Astma: symptomen, oorzaken, onderzoek en de nieuwe behandeling

Astma is een van de meest voorkomende chronische aandoeningen, en een van de aandoeningen die het vaakst te licht wordt behandeld. De klachten van astma zijn de buitenkant van een ontsteking die ook tussen de aanvallen door doorgaat. Wie alleen de benauwdheid verlicht zonder de ontsteking te behandelen, laat de ziekte eronder gewoon doorlopen.

Dat is de grootste verandering in de moderne astmazorg: internationale richtlijnen raden niet meer aan om volwassenen en jongeren alleen te behandelen met een kortwerkende puffer die de luchtwegen opent. Hieronder lees je wat astma is, wat de symptomen zijn en hoe een astma-aanval voelt, bij welke signalen je 112 belt, hoe astma wordt vastgesteld, waarom twee mensen met hetzelfde label andere medicijnen nodig hebben, en wat bloedonderzoek wel en niet kan zeggen.

Wat is astma?

Astma is een chronische ziekte van de luchtwegen met twee kenmerken die samen voorkomen: ontsteking van het slijmvlies van de luchtwegen, en een vernauwing van de luchtwegen die wisselt. Het slijmvlies zwelt op en maakt te veel slijm, terwijl de spiertjes rond de luchtwegen te snel samentrekken. Dat heet bronchiale hyperreactiviteit. De buisjes waar de lucht doorheen gaat worden nauwer, en uitademen wordt moeilijker dan inademen. Thuisarts beschrijft het zo: bij astma kun je je benauwd voelen en hoesten, bijvoorbeeld door pollen, huisdieren, rook of griep.

Het woord ‘wisselend’ is belangrijk voor de diagnose. De luchtstroom verandert per uur, dag en seizoen. Dat onderscheidt astma van een vaste vernauwing en verklaart waarom iemand zich bij de huisarts normaal kan voelen en om 3 uur ’s nachts benauwd is. Een normaal lichamelijk onderzoek sluit astma dus niet uit. Astma dat op volwassen leeftijd begint, komt veel voor, is minder vaak allergisch, blijft vaker bestaan en wordt vaak jarenlang gemist.

Astma symptomen: hoe voelt een aanval?

De vier belangrijkste klachten zijn een piepende ademhaling, kortademigheid, een beklemd gevoel op de borst en hoesten. Ze komen samen voor, zijn erger ’s nachts of vroeg in de ochtend en volgen op een prikkel zoals inspanning, koude lucht, een allergeen of een infectie. Een hoest die weken na een verkoudheid blijft hangen of je ’s nachts wakker maakt, is een klassieke en vaak gemiste vorm.

Het beklemde gevoel wordt vaak beschreven als een band om je ribben, en vooral uitademen kost moeite. Een astma-aanval (Thuisarts spreekt van een longaanval) is een verslechtering die zich in minuten tot dagen opbouwt: je puffer helpt minder en korter, en trappen lopen wordt zwaar. Vaak aanvallen betekent dat de onderliggende ontsteking niet goed genoeg wordt behandeld.

Wat zijn de oorzaken van een piepende ademhaling in bed?

Een piepende ademhaling in bed komt bij astma vaak doordat de luchtwegen ’s nachts van nature iets nauwer zijn en de ontsteking dan meer opspeelt. Ook huisstofmijt in je beddengoed, maagzuur dat terugloopt en een verstopte neus kunnen ’s nachts klachten geven. Word je vaak ’s nachts wakker door je astma, dan is je astma niet goed onder controle. Bespreek dat met je huisarts of de praktijkondersteuner.

Alarmsignalen: bel 112

Bel direct 112 als een van deze dingen speelt. Dit zijn spoedsignalen, geen reden om af te wachten.

• Je puffer helpt niet, of de verlichting is na een paar uur alweer weg.
• Je kunt geen hele zinnen meer zeggen en moet na een paar woorden stoppen om adem te halen.
• Je lippen, gezicht of nagels worden blauw, grijs of vaal.
• Je wordt suf of verward. Iemand die heel benauwd is en stil en slaperig wordt, gaat achteruit en kalmeert niet.
• Bij een kind: de huid trekt bij elke ademhaling in tussen de ribben, onder in de hals of onder het borstbeen, de neusvleugels bewegen mee of het kind kan niet praten.

