Osteomyelitis (botontsteking): symptomen en behandeling

Wat is osteomyelitis?

Osteomyelitis is een infectie van het bot en het beenmerg door ziekteverwekkers, meestal bacteriën, soms schimmels^[8]. In gewone taal heet het een botontsteking of botinfectie^[13]. Artsen onderscheiden een acute infectie, die zich in dagen ontwikkelt, van een chronische, die blijft hangen of maanden tot jaren later terugkomt^[10].

Osteomyelitis in het kort

Onderwerp	Belangrijkste feiten
Andere namen	Botontsteking, botinfectie; spondylodiscitis of wervelosteomyelitis in de wervelkolom; osteomyelitis bij een diabetische voet[2][13]
Hoe vaak	Ongeveer 22 nieuwe gevallen per 100.000 mensen per jaar in een langlopende Amerikaanse studie; bij 60-plussers bijna verdrievoudigd tussen de jaren zeventig en de jaren 2000[5]
Meest voorkomende bacterie	Staphylococcus aureus, in 44% van de gevallen in die studie[5]
Waar	Kinderen: de lange botten van armen en benen. Volwassenen: voeten, wervelkolom en bekken[8]
Belangrijkste onderzoeken	CRP en BSE, leukocyten, bloedkweken, röntgenfoto en daarna MRI, en een stukje bot als de bacterie onbekend is[1][2]

Wat zijn de symptomen van een botontsteking?

De klachten zijn vaak vaag en verschillen per leeftijd en per bot^[8].

• Vaak Botpijn, vaak hevig en pijnlijk bij aanraken, meestal in een been^[9].
• Vaak Zwelling, warmte en roodheid boven het bot^[13]; op een donkere huid is roodheid minder goed te zien^[9].
• Vaak Koorts, koude rillingen, zweten en je algemeen ziek voelen^[8].
• Soms Een wond die niet geneest of pus lekt, zoals een diabetische voetwond waarin bot zichtbaar is, of een rode, dikke "worstteen"^[1][8].
• Soms Rug- of nekpijn die steeds erger wordt en niet overgaat met rust: het belangrijkste teken van een infectie in de wervelkolom^[2].
• Soms Bij jonge kinderen: mank lopen of een arm of been niet willen gebruiken, soms zonder koorts^[9].

Een infectie in de wervelkolom wordt vaak maandenlang gemist en eerst behandeld als gewone rugpijn^[2].

Wanneer moet je naar de dokter bij een mogelijke botinfectie?

Snelheid telt: begint de behandeling binnen 3 tot 5 dagen na het begin van de infectie, dan geneest die vaak volledig^[9].

Wat is de oorzaak van osteomyelitis, en wie loopt risico?

Bacteriën bereiken het bot op drie manieren^[8]:

• Vaak Vanuit een wond of zweer ernaast: geïnfecteerde huid, spier of pees naast het bot. Dit is de gewone route bij diabetische voetwonden en doorligwonden.
• Vaak Via het bloed vanuit een infectie elders. Dit is de gewone route bij kinderen en bij infecties van de wervelkolom^[2][7].
• Soms Na een ongeluk of botoperatie, vooral bij een open botbreuk of als er platen, pennen of een prothese in zitten^[8].

De belangrijkste risicofactoren zijn diabetes, slechte doorbloeding, hemodialyse, drugs spuiten, een verzwakte afweer, een recente verwonding of operatie^[8], een eerdere botinfectie^[9] en sikkelcelziekte^[10]. Roken remt de genezing van het bot^[13]. Diabetes verklaart een deel van de stijging bij ouderen: gevallen door diabetes namen in de Amerikaanse studie toe van 2,3 naar 7,6 per 100.000 mensen per jaar^[5]. Ook resistente stafylokokken (MRSA-infectie) kunnen bot infecteren.

Hoe wordt osteomyelitis vastgesteld, en hoe lees je de uitslagen?

Geen enkele bloedtest bewijst of sluit een botinfectie uit^[1].

