij een echte infectie als je klachten hebt
Eén soort bacterie met een laag kiemgetal	Kan bij duidelijke klachten toch een infectie zijn, vooral bij vrouwen met een blaasontsteking
Mengflora of urogenitale flora: twee of meer soorten	Meestal besmetting vanaf de huid; soms wordt om een nieuw monster gevraagd
Groei zonder witte bloedcellen in de urine	Wijst op bacteriën zonder ontsteking

Het kiemgetal in kve/ml

Het kiemgetal geeft aan hoeveel bacteriën er in de urine zaten, uitgedrukt in kolonievormende eenheden per milliliter (kve/ml, in het Engels CFU/mL). Lang gold 100.000 (10⁵) kve/ml als vaste grens, maar tegenwoordig is het een richtlijn en geen wet. De Nederlandse richtlijn voor laboratoria werkt bij spontaan geplaste urine een overheersende bacterie al uit vanaf 10⁴ kve/ml, en vanaf 10³ kve/ml als er ook leukocyten in de urine zitten of als iemand bij het afnemen al antibiotica gebruikte. Een lager kiemgetal telt dus bij een vrouw met duidelijke blaasontstekingsklachten, terwijl een hoog kiemgetal bij iemand zonder klachten meestal geen behandeling nodig heeft.

De bacterie op je uitslag is meestal Escherichia coli (E. coli), die het grootste deel van de urineweginfecties buiten het ziekenhuis veroorzaakt. Andere vaak genoemde soorten zijn Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis, enterokokken en Staphylococcus saprophyticus. Groei van gist in de urine is een andere situatie en is vaak kolonisatie in plaats van infectie.

Het gevoeligheidsoverzicht lezen

Achter elk antibioticum staat meestal een van drie letters. S betekent gevoelig: het middel werkt naar verwachting bij een gewone dosis. I betekent gevoelig bij verhoogde blootstelling: het middel werkt bij een hogere dosis of op bepaalde plekken van de infectie. R betekent resistent: dat antibioticum werkt naar verwachting niet.

Niet elk geteste middel is ook een optie voor jou. Sommige zijn bedoeld voor het ziekenhuis, sommige werken in de blaas maar niet bij een nierinfectie, en sommige worden in de zwangerschap vermeden. Het overzicht helpt bij de keuze; de huisarts maakt de keuze.

Positieve urinekweek: groei is niet altijd een infectie

Een positieve urinekweek betekent niet automatisch dat je een infectie hebt die behandeld moet worden. Dat is het nuttigste om over je uitslag te weten. Bacteriën kunnen in de blaas leven zonder ziekte te veroorzaken; dat heet asymptomatische bacteriurie. Het komt vaker voor op hogere leeftijd en heel vaak bij mensen met een blijvende katheter. Antibiotica helpen dan meestal niet en geven wel kans op bijwerkingen, op een Clostridioides difficile-infectie en op resistente bacteriën.

Er zijn belangrijke uitzonderingen. In de zwangerschap wordt bacteriurie wel behandeld, net als vóór bepaalde urologische ingrepen die de wand van de urinewegen beschadigen. Buiten die situaties laat men bacteriën bij iemand zonder plasklachten meestal met rust.

Een positieve kweek moet je dus samen lezen met hoe je je voelt. Branderig plassen, aandrang, vaak kleine beetjes plassen, pijn in de onderbuik en nieuwe incontinentie wijzen op een echte infectie. Troebele of sterk ruikende urine alleen doet dat niet. Onze uitleg over urineweginfecties, klachten en behandeling gaat hier dieper op in, en onze uitleg over plasklachten (LUTS) beschrijft de woorden die artsen gebruiken.

Waarom zet de huisarts urine op kweek?

De huisarts zet urine op kweek om de bacterie te vinden en het juiste antibioticum te kiezen als een gewone behandeling niet volstaat of als er meer risico is. Bij een gezonde, niet-zwangere vrouw met typische blaasontstekingsklachten is dat vaak niet nodig; Thuisarts zegt zelfs dat gezonde vrouwen meestal een week kunnen afwachten. Een kweek is wel zinvol als:

Infecties steeds terugkomen.
De eerste behandeling niet hielp.
Er eerder resistente bacteriën zijn gevonden.
De klachten ongewoon zijn, of koorts en flankpijn wijzen op een nierbekkenontsteking.
Je zwanger bent.
Je een man bent; de NHG-Standaard adviseert dan standaard een kweek, omdat urineweginfecties bij mannen anders worden behandeld en de prostaat erbij betrokken kan zijn. Onze uitleg over prostatitis, klachten en behandeling legt uit waarom.
Je een katheter hebt, een afwijking aan de urinewegen of een verminderde afweer.