Een ‘stille borst’, waarbij het piepen stopt terwijl ademen duidelijk zwaar gaat, is ook een spoedgeval: er gaat te weinig lucht door om geluid te maken. Ga rechtop zitten terwijl je op hulp wacht en gebruik je puffer zoals in je actieplan staat. Bel 112 en rijd niet zelf naar het ziekenhuis. Is het geen levensgevaar maar heb je wel snel een arts nodig, bel dan je huisarts of ’s avonds en in het weekend de huisartsenpost.

Wat maakt astma erger?

Prikkels veroorzaken geen astma; ze lokken klachten uit in luchtwegen die al ontstoken zijn. Het loont om je eigen prikkels te kennen, want ze vermijden kost niets.

Welk weer is slecht voor astma? Koude, droge lucht, mist, plotselinge weersomslagen, dagen met veel pollen en smog of rook van branden geven veel mensen met astma meer klachten. Ook griep maakt astma vaak tijdelijk erger. Thuisarts noemt griep als een van de prikkels die astma erger maken.

Soorten astma: waarom twee mensen een andere behandeling nodig hebben

Astma is een verzamelnaam voor verschillende biologische patronen. De nuttigste indeling is type 2-ontsteking tegenover niet-type 2-ontsteking.

Type 2-astma, ook wel eosinofiel astma of T2-hoog genoemd, wordt aangestuurd door de signaalstoffen interleukine-4, interleukine-5 en interleukine-13. Je ziet dan meestal verhoogde eosinofielen, een verhoogd stikstofmonoxide in de uitademingslucht en vaak een verhoogd IgE. Deze groep heeft vaak aandoeningen uit dezelfde afweerfamilie, zoals neuspoliepen en constitutioneel eczeem met een levenslange allergische aanleg. Type 2-astma reageert goed op inhalatiecorticosteroïden en is het patroon waarop de meeste biologische medicijnen zich richten.

Niet-type 2-astma omvat al het andere: neutrofiel, paucigranulocytair, astma door overgewicht en astma door roken. Eosinofielen en uitgeademd stikstofmonoxide zijn normaal of laag, het effect van corticosteroïden is minder voorspelbaar en er zijn minder gerichte middelen. De behandeling leunt dan op goed ingestelde luchtwegverwijders, afvallen en stoppen met roken. Als je deze groep herkent, voorkom je dat steeds meer corticosteroïden worden gegeven bij een ziekte die daar nooit goed op reageerde.

Hoe krijg ik astma?

Je krijgt astma als erfelijke aanleg samenkomt met prikkels uit je omgeving, meestal al vroeg in je leven. Er is niet één oorzaak. Onderzoekers hebben tientallen genvarianten gevonden die het slijmvlies van de luchtwegen en de afweer beïnvloeden, maar geen enkele bepaalt het alleen.

Atopie, de erfelijke neiging om IgE te maken tegen gewone eiwitten, is de sterkste losse voorspeller van astma bij kinderen. Veel kinderen volgen de ‘atopische mars’: eczeem als baby, daarna hooikoorts die in de peuter- en kleutertijd begint, en daarna astma. Andere factoren zijn vroeggeboorte, een ernstige bronchiolitis als baby, roken van de moeder, meeroken en damp van e-sigaretten, luchtvervuiling, overgewicht en stoffen op het werk. Iemand die rookt en maandenlang slijm ophoest, kan in plaats van astma ook chronische bronchitis met een vaste in plaats van wisselende vernauwing hebben.

Hoe wordt astma vastgesteld?

Astma wordt vastgesteld door een wisselende vernauwing van de luchtwegen aan te tonen bij iemand met passende klachten. Een flink deel van de volwassenen met het label astma blijkt het bij onderzoek niet te hebben. In Nederland doet de huisarts of praktijkondersteuner dit onderzoek meestal zelf, met een blaastest.