Onderzoeken bij osteomyelitis en hoe je ze leest

Onderzoek	Wat wijst op een botinfectie	Goed om te weten
Bezinking (BSE)	Hoog. Bij een diabetische voet vond een BSE van 70 mm/uur of meer ongeveer 8 op de 10 botinfecties[1]	Stijgt ook door leeftijd, bloedarmoede en veel andere aandoeningen; lees hem met de klachten
CRP (C-reactief proteïne)	Hoog	Wordt met de BSE gebruikt om te zien of de behandeling werkt[2][7]
Volledig bloedbeeld	Leukocyten soms hoog	Hoort bij het gewone onderzoek[8]; normale leukocyten sluiten een botinfectie niet uit
Procalcitonine	Hoog	Bij de diabetische voet een mogelijkheid naast BSE of CRP; nooit genoeg op zichzelf[1]
Bloedkweken (2 sets)	Groei van een bacterie zoals S. aureus	Aanbevolen bij elke vermoede infectie van de wervelkolom; S. aureus in het bloed met een passende MRI kan een biopsie overbodig maken[2]
Röntgenfoto	Botverlies of botafbraak	Mist een vroege infectie (vond ongeveer de helft van de voetinfecties); wordt soms na 2 tot 3 weken herhaald[1][6]
MRI	Vocht in het beenmerg, abces	Het nauwkeurigste beeldonderzoek: vond 90% van de voetinfecties[6]; aanbevolen bij een vermoede infectie van de wervelkolom[2]
Stukje bot (biopsie of operatie)	Bacterie gekweekt uit bot, ontsteking onder de microscoop	Het referentieonderzoek; botweefsel gaat voor boven een wondkweek met een wattenstok[1]

Fictief voorbeeld van een labuitslag (Nederlandse opmaak), man van 63 met diabetes en al 6 weken een wond aan een teen

Bepaling	Uitslag	Referentiewaarde	Vlag
BSE	84 mm/uur	< 20 mm/uur	H
CRP	39 mg/l	< 10 mg/l	H
Leukocyten	9,8 × 10^9/l	4,0–10,0 × 10^9/l
Procalcitonine	0,08 µg/l	< 0,10 µg/l
HbA1c	77 mmol/mol	20–42 mmol/mol	H

1. Vlag: H betekent boven de referentiewaarde van het lab. De grenzen hier zijn voorbeelden; die van je eigen lab gelden.
2. BSE 84 mm/uur: boven de grens van 70 mm/uur die bij een diabetische voetwond een botinfectie waarschijnlijker maakt^[1]. Het is een aanwijzing, geen diagnose: de volgende stappen zijn een sondetest en een röntgenfoto, daarna een MRI als er twijfel blijft^[1].
3. Normale leukocyten en procalcitonine: die sluiten een botinfectie niet uit, omdat geen enkele bloedwaarde dat alleen kan^[1].
4. HbA1c 77 mmol/mol (9,2%): het HbA1c ligt ruim boven het streefgetal. Een hoge bloedsuiker remt de genezing, en een goed geregelde diabetes hoort bij de behandeling^[8].

Bij de diabetische voet is de sondetest eenvoudig: een steriel stomp sondetje gaat voorzichtig in de wond, en voel je hard, korrelig bot, dan is de test positief^[1]. Slechts ongeveer 1 op de 10 mensen zonder botinfectie heeft een positieve test^[6]. Bij een vermoede infectie van de wervelkolom wachten artsen, als dat veilig kan, met antibiotica tot kweken of een naaldbiopsie de bacterie hebben gevonden^[2].

Welke controles horen bij osteomyelitis tijdens de behandeling?