Onderzoek van het Nivel en Zorginstituut Nederland liet zien dat huisartsen bij mannen met een urineweginfectie en bij een nierbekkenontsteking maar in ongeveer de helft van de gevallen een kweek afnemen, terwijl de NHG-richtlijn dat adviseert. Hoor je bij die groep, dan mag je er dus gerust naar vragen.

Wat kan je uitslag vertekenen?

Besmetting met huid- of vaginabacteriën bij het opvangen, de belangrijkste oorzaak van mengflora.
Te lang wachten voordat het monster in het lab is, waardoor het kiemgetal oploopt.
Antibiotica die vóór het opvangen zijn gestart, waardoor er geen groei is ondanks een echte infectie.
Heel verdunde urine na veel drinken, wat het kiemgetal verlaagt.
Menstruatiebloed of afscheiding in het monster.
Bacteriën die slecht groeien op de standaard voedingsbodems en gemist kunnen worden.

Laat je kweek mengflora zien en houden je klachten aan, dan is een zorgvuldig opgevangen nieuw monster meestal de juiste volgende stap, eerder dan een ander antibioticum. Een blik op de uitslag van het urinesediment helpt vaak, want veel plaveiselepitheelcellen wijzen op een besmet monster.

Wanneer snel contact opnemen?

Bij koorts, rillingen of pijn in je zij of rug: de infectie kan dan je nier hebben bereikt.
Bij misselijkheid en braken samen met plasklachten.
Bij bloed in je plas; zie onze uitleg over bloed in de urine.
Bij verwardheid of plotselinge sufheid bij een oudere.
Als klachten binnen 48 uur na de start van een antibioticum niet verbeteren.
Bij elke plasklacht in de zwangerschap: bel dezelfde dag je huisarts.

Buiten kantoortijd bel je de huisartsenpost; bij levensgevaar bel je 112.

Nieuw wetenschappelijk onderzoek

Recent werk ging minder over nieuwe labtechniek en meer over verstandig gebruik van de kweek.

Een overzicht uit 2024 in het American Journal of Kidney Diseases beschreef hoe urineonderzoek en kweek samen gebruikt moeten worden, met de nadruk op het onderscheid tussen een echte infectie en bacteriën die alleen in de blaas leven. Antibiotica zijn bij de meeste niet-zwangere mensen met bacteriën zonder klachten overbodig en kunnen schaden. Wat betekent dit voor jou: ziet je huisarts bacteriën op je uitslag en schrijft hij of zij toch niets voor, dan is dat een bewuste keuze en geen vergissing.

Een overzicht uit 2024 in Infectious Disease Clinics of North America beschreef ‘diagnostic stewardship’: aanpassen wanneer testen worden aangevraagd en hoe uitslagen worden gerapporteerd, zodat onnodige behandeling wordt voorkomen. Voorbeelden zijn alleen een kweek doen als de klachten passen, en uitslagen zo rapporteren dat er niet automatisch wordt voorgeschreven. Wat betekent dit voor jou: een opmerking over klachten bij je kweekuitslag is bedoeld om jou te beschermen, niet om informatie achter te houden.

De Europese richtlijn voor urineonderzoek van de EFLM, in 2024 gepubliceerd in Clinical Chemistry and Laboratory Medicine, vernieuwde de laboratoriumpraktijk voor de urinekweek in Europa. Ze adviseerde chromogene voedingsbodems als eerste keus, paste de groeigrenzen aan en onderschreef massaspectrometrie voor snelle herkenning van de bacterie. Wat betekent dit voor jou: de bacterie wordt steeds sneller herkend, zodat de behandeling eerder kan worden afgestemd op het juiste middel.

Een snel bewijsoverzicht uit 2024 in American Family Physician bevestigde dat bij vrouwen met typische klachten en zonder afscheiding de eigen inschatting nauwkeurig genoeg is om met behandeling te starten. Een kweek is bedoeld voor terugkerende infecties, falende behandeling, eerdere resistentie of ongewone klachten. Mannen met plasklachten horen altijd antibiotica te krijgen op geleide van een kweek. Wat betekent dit voor jou: geen kweek bij een eenvoudige eerste blaasontsteking past bij het huidige bewijs.

