Het belangrijkste

Bacteriële vaginose is de meest voorkomende verstoring van de vaginale flora bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd. Het is geen infectie met één ziekteverwekker maar een disbalans: de beschermende melkzuurbacteriën (lactobacillen) nemen af en andere bacteriën, zoals Gardnerella, nemen het over. Vaak geeft het dunne, grijzige afscheiding die naar vis ruikt, maar veel vrouwen merken niets. Een swab bevestigt de diagnose, antibiotica op recept behandelen het, en het komt vaak terug.

Wat is bacteriële vaginose, in het kort?

  • Wat het is: van de ene soort bacteriën zijn er te veel en van een andere te weinig[11]: minder lactobacillen, meer bacteriën zoals Gardnerella. De precieze oorzaak is onbekend[1].
  • Hoe vaak: wereldwijd bij ongeveer 23 tot 29% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd, in Europa en Centraal-Azië 23%[2][8].
  • Is het een soa? Niet in de klassieke zin. Het hangt samen met seks en is zeldzaam bij vrouwen die nooit seks hadden, maar het kan ook zonder seks ontstaan[1].
  • Belangrijkste tests: zuurgraad (pH) van de vagina, microscoop (Amsel-criteria), Gram-kleuring met een score van 0 tot 10 (Nugent-score) of een moleculaire test (PCR)[3].
  • Geen bloedonderzoek: de diagnose komt uit het vaginale vocht, niet uit bloed of urine. Een soa-test is een apart onderzoek.

Wat zijn de klachten bij bacteriële vaginose?

  • Vaak Veel dunne, witte of grijze afscheiding die de vaginawand bedekt[3][11].
  • Vaak Een sterke visgeur, vooral na seks[1].
  • Mogelijk Jeuk, irritatie of een branderig gevoel bij het plassen[2].
  • Vaak Helemaal geen klachten: veel vrouwen merken niets[1]. In het onderzoek dat de klinische criteria vastlegde, had meer dan de helft van de vrouwen met vaginose geen klachten[5].

Dikke, witte, kruimelige afscheiding met veel jeuk past meer bij een schimmelinfectie (candida). Geelgroene afscheiding, pijn in de onderbuik of bloedverlies na seks kunnen wijzen op chlamydia, gonorroe of trichomonas. Er kan meer dan één oorzaak tegelijk zijn: een test is beter dan gokken.

Wanneer ga je naar de huisarts met bacteriële vaginose?

Wanneer naar de dokter

  • Spoed: bel 112 bij hevige buikpijn met koorts, flauwvallen of veel bloedverlies, zeker als je zwanger kunt zijn.
  • Binnen 24 tot 48 uur als je zwanger bent en nieuwe afscheiding of geur merkt: vaginose met klachten wordt in de zwangerschap behandeld[3], omdat onbehandelde vaginose samenhangt met vroeggeboorte en een laag geboortegewicht[1]. ’s Avonds en in het weekend kun je de huisartsenpost bellen. Ga ook snel bij pijn in het bekken, koorts of een nieuwe partner met klachten.
  • Bij een gewone afspraak bij de huisarts voor afwijkende afscheiding of geur zonder pijn, of als het steeds terugkomt.

Wat zijn de oorzaken van bacteriële vaginose en wie loopt meer risico?

Wat de vaginose precies uitlokt, is niet bekend[1]. Deze factoren verstoren het evenwicht:

  • Vaak Vaginale douches en de vagina van binnen wassen, wat het risico verhoogt[1][2].
  • Vaak Een nieuwe partner, meerdere partners of seks zonder condoom[1]. Ook tussen vrouwelijke partners kan het overgaan[1].
  • Mogelijk Een spiraal (IUD), al in het onderzoek van Amsel in verband gebracht met vaginose[5].
  • Zeldzaam Nooit seks gehad: dan komt vaginose weinig voor[1].

Het is meer dan vervelend: vaginose verhoogt de kans op hiv en andere soa’s, zoals chlamydia en gonorroe[1][2].

Hoe wordt bacteriële vaginose vastgesteld en hoe lees je je uitslag?

De huisarts of assistente neemt met een wattenstokje (swab) wat vocht uit de vagina af. Vaak wordt het meteen in de praktijk bekeken; soms gaat het naar het laboratorium. Hieronder een verzonnen uitslag.