Spirometrie met reversibiliteitstest is de standaard: je blaast in een apparaat dat meet hoeveel lucht je in één seconde krachtig uitblaast (FEV1) en hoeveel in totaal (FVC). Een lage verhouding tussen FEV1 en FVC laat vernauwing zien, en een duidelijke verbetering van de FEV1 na een luchtwegverwijder laat zien dat de vernauwing omkeerbaar is. Thuis een of twee weken je piekstroom meten laat wisseling zien als de spirometrie in de praktijk normaal is. De FeNO-test (stikstofmonoxide in je uitademingslucht) schat type 2-ontsteking en steunt eosinofiel astma als de waarde verhoogd is, al sluit een normale waarde astma niet uit. Een provocatietest met methacholine of inspanning is er voor overtuigende klachten met een normale spirometrie.

Welk bloedonderzoek ertoe doet, en wat het echt zegt

Duidelijk gezegd: geen bloedtest stelt astma vast. Spirometrie met reversibiliteit doet dat. Bloedonderzoek beschrijft het soort astma, helpt bij de keus van medicijnen en sluit aandoeningen uit die erop lijken.

Het aantal eosinofielen in je bloed is het werkpaard. Eosinofielen zijn witte bloedcellen die door interleukine-5 worden aangetrokken. Een verhoogd aantal past bij type 2-astma en voorspelt een goede reactie op inhalatiecorticosteroïden en anti-interleukine-5-middelen. Behandelcentra voor ernstig astma bepalen daarom eerst het aantal eosinofielen, dat type 2-ontsteking laat zien, voordat ze een gericht medicijn kiezen. Tijdens een prednisonkuur dalen de eosinofielen sterk, dus het moment van prikken verandert de uitslag.

Totaal IgE en specifiek IgE brengen de allergische kant in kaart. Het totaal IgE bepaalt samen met je lichaamsgewicht of je in aanmerking komt voor een anti-IgE-middel; specifiek IgE laat zien welke allergenen er echt toe doen. Artsen vragen ook een bloedbeeld dat de eosinofielen in perspectief zet aan, omdat bloedarmoede op zich al kortademigheid kan geven. Is het aantal eosinofielen veel hoger dan gewoonlijk bij astma, dan zoekt de arts naar een parasiet of naar eosinofiele granulomatose met polyangiitis.

Een tekort aan vitamine D komt veel voor bij slecht gecontroleerd astma en is onderzocht als factor die de kans op aanvallen beïnvloedt. Daarom meten veel artsen vitamine D om een tekort op te sporen dat je kunt aanvullen. Geen van deze uitslagen stelt de diagnose. Bloedonderzoek dat je huisarts aanvraagt, gaat meestal van je eigen risico af.

Astma behandeling: wat is er veranderd?

De belangrijkste verandering in een generatie gaat over de noodpuffer. Tientallen jaren werd mild astma behandeld met alleen een kortwerkende luchtwegverwijder (SABA, zoals salbutamol) als dat nodig was. Dat wordt voor volwassenen en jongeren niet meer aanbevolen. Een SABA opent de luchtwegen voor een paar uur en doet niets aan de ontsteking eronder. De ziekte gaat dus door terwijl je je beter voelt, en veel noodpuffergebruik hangt samen met slechtere controle en ernstige aanvallen.

Internationale richtlijnen zoals GINA raden nu aan dat bijna elke volwassene en jongere met astma een noodpuffer krijgt waar ook een inhalatiecorticosteroïd in zit. Zo krijg je met elke dosis ontstekingsremming, precies op het moment dat de ontsteking opvlamt. Er zijn twee manieren: een inhalatiecorticosteroïd met formoterol dat je zowel als onderhoud als bij klachten gebruikt, en een vaste combinatie van salbutamol en een corticosteroïd die je gebruikt als dat nodig is. Heb je jaren geleden een blauwe puffer gekregen en is die nooit opnieuw bekeken, maak dan een afspraak met je huisarts of de praktijkondersteuner. Stop, wissel of verander nooit zelf een puffer.