Gebruikelijke controles

Controle	Wanneer en waarom
BSE en CRP (wervelkolom)	Na ongeveer 4 weken antibiotica, samen met lichamelijk onderzoek. Waarden die gelijk blijven of stijgen, wijzen erop dat de behandeling niet aanslaat[2]
CRP (kinderen)	In een studie bij 131 kinderen stopten de antibiotica zodra de klachten grotendeels weg waren en de CRP was gedaald tot 20 mg/l of lager[7]
Nieuwe MRI	Niet standaard als het beter gaat; alleen bij een slechte reactie, omdat de beelden achterlopen op het herstel[2]
Controle diabetische voet	Of de infectie echt weg is, wordt pas beoordeeld minstens 6 maanden na het stoppen van de antibiotica[1]

Lees de uitslagen als trend. Bij kinderen die goed reageren, is de CRP meestal binnen 7 tot 10 dagen weer normaal^[7]; een waarde die gelijk blijft of stijgt, is het signaal om met je arts te praten^[2].

Wat is de behandeling van osteomyelitis?

Antibiotica. Meestal 4 tot 6 weken, en tot 12 weken bij een ernstige infectie^[9]. De keuze hangt af van de bacterie uit de kweken.

• Wervelkolom: 6 weken antibiotica, via een infuus of als tablet, is voor de meeste mensen genoeg^[2]. In een Franse studie bij 359 patiënten genas 6 weken net zo veel mensen als 12 weken: 90,9% in beide groepen^[4].
• Tabletten in plaats van een infuus: in de OVIVA-studie bij 1.054 volwassenen met een bot- of gewrichtsinfectie werkten antibiotica als tablet even goed als via een infuus (falen 13,2% tegen 14,6%), met veel minder problemen door de katheter (1,0% tegen 9,4%)^[3].
• Diabetische voet: ongeveer 6 weken als er geen bot wordt weggehaald; tot 3 weken na een kleine amputatie als er aan de rand nog geïnfecteerd bot zit^[1].
• Kinderen: 20 dagen (de eerste dagen via een infuus) genas even goed als 30 dagen, als het kind snel opknapte en de CRP binnen 7 tot 10 dagen normaal werd^[7].

Een operatie is nodig om een abces te draineren, dood bot weg te halen (debridement), of als de infectie op het ruggenmerg drukt^[9]. Geïnfecteerde platen of prothesen moeten soms worden verwijderd^[8]. Bij de diabetische voet kan een infectie in de voorvoet met alleen antibiotica worden behandeld als er geen abces is dat gedraineerd moet worden, geen vaatlijden in het been en geen bloot bot^[1]. Soms moet ook de doorbloeding worden verbeterd om de infectie te laten genezen^[8].

Acute osteomyelitis loopt meestal goed af. Een chronische infectie kan jarenlang opspelen en leidt bij diabetes of slechte doorbloeding soms tot een amputatie^[8].

Kun je osteomyelitis voorkomen, en hoe leef je ermee?

• Maak de hele antibioticakuur af, ook als je je beter voelt: een onvolledig behandelde infectie kan chronisch worden^[9][10].
• Met diabetes: controleer je voeten, ook tussen je tenen, op wondjes, kloofjes en blaren, en ga naar je huisarts bij een wondje dat niet geneest^[14]. Houd je bloedsuiker op streefwaarde.
• Stop met roken: roken kan ervoor zorgen dat het bot niet geneest^[13].
• Meld nieuwe pijn, zwelling, koorts of lekkage op de oude plek: chronische osteomyelitis kan maanden of jaren later terugkomen^[10].

Veelgestelde vragen

Is osteomyelitis een vorm van botkanker?

Nee. Osteomyelitis is een infectie door ziekteverwekkers, geen kanker^[8]. Er is wel een klein verband: pushaarden die door de huid breken, en de behandeling om ze te draineren, kunnen het risico op huidkanker op die plek iets verhogen^[10]. Laat een wond die lang blijft lekken nakijken.

Kan osteomyelitis genezen?

Ja, in de meeste gevallen. Een acute infectie die vroeg wordt behandeld, geneest vaak volledig^[9]. Een chronische infectie is moeilijker: vaak is een operatie nodig om dood bot weg te halen en de infectie kan terugkomen, dus de controles lopen maanden door^[1][8].

Moet ik mijn arm of been rust geven?