Fictief voorbeeld van een uitslag van vaginaal onderzoek (Nederlands formaat)
OnderzoekUitslagReferentieMarkering
pH vaginaal vocht5,43,8 - 4,5↑ hoog
Microscopie: clue cellsaanwezigafwezigafwijkend
KOH-test (amine-test)positiefnegatiefafwijkend
Gramkleuring: Nugent-score80 - 3↑ past bij BV
Trichomonas vaginalis (PCR)niet aangetoondniet aangetoond
Gisten (candida)niet aangetoondniet aangetoond
  1. pH ↑: een gezonde vagina zit tussen 3,8 en 4,5. Boven 4,5 past bij vaginose, maar de pH alleen is niet genoeg voor de diagnose[4].
  2. Clue cells: cellen uit de vagina die bedekt zijn met bacteriën, gezien onder de microscoop[3].
  3. KOH-test: een visgeur als er een druppel kaliloog bij komt[3].
  4. Nugent-score: 0 tot 3 normaal, 4 tot 6 tussenvorm, 7 tot 10 vaginose[3][6].
  5. Niet aangetoond: geen trichomonas en geen schimmel, die vergelijkbare klachten geven.

Swab, urineonderzoek en soa-test op dezelfde dag? BloodSense leest elke regel van je volledige uitslag, laat zien welke waarden bij elkaar horen en helpt je je vragen voor de huisarts voor te bereiden.

Laat mijn uitslag uitleggen

Amsel-criteria: de diagnose in de praktijk

Er is sprake van vaginose als minstens 3 van deze 4 tekenen aanwezig zijn: dunne, melkachtige afscheiding die de vaginawand bedekt; clue cells onder de microscoop; een pH boven 4,5; een visgeur voor of na het toevoegen van kaliloog[3][5]. Vergeleken met de Gramkleuring missen de Amsel-criteria 30 tot 63% van de gevallen, maar geven ze zelden vals alarm (specificiteit 94 tot 99%)[3].

Nugent-score: de standaard van het lab

De Gramkleuring is de referentiemethode in het laboratorium[3]. Het lab telt drie vormen bacteriën op het glaasje (lactobacillen, Gardnerella-achtige staafjes en gebogen staafjes) en telt ze op tot een score van 0 tot 10[6]. Een score van 4 tot 6, de ‘intermediaire flora’, is niet normaal maar ook geen duidelijke vaginose: de arts bekijkt die samen met je klachten en de Amsel-criteria.

PCR en multiplextests

Moleculaire tests (meestal PCR) zoeken naar het DNA van vaginose-bacteriën en lactobacillen; sommige panels testen vaginose, candida en trichomonas uit één swab[3]. In een onderzoek bij 1.740 vrouwen met klachten vond zo’n panel 90,5% van de vaginoses, met een specificiteit van 85,8%[7]. Gebruik ze alleen bij klachten[3].

Wat géén vaginose aantoont

  • Alleen ‘Gardnerella’ in een kweek: niet specifiek, want Gardnerella komt ook voor zonder vaginose; een kweek wordt niet aangeraden[3].
  • Het uitstrijkje (bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker): een opmerking over bacteriën heeft geen waarde voor de diagnose vaginose[3].
  • Urineonderzoek: bacteriën in urine, epitheelcellen of de pH van urine tonen geen vaginose aan. Positief nitriet wijst eerder op een blaasontsteking.

Gebruik 24 uur voor het onderzoek geen tampons, vaginale douches, crèmes of zetpillen in de vagina en heb geen vaginale seks, tenzij anders afgesproken[4].

Welke controles zijn nodig na de behandeling?

  • Geen standaardcontrole: als de klachten weg zijn, hoef je niet terug te komen[3].
  • Hiv en andere soa’s: een test op hiv en andere soa’s wordt aangeraden bij vrouwen met vaginose[3]. Zie onze uitleg over de hiv-test en de soa-test.
  • Komen de klachten terug? Een nieuwe swab bevestigt het. Terugkeer is gewoon: in een Australisch onderzoek had 58% van de vrouwen binnen 12 maanden opnieuw vaginose[9].
  • In de zwangerschap: alle zwangeren zonder klachten testen wordt niet aangeraden om vroeggeboorte te voorkomen[3]. Een kweek aan het eind van de zwangerschap zoekt naar een andere bacterie, de groep B-streptokok.

Hoe wordt bacteriële vaginose behandeld?

Hier staan geen doseringen: de behandeling kiest je arts.

  • Het gaat vaak vanzelf over: Thuisarts meldt dat het overgaat[11], en ook de CDC schrijven dat vaginose soms zonder behandeling verdwijnt[1].
  • Antibiotica op recept bij klachten: metronidazol (tabletten of vaginale gel) of clindamycine (vaginale crème); secnidazol en tinidazol zijn alternatieven[3].
  • Maak de kuur af en heb in die tijd geen seks of gebruik steeds een condoom[3].
  • Vaak terug: een langere onderhoudsbehandeling kan terugkeer verminderen, maar het effect stopt als de behandeling stopt[3].