De onderhoudsbehandeling blijft gebouwd rond inhalatiecorticosteroïden, uitgebreid met een langwerkende luchtwegverwijder (LABA) en in hogere stappen een langwerkend anticholinergicum (LAMA). Zijn langwerkende luchtwegverwijders geschikt voor mensen met astma? Ja, maar bij astma alleen samen met een inhalatiecorticosteroïd, nooit los. Leukotrieenreceptorantagonisten zijn een alternatief, met een waarschuwing voor psychische bijwerkingen, en immunotherapie tegen allergenen past bij een deel van de allergische patiënten. Prednisontabletten behandelen aanvallen, maar geven op den duur schade en zijn een teken dat de controle niet goed is.

Bij ernstig astma dat met hoge doses inhalatiemedicijnen niet onder controle komt, richten biologische medicijnen zich op een bepaalde ontstekingsroute: anti-IgE bij allergisch astma, anti-interleukine-5 bij eosinofiel astma, anti-interleukine-4-receptor bij type 2-astma en anti-TSLP nog hoger in de keten. De markers van het soort astma bepalen die keus, en daarom komen de bloedtests hierboven eerst.

Tot slot de inhalatietechniek. Een slechte techniek is een van de meest voorkomende redenen waarom een behandeling lijkt te falen, en veel mensen maken minstens één belangrijke fout: niet eerst helemaal uitademen, de puffer indrukken voordat je begint met inademen, of je adem niet inhouden. Een voorzetkamer gebruiken en je techniek bij elke controle laten nakijken, bijvoorbeeld door de apotheker of praktijkondersteuner, lost meer astma op dan de meeste dosisverhogingen.

Aandoeningen die astma moeilijker te controleren maken

Reageert astma niet goed op behandeling, zoek dan eerst naar een bijkomende aandoening voordat je de medicijnen ophoogt. Allergische rinitis en bijholteontsteking met neuspoliepen zitten in dezelfde ontstekingsroute, en de bovenste luchtweg behandelen verbetert de onderste. Is neusspray goed voor astma? Een neusspray met corticosteroïd tegen een allergische neus kan je astmaklachten verminderen; Thuisarts zegt dat behandeling van niezen of een dichte neus je astma ook minder kan maken. Veel mensen met moeilijk astma hebben maagzuur dat de klachten ’s nachts erger maakt. Overgewicht verandert hoe je longen werken en vermindert het effect van corticosteroïden, en afvallen verbetert de controle meetbaar. Slaapapneu, angst, een stembanddisfunctie, roken en de medicijnen niet goed gebruiken maken de lijst compleet, samen met griep, die een ernstige astma-aanval kan uitlokken.

Leven met astma: actieplan en dagelijks leven

Iedereen met astma hoort een persoonlijk actieplan te hebben, samen gemaakt met de huisarts of praktijkondersteuner. Volgens Thuisarts staat erin hoe je merkt dat je meer last krijgt, wat je dan moet doen, en wanneer je de huisarts of huisartsenpost belt. Een goed plan werkt met groene, gele en rode zones op basis van klachten en piekstroom. Zulke plannen verminderen ziekenhuisopnames.

Verder: gebruik je onderhoudsmedicijnen elke dag, ook als je je goed voelt; haal elk jaar de griepprik; stop met roken en dampen; blijf bewegen, want een goede conditie verbetert het verloop, en klachten bij inspanning betekenen dat je behandeling tekortschiet, niet dat je moet stoppen; en ga naar je controles, waar je techniek en noodpuffergebruik worden bekeken. Heb je je noodpuffer meer dan twee keer per week nodig, of word je ’s nachts wakker van je astma, dan is je astma niet goed onder controle.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

De goedkeuring door de Amerikaanse FDA in 2023 van een noodpuffer met salbutamol en een inhalatiecorticosteroïd was gebaseerd op de MANDALA-studie. Een latere analyse keek hoe patiënten deze puffer gebruikten. Onderzoekers bekeken dagboekgegevens van 981 patiënten met zo nodig salbutamol-budesonide en 981 met zo nodig alleen salbutamol. Het gebruik was bijna gelijk: gemiddeld 2,6 inhalaties per dag met de combinatie en 2,8 met alleen salbutamol, en bijwerkingen waren zeldzaam en vergelijkbaar (Chipps en collega’s, 2025). Wat betekent dit voor jou: een corticosteroïd in de noodpuffer behandelt de ontsteking tijdens een opvlamming, zonder dat je de puffer vaker pakt.