Pijnstillers verlichten de pijn, en bij een infectie in een lang bot zoals een arm of been kan een spalk helpen zodat het minder beweegt tijdens het herstel^[9]. Vraag je behandelaar wanneer je er weer op mag steunen.

Verwante artikelen

• BSE (bezinking)Hoe de bezinking wordt gelezen per leeftijd en geslacht, en wat een heel hoge waarde betekent
• CRP in het bloedDe snelle ontstekingswaarde waarmee de behandeling wordt gevolgd
• SepsisDe alarmsignalen als een infectie zich door het lichaam verspreidt
• MRSA-infectieAls de stafylokok niet meer reageert op gewone antibiotica

Bronnen

1. Senneville É, Albalawi Z, van Asten SA, et al. IWGDF/IDSA guidelines on the diagnosis and treatment of diabetes-related foot infections (IWGDF/IDSA 2023). Clin Infect Dis. 2023:ciad527. doi:10.1093/cid/ciad527. Volledige tekst: iwgdfguidelines.org (geraadpleegd 14 november 2026)
2. Berbari EF, Kanj SS, Kowalski TJ, et al. 2015 Infectious Diseases Society of America (IDSA) clinical practice guidelines for the diagnosis and treatment of native vertebral osteomyelitis in adults. Clin Infect Dis. 2015;61(6):e26-e46. doi:10.1093/cid/civ482. Samenvatting: idsociety.org (geraadpleegd 14 november 2026)
3. Li HK, Rombach I, Zambellas R, et al. Oral versus intravenous antibiotics for bone and joint infection. N Engl J Med. 2019;380(5):425-436. doi:10.1056/NEJMoa1710926 (geraadpleegd 14 november 2026)
4. Bernard L, Dinh A, Ghout I, et al. Antibiotic treatment for 6 weeks versus 12 weeks in patients with pyogenic vertebral osteomyelitis: an open-label, non-inferiority, randomised, controlled trial. Lancet. 2015;385(9971):875-882. doi:10.1016/S0140-6736(14)61233-2 (geraadpleegd 14 november 2026)
5. Kremers HM, Nwojo ME, Ransom JE, et al. Trends in the epidemiology of osteomyelitis: a population-based study, 1969 to 2009. J Bone Joint Surg Am. 2015;97(10):837-845. doi:10.2106/JBJS.N.01350 (geraadpleegd 14 november 2026)
6. Dinh MT, Abad CL, Safdar N. Diagnostic accuracy of the physical examination and imaging tests for osteomyelitis underlying diabetic foot ulcers: meta-analysis. Clin Infect Dis. 2008;47(4):519-527. doi:10.1086/590011 (geraadpleegd 14 november 2026)
7. Peltola H, Pääkkönen M, Kallio P, et al. Short- versus long-term antimicrobial treatment for acute hematogenous osteomyelitis of childhood: prospective, randomized trial on 131 culture-positive cases. Pediatr Infect Dis J. 2010;29(12):1123-1128. doi:10.1097/INF.0b013e3181f55a89 (geraadpleegd 14 november 2026)
8. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Osteomyelitis. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 14 november 2026)
9. NHS. Osteomyelitis. nhs.uk (geraadpleegd 14 november 2026)
10. Cleveland Clinic. Osteomyelitis (bone infection). my.clevelandclinic.org (geraadpleegd 14 november 2026)
11. MedlinePlus. Erythrocyte sedimentation rate (ESR). US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 14 november 2026)
12. MedlinePlus. C-reactive protein (CRP) test. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 14 november 2026)
13. LUMC, afdeling Orthopedie. Botinfectie (osteomyelitis). lumc.nl (geraadpleegd 14 november 2026)
14. Thuisarts.nl (NHG). Ik wil mijn voeten goed verzorgen bij diabetes. thuisarts.nl (geraadpleegd 14 november 2026)

Deze tekst is algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen advies van je arts. Een bloedtest alleen kan osteomyelitis niet bevestigen of uitsluiten. Begin, verander of stop geen antibiotica zonder medisch advies.