Wat recent veranderde: de partner meebehandelen. De Amerikaanse richtlijn van 2021 raadt het standaard behandelen van partners niet aan[3]. In 2025 liet een gerandomiseerd onderzoek bij monogame stellen zien dat het meebehandelen van de man de terugkeer na 12 weken verlaagde van 63% naar 35%[10]. Vraag je arts of dat voor jou geldt.

Hoe voorkom je dat het terugkomt?

  • Geen vaginale douches en de vagina niet van binnen wassen; was de schaamlippen alleen met water[2].
  • Gebruik condooms, zeker met een nieuwe partner[1].
  • Schrijf op wanneer de klachten terugkomen (na de menstruatie, na seks, bij een nieuwe partner) om het met je huisarts te bespreken.
  • Behandel herhaalde ‘schimmelinfecties’ niet zelf zonder test: vaginose en schimmel vragen een andere behandeling.

Vragen voor je huisarts

  1. Met welke test is mijn vaginose vastgesteld: pH, Amsel-criteria, Nugent-score of PCR?
  2. Is mijn Nugent-score een tussenvorm, en wat betekent dat?
  3. Moet ik me ook laten testen op chlamydia, gonorroe, trichomonas en hiv?
  4. Moet mijn partner ook behandeld worden?
  5. Wat doe ik als de geur of de afscheiding terugkomt?
  6. Verandert het iets voor mijn zwangerschap of voor het plaatsen van een spiraal?

Veelgestelde vragen

Gaat bacteriële vaginose vanzelf over?

Vaak wel[11][1]. Heb je veel last of ben je zwanger, ga dan naar de huisarts: behandeling helpt en verkleint de kans op problemen.

Wat is de oorzaak van sterk ruikende afscheiding?

Een visgeur, vooral na seks, past bij bacteriële vaginose[1]. Ook trichomonas of een vergeten tampon kunnen geur geven; een swab maakt het verschil.

Kunnen mannen het ook krijgen?

Vaginose bestaat alleen in de vagina, dus mannen ‘hebben’ het niet. Wel kunnen partners de betrokken bacteriën delen; daarom werd in 2025 het behandelen van de man onderzocht[10].

Is een pH-test van de drogist genoeg?

Nee. Een hoge vaginale pH past bij vaginose maar ook bij andere oorzaken; alleen de pH is geen diagnose[4].

Gerelateerde artikelen

  1. Centers for Disease Control and Prevention. About bacterial vaginosis (BV). 11 december 2023. cdc.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  2. Wereldgezondheidsorganisatie. Bacterial vaginosis. Factsheet, 21 november 2025. who.int (geraadpleegd op 6 november 2026)
  3. Centers for Disease Control and Prevention. Bacterial vaginosis. Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021. cdc.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  4. MedlinePlus. Bacterial vaginosis test. Bijgewerkt op 2 september 2026. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 6 november 2026)
  5. Amsel R, Totten PA, Spiegel CA, et al. Nonspecific vaginitis. Diagnostic criteria and microbial and epidemiologic associations. Am J Med. 1983;74(1):14-22. doi:10.1016/0002-9343(83)91112-9 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  6. Nugent RP, Krohn MA, Hillier SL. Reliability of diagnosing bacterial vaginosis is improved by a standardized method of gram stain interpretation. J Clin Microbiol. 1991;29(2):297-301. doi:10.1128/jcm.29.2.297-301.1991 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  7. Gaydos CA, Beqaj S, Schwebke JR, et al. Clinical validation of a test for the diagnosis of vaginitis. Obstet Gynecol. 2017;130(1):181-189. doi:10.1097/AOG.0000000000002090 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  8. Peebles K, Velloza J, Balkus JE, et al. High global burden and costs of bacterial vaginosis: a systematic review and meta-analysis. Sex Transm Dis. 2019;46(5):304-311. doi:10.1097/OLQ.0000000000000972 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  9. Bradshaw CS, Morton AN, Hocking J, et al. High recurrence rates of bacterial vaginosis over the course of 12 months after oral metronidazole therapy and factors associated with recurrence. J Infect Dis. 2006;193(11):1478-1486. doi:10.1086/503780 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  10. Vodstrcil LA, Plummer EL, Fairley CK, et al. Male-partner treatment to prevent recurrence of bacterial vaginosis. N Engl J Med. 2025;392(10):947-957. doi:10.1056/NEJMoa2405404 (geraadpleegd op 6 november 2026)
  11. Thuisarts.nl (Nederlands Huisartsen Genootschap). Te veel normale bacteriën in vagina (bacteriële vaginose). thuisarts.nl (geraadpleegd op 6 november 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt niet het advies van je huisarts, die je uitslag beoordeelt samen met je klachten, je voorgeschiedenis en het onderzoek.