Voor ernstig astma bundelde een systematische review en meta-analyse 48 gerandomiseerde studies met 16.350 patiënten die werden behandeld met geregistreerde biologische astmamiddelen, waaronder tezepelumab. Biologische middelen verminderden het aantal astma-aanvallen per jaar met 44 procent (rate ratio 0,56) en ziekenhuisopnames met 60 procent (rate ratio 0,40), en verbeterden de FEV1 gemiddeld met 0,11 liter. De effecten waren steeds groter bij patiënten met markers van type 2-ontsteking, zoals verhoogde eosinofielen in het bloed en een verhoogde FeNO (Kyriakopoulos en collega’s, 2024). Wat betekent dit voor jou: bij ernstig astma voorspellen de markers in je bloed en adem hoeveel een gericht medicijn waarschijnlijk oplevert.

De tijd tussen injecties wordt langer. In twee identieke fase 3-studies met placebo werd een zeer langwerkend anti-interleukine-5-antilichaam, twee keer per jaar ingespoten, getest bij 762 patiënten met ernstig eosinofiel astma. Over 52 weken daalde het aantal aanvallen per jaar van 1,11 met placebo naar 0,46 met het middel in de eerste studie (rate ratio 0,42), en van 1,08 naar 0,56 in de tweede (rate ratio 0,52) (Jackson en collega’s, 2024). Wat betekent dit voor jou: ernstig eosinofiel astma kan in de toekomst misschien met twee afspraken per jaar onder controle worden gehouden.

Fabels en feiten

Woordenlijst

Veelgestelde vragen

Hoe voelt een astma-aanval?

De meeste mensen beschrijven een band die strakker wordt om de borst, moeite om lucht uit te blazen en een fluitend geluid bij het uitademen. Je praat in korte zinnen, de hoest wordt droog en ademen wordt uitputtend. De klachten bouwen zich meestal op in minuten tot uren, vaak ’s nachts. Helpt je noodpuffer niet meer, kun je geen zin afmaken of worden je lippen of nagels blauw, bel dan 112.

Hoe wordt astma vastgesteld?

De diagnose combineert je klachten met een objectief bewijs van een wisselende vernauwing. Spirometrie voor en na een luchtwegverwijder is de belangrijkste test: die laat de vernauwing zien, en daarna dat die afneemt. Een piekstroomdagboek van een of twee weken laat wisseling zien als de spirometrie normaal lijkt, en een provocatietest wordt gebruikt als het beeld onduidelijk blijft. FeNO en bloedonderzoek beschrijven het soort astma, niet de diagnose.

Is astma erfelijk?

Erfelijkheid speelt een flinke rol, maar bepaalt de uitkomst niet. Een ouder, broer of zus met astma verhoogt je risico, en veel genvarianten die het luchtwegslijmvlies en de afweer beïnvloeden, zijn ermee in verband gebracht, maar geen enkele veroorzaakt astma alleen. De omgeving doet de rest: luchtweginfecties op jonge leeftijd, tabaksrook, luchtvervuiling, allergenen en overgewicht verschuiven allemaal het risico.

Wat is de relatie tussen astma en griep?

Griep en andere virusinfecties zijn de belangrijkste uitlokkers van astma-aanvallen. Een griep kan je luchtwegen dagen tot weken extra gevoelig maken. Daarom raadt Thuisarts mensen die elke dag astmamedicijnen gebruiken aan om elk jaar de griepprik te halen.

Is astma te genezen?