Tot slot bevestigde een overzicht uit 2024 in Urologic Clinics of North America dat bacteriurie in de zwangerschap moet worden opgespoord en met een gericht antibioticum behandeld, terwijl onderzoek loopt naar kortere kuren en preventie zonder antibiotica. Wat betekent dit voor jou: de zwangerschap is de duidelijkste situatie waarin bacteriën zonder klachten toch worden gezocht en behandeld.

Begrippenlijst

Begrip	Uitleg
Urinekweek	Labtest waarbij bacteriën uit een urinemonster worden gekweekt om ze te tellen en te herkennen.
Kiemgetal (kve/ml)	Kolonievormende eenheden per milliliter: hoeveel bacteriën er in het monster zaten.
Asymptomatische bacteriurie	Bacteriën in de urine zonder plasklachten; buiten de zwangerschap meestal niet behandeld.
Midstream urine	Opvangmethode waarbij het middelste deel van de straal wordt opgevangen om besmetting te beperken.
Resistentiebepaling	Labtest waarbij een gekweekte bacterie wordt getest tegen verschillende antibiotica.
S, I en R	Gevoelig, gevoelig bij verhoogde blootstelling en resistent: de drie standaarduitslagen per antibioticum.
Mengflora / urogenitale flora	Groei van meerdere soorten bacteriën, meestal door besmetting vanaf huid of geslachtsdelen.
Cystitis	Blaasontsteking, de meest voorkomende urineweginfectie.
Pyelonefritis	Nierbekkenontsteking: een infectie die de nier heeft bereikt, meestal met koorts en flankpijn.
Dipslide	Een plaatje met voedingsbodem dat in de urine wordt gedoopt; een eenvoudige kweek in de huisartspraktijk.

Veelgestelde vragen

Hoeveel dagen moet urine op kweek staan?

De kweek zelf staat meestal 24 tot 48 uur in de broedstoof. Een negatieve uitslag is vaak na 1 dag bekend, een positieve uitslag met gevoeligheidsbepaling na 2 tot 4 dagen, en bij traag groeiende bacteriën soms later. Reken met de tijd die het lab nodig heeft om de uitslag naar je huisarts te sturen.

Wat betekent mengflora op mijn uitslag?

Mengflora betekent dat er meer dan één soort bacterie groeide, en dat komt meestal door besmetting bij het opvangen en niet door een echte gemengde infectie. Een nieuw, zorgvuldig opgevangen monster is meestal de volgende stap. Echte infecties met meerdere bacteriën komen wel voor, vooral bij mensen met een katheter of een afwijking aan de urinewegen, maar veel minder vaak.

Mijn kweek was negatief, maar ik heb nog klachten. Wat nu?

Er zijn verschillende mogelijkheden: antibiotica die vóór het opvangen zijn gestart, een bacterie die slecht groeit op de gewone voedingsbodems, of een oorzaak zonder infectie, zoals een geprikkelde blaas of een soa. Blijvend branderig plassen met een negatieve kweek komt voor en verdient verder onderzoek, niet nog een kuur van hetzelfde antibioticum.

Moeten bacteriën in mijn urine altijd worden behandeld?

Nee. Buiten de zwangerschap en bepaalde urologische ingrepen worden bacteriën zonder klachten meestal niet behandeld, omdat antibiotica dan niet helpen en wel risico’s geven. Heb je klachten, dan is behandeling wel passend. De beslissing hangt af van klachten en kweek samen, niet van de kweek alleen.

Welke ziektes zijn er te zien in urine?

Met urineonderzoek kunnen onder meer urineweginfecties, nierziekten, suikerziekte en stofwisselingsziekten worden opgespoord of uitgesloten, en soms soa’s. Een urinekweek zelf toont alleen bacteriën of gisten. Andere vragen beantwoorden de urinestick, het sediment en metingen zoals albumine, glucose en eiwit.

Kan ik het monster thuis opvangen?

Ja, dat is in Nederland heel gewoon. Gebruik een schoon plaspotje met deksel en breng het binnen 2 uur naar de huisartsenpraktijk, of bewaar het tot dan in de koelkast als je huisarts dat aangeeft. Bij kamertemperatuur blijven bacteriën groeien, waardoor een besmet monster er positief uit kan gaan zien.

Verandert cranberrysap de uitslag van mijn kweek?

Niet merkbaar. Extra drinken en cranberryproducten worden soms gebruikt om terugkerende infecties te voorkomen, met bescheiden bewijs. Het zijn maatregelen om infecties te voorkomen, geen behandeling, en ze veranderen een kweek die al is afgenomen niet.

Bronnen

Richtlijnendatabase (NVMM) — Uitwerken urinekweek, richtlijn Urineweginfecties bij volwassenen — Richtlijnendatabase, 2024 (richtlijnendatabase.nl)
Clinical Diagnostics NL — Urinekweek, doorlooptijd en bewaarcondities — Vademecum Medische Microbiologie, geraadpleegd 2026 (clinicaldiagnostics.nl)
Thuisarts.nl (NHG) — Ik denk dat ik blaasontsteking heb (vrouw) — Thuisarts, geraadpleegd 2026 (thuisarts.nl)
Thuisarts.nl (NHG) — Ik ben zwanger en heb blaasontsteking — Thuisarts, geraadpleegd 2026 (thuisarts.nl)
Nivel — Huisartsen nemen lang niet altijd een urinekweek af bij patiënten die dit volgens de NHG-standaard nodig hebben — Nivel nieuws, 2022 (nivel.nl)
Certe — Urineonderzoek — Certe patiënteninformatie, geraadpleegd 2026 (certe.nl)
Nederlands Huisartsen Genootschap — NHG-Standaard Urineweginfecties — NHG-Richtlijnen, geraadpleegd 2026 (richtlijnen.nhg.org)
MedlinePlus, National Library of Medicine — Urine culture — MedlinePlus Medical Encyclopedia, reviewed 2025 (medlineplus.gov)
Mayo Clinic — Urinary tract infection (UTI): Diagnosis and treatment — Mayo Clinic Patient Care, 2025 (mayoclinic.org)
Centers for Disease Control and Prevention — Urinary Tract Infection Basics — CDC, 2025 (cdc.gov)
Al Lawati H, Blair BM, Larnard J — Urinary Tract Infections: Core Curriculum 2024 — American Journal of Kidney Diseases, 2024 (doi.org/10.1053/j.ajkd.2023.08.009)
Coffey KC, Claeys K, Morgan DJ — Diagnostic Stewardship for Urine Cultures — Infectious Disease Clinics of North America, 2024 (doi.org/10.1016/j.idc.2024.03.004)
Kouri TT, Hofmann W, Falbo R, Oyaert M, Schubert S, Gertsen JB, Merens A, Pestel-Caron M — The EFLM European Urinalysis Guideline 2023 — Clinical Chemistry and Laboratory Medicine, 2024 (doi.org/10.1515/cclm-2024-0070)
Kurotschka PK, Gágyor I, Ebell MH — Acute Uncomplicated UTIs in Adults: Rapid Evidence Review — American Family Physician, 2024 (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
Grant A, Bai K, Badalato GM, Rutman MP — Advances in the Treatment of Urinary Tract Infection and Bacteriuria in Pregnancy — Urologic Clinics of North America, 2024 (doi.org/10.1016/j.ucl.2024.07.001)

Verder lezen

Lees over bacteriën die al vóór de kweek zichtbaar zijn in onze uitleg over bacteriën in urine.
Begrijp de pusvondst die vaak bij een infectie hoort in onze uitleg over pyurie.
Bekijk de afweercellen in je monster in onze uitleg over witte bloedcellen in urine.
Lees over de besmettingsaanwijzing waar labs op letten in onze uitleg over epitheelcellen in urine.
Ontdek hoe de zuurgraad verandert bij een infectie in onze uitleg over de pH van urine.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Upload je labuitslag en ontvang je rapport binnen enkele minuten

Een urinekweek is maar de helft van het verhaal. De urinestick, het aantal witte bloedcellen, de epitheelcellen die op besmetting wijzen en je nierfunctie bepalen samen wat de groei echt betekent. BloodSense leest die uitslagen samen en legt in gewone taal uit wat ze kunnen betekenen en wat je je huisarts kunt vragen. Het helpt je je labuitslag te begrijpen; het stelt geen diagnose van een infectie en schrijft geen behandeling voor.