Astma is niet te genezen, maar wel heel goed onder controle te krijgen. Thuisarts schrijft dat medicijnen astma niet genezen, maar dat je er geen of minder last door hebt. Met de juiste ontstekingsremmende puffers, het vermijden van prikkels en een goede inhalatietechniek hebben de meeste mensen weinig klachten, kunnen ze alles doen en krijgen ze geen aanvallen. Klachten uit de kindertijd worden in de puberteit vaak minder, maar de gevoelige luchtwegen blijven vaak.

Wat zijn de tekenen van astma bij volwassenen?

Astma bij volwassenen is minder opvallend dan bij kinderen. Let op een hoest die weken na een verkoudheid blijft, kortademigheid die niet past bij je conditie, een beklemd gevoel op de borst op koude ochtenden, af en toe piepen en ’s nachts wakker worden van hoesten. Herhaalde diagnoses van bronchitis bij een volwassene die niet rookt, zijn een reden voor een blaastest. Astma dat op volwassen leeftijd begint, is vaak niet allergisch, blijft vaker bestaan en wordt vaker ernstig.

Bronnen

• Thuisarts (NHG) — Ik heb astma, waardoor wordt het erger en hoe juist beter? — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• Thuisarts (NHG) — Ik krijg een onderzoek voor astma — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• Longfonds — Wat is astma? — longfonds.nl, geraadpleegd 2026 — longfonds.nl
• Thuisarts (NHG) — Spoed: wie bel je? — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• Rijksoverheid — Misverstanden over de zorgverzekering — rijksoverheid.nl, 2026 — rijksoverheid.nl
• CDC — Asthma — Centers for Disease Control and Prevention, 2025 (Engelstalig) — cdc.gov
• National Heart, Lung, and Blood Institute — Asthma — NIH, 2025 (Engelstalig) — nhlbi.nih.gov
• MedlinePlus — Asthma — National Library of Medicine, 2025 (Engelstalig) — medlineplus.gov
• Global Initiative for Asthma — Global Strategy for Asthma Management — GINA, 2025 (Engelstalig) — ginasthma.org
• Chipps BE, et al. — Albuterol-budesonide rescue inhaler for asthma: patterns of use and safety in MANDALA — Annals of Allergy, Asthma & Immunology, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.1016/j.anai.2025.07.008
• Kyriakopoulos C, et al. — Biologic agents licensed for severe asthma: systematic review and meta-analysis — European Respiratory Review, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1183/16000617.0238-2023
• Jackson DJ, et al. — Twice-Yearly Depemokimab in Severe Asthma with an Eosinophilic Phenotype — New England Journal of Medicine, 2024 (Engelstalig) — doi.org/10.1056/NEJMoa2406673

Verder lezen

• Een hoest na een verkoudheid die binnen een paar weken overgaat, past meestal bij acute bronchitis die zonder antibiotica overgaat.
• Krijg je met astma koorts en pijn op de borst, lees dan over de alarmsignalen van een longontsteking.
• Druk in je gezicht en een verstopte neus naast piepen kunnen wijzen op een bijholteontsteking die de bovenste luchtweg ontstoken houdt.
• Ouders van een kind met jeukende huiduitslag en piepen kunnen de eczeempatronen die vaak aan astma voorafgaan bekijken.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

De behandeling van astma hangt steeds meer af van getallen in plaats van labels. Je eosinofielen, totaal en specifiek IgE, bloedbeeld en vitamine D laten samen zien of je astma type 2 of niet-type 2 is. Dat verklaart waarom de één opknapt van een inhalatiecorticosteroïd en de ander een andere aanpak nodig heeft. Bij ernstig astma bepalen ze ook welk biologisch middel waarschijnlijk werkt.

De meeste mensen krijgen deze uitslagen als een kolom getallen met referentiewaarden, zonder uitleg over wat het patroon betekent. BloodSense leest je labuitslag en legt elke marker in gewone taal en in samenhang uit, met een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het stelt geen diagnose astma en vervangt het oordeel van je huisarts niet.

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen