Het belangrijkste

De Mantouxtest (tuberculinehuidtest) wordt 48 tot 72 uur na het prikje afgelezen: een medewerker meet de harde bult, niet de roodheid, in millimeters. Of 5, 10 of 15 mm als positief telt, hangt af van je situatie. Een positieve test betekent dat je ooit in contact bent geweest met de tbc-bacterie: je bent daardoor niet ziek of besmettelijk.

Hoe lees je de uitslag van een Mantouxtest?

De uitslag is een maat in millimeters, gevolgd door een oordeel: positief of negatief. Dezelfde maat kan voor de een positief en voor de ander negatief zijn, omdat het afkappunt afhangt van je kans op besmetting[10]. Hieronder een fictief verslag van een verpleegkundige van 29 jaar bij de periodieke tbc-screening van haar ziekenhuis.

Verslag van een tuberculinehuidtest: fictief voorbeeld (Nederlandse opmaak)
OnderdeelUitslagReferentieVlag
TestTuberculinehuidtest (Mantoux), 0,1 ml PPD RT23, linker onderarm--
Tijd tot aflezen60 uur48-72 uur-
RoodheidAanwezig, niet gemetenTelt niet mee-
Induratie (verharding)12 mmPositief vanaf 10 mm bij periodieke screeningPOS
Vorige test (12 maanden geleden)0 mm--
ConclusiePositief, nieuw sinds vorige test; IGRA aangevraagdNegatiefA
  1. Test: tuberculine, een gezuiverd eiwit van de tbc-bacterie (PPD), wordt net onder de huid gespoten; in Nederland is dat PPD SSI RT23[10]. Je kunt er geen tuberculose van krijgen[4].
  2. Tijd: na 72 uur is het aflezen niet meer betrouwbaar en wordt een nieuwe test gezet[1].
  3. Roodheid: doet niet mee. Alleen de harde, verheven plek telt, gemeten dwars op de onderarm[10].
  4. Induratie: 12 mm ligt boven het afkappunt van 10 mm dat de Nederlandse richtlijn gebruikt bij weinig kans op besmetting, zoals periodiek onderzoek van zorgmedewerkers. Bij 8 mm was de uitslag hier negatief geweest; na contact met iemand met besmettelijke tbc telt 5 mm al[10].
  5. Vorige test: van 0 naar 12 mm in een jaar wijst op een recente besmetting[3]. In Nederland beslist daarna een bloedtest (IGRA) of je een latente infectie hebt[10].

Naast de huidtest ook bloed laten prikken? BloodSense legt elke waarde van je uitslag in gewone taal uit, vóór je afspraak.

Laat mijn labuitslag uitleggen

Waarvoor dient de Mantouxtest?

De test beantwoordt één vraag: is je afweer ooit de bacterie tegengekomen die tuberculose veroorzaakt? Ongeveer een kwart van de wereldbevolking is besmet; de meesten voelen zich goed en kunnen niemand besmetten[8]. Die stille fase heet een latente tbc-infectie. In onze uitleg over tuberculose: klachten en behandeling lees je het verschil met actieve ziekte.

Je krijgt de test bijvoorbeeld[4][12]:

  • bij bron- en contactonderzoek van de GGD, na nauw contact met iemand met besmettelijke tuberculose[11];
  • voor werk in de zorg of een ander beroep met kans op blootstelling;
  • na een verblijf in een land waar tbc veel voorkomt, of na een verwijzing door de IND;
  • vóór een orgaantransplantatie of medicijnen die de afweer remmen, zoals bij reumatoïde artritis, de ziekte van Crohn of psoriasis;
  • bij hiv of diabetes, waardoor een slapende infectie sneller wakker wordt.

Nederland werkt in twee stappen: eerst de huidtest, en bij een reactie van 5 mm of meer een IGRA-bloedtest, waarvan de uitslag beslist. Na BCG-vaccinatie mag meteen alleen een IGRA. Bij hiv of afweerremmers worden beide tests gedaan, en telt één positieve test al als infectie[10]. Ook Amerikaanse richtlijnen kiezen vanaf 5 jaar na BCG liever de bloedtest[5], en de WHO accepteert beide tests[9]. Hoe je die bloedtest leest, staat bij uitslag van de Quantiferon-test.

Vanaf hoeveel mm is een Mantouxtest positief?

Er is geen vaste normaalwaarde: hoe groter je risico, hoe lager het afkappunt. "0 mm" betekent geen harde bult.

Afkappunten van de tuberculinehuidtest in Nederland (induratie in millimeters)
InduratieVoor wie, en wat volgtBron
5 mm of meerAlgemene regel, bijvoorbeeld bij contactonderzoek: vervolg met een IGRA, die beslistLCI-richtlijn[10]
10 mm of meerWeinig kans op besmetting, zoals periodiek onderzoek van zorgmedewerkers, vanaf 5 jaar: onder 10 mm geldt de test als negatiefLCI-richtlijn[10]
5 mm of meerErnstig verminderde cellulaire afweer of een andere sterk verhoogde kans op ziekte: de huidtest beslist zelfLCI-richtlijn[10]
10 mm of meerKinderen jonger dan 5 jaar zonder BCG-vaccinatie: de huidtest beslist zelfLCI-richtlijn[10]
15 mm of meerKinderen jonger dan 5 jaar met BCG-vaccinatie: de huidtest beslist zelfLCI-richtlijn[10]

Bij een afkappunt van 5 mm vindt de huidtest ongeveer 95% van de besmettingen[10]. In de Verenigde Staten gelden andere regels, met 15 mm voor mensen zonder risicofactor[1]. De beoordeling van je GGD of arts gaat altijd voor.

Wat betekent een positieve Mantouxtest?

Je bent waarschijnlijk ooit met de tbc-bacterie in aanraking geweest, maar de test ziet geen verschil tussen een slapende en een actieve infectie. Daarna volgen een IGRA, een longfoto en soms onderzoek van opgehoest slijm (sputum)[2][10]. Zijn die normaal en heb je geen klachten, dan gaat het om een latente tbc-infectie.

Houd het in verhouding: in vervolgstudies kreeg meer dan 95% van de mensen met een positieve huid- of bloedtest geen tuberculose[7]. Na een besmetting wordt ongeveer 10% ooit ziek, 60% daarvan in de eerste 2 jaar[10]. Een preventieve behandeling van 3, 4 of 6 maanden, afhankelijk van het middel, verkleint dat risico[10]; je arts kan dan je leverwaarden (ALAT, ASAT) controleren.

Waarom de test positief kan zijn:

  • Vaak Een echte infectie, vaak al jaren oud.
  • Mogelijk De BCG-vaccinatie. Gegeven als baby verklaart ze 10 jaar later zelden een positieve test (1% in een overzicht van 24 studies); gegeven na de leeftijd van 1 jaar geeft ze vaker en langer reacties (21% na 10 jaar)[6].
  • Mogelijk Een "booster"-effect: bij ouderen die lang geleden besmet raakten, kan een eerste test het afweergeheugen opfrissen, zodat de volgende positief is. Een tweede test kort na een eerste negatieve, bij de start van regelmatige screening (tweestapstest), voorkomt dat je dit voor een nieuwe infectie aanziet[1].
  • Zeldzaam Andere mycobacteriën uit grond en water (0,1 tot 2,3% van de mensen, afhankelijk van de regio)[6], een meetfout of een verkeerd product[1].

Juist om BCG en andere mycobacteriën uit te sluiten, laat Nederland de IGRA beslissen: die reageert daar meestal niet op[10].

Wat betekent een negatieve Mantouxtest?

Een infectie is dan onwaarschijnlijk[2]: zonder BCG is de test negatief bij ongeveer 97% van de mensen die niet besmet zijn[7]. Toch kan hij een infectie missen[1][10]:

  • Vaak Een te recente besmetting: de reactie ontstaat pas 3 tot 8 weken na de infectie[10]. Daarom is onderzoek pas 8 weken na het laatste contact betrouwbaar, en plant de GGD soms een tweede ronde[11].
  • Mogelijk Een verzwakte afweer ("anergie"): hiv, prednison, afweerremmers, chemotherapie. Een heel laag aantal lymfocyten is een aanwijzing.
  • Mogelijk Een recente vaccinatie met een levend vaccin, zoals tegen mazelen, of een virusinfectie zoals mazelen zelf[10].
  • Zeldzaam Baby's jonger dan 6 maanden, een te diep gezette prik, een afleesfout, of ernstige actieve tuberculose, die de test tot in 30% van de gevallen tijdelijk negatief maakt[10].

Bij klachten, hiv of recent contact kan er na een negatieve uitslag toch meer onderzoek volgen[2].

Wat kan de uitslag van de Mantouxtest beïnvloeden?

Nuchter zijn is niet nodig[4]. Controleer vóór de prik:

  • Je kunt na 2 tot 3 dagen terugkomen om de test te laten aflezen; na 72 uur telt hij niet meer[1][11].
  • Je hebt een eerdere positieve test of een heftige reactie (blaren, open wond, ernstige allergie) gemeld: dan wordt de huidtest niet herhaald[1][3]; in Nederland volgt dan een IGRA[10].
  • Je hebt gezegd of en wanneer je een BCG-vaccinatie kreeg[3].
  • Je had de afgelopen maand geen levend vaccin (BMR, waterpokken, gele koorts, tyfus via de mond); op dezelfde dag mag wel[1]. Zie mazelen en de BMR-vaccinatie.
  • Je hebt medicijnen genoemd die de afweer remmen, zoals prednison[3].
  • Laat de plek daarna onbedekt en krab er niet aan; water mag, een koud washandje helpt tegen jeuk[4].

Zwangerschap is geen reden om de test over te slaan: het onderzoek is veilig, ook voor kinderen[11].

Wanneer hulp zoeken?

  • Spoed: bel 112 als je meer dan wat bloedstreepjes ophoest, ernstig benauwd bent, of na de prik een zware allergische reactie krijgt (opgezwollen gezicht of keel).
  • Binnen 1 tot 2 dagen naar de huisarts (buiten kantooruren de huisartsenpost) als je arm blaren of een open wond krijgt, of als de test positief is en je langer dan 3 weken hoest, koorts hebt, 's nachts zweet of afvalt[4].
  • Maak een afspraak bij een positieve test zonder klachten, of bij een test die nooit is afgelezen.

Vragen voor je arts of de GGD

  1. Welk afkappunt (5, 10 of 15 mm) geldt voor mij, en waarom?
  2. Kan mijn BCG-vaccinatie deze uitslag verklaren, en komt er een IGRA?
  3. Heb ik een longfoto nodig, en wanneer krijg ik de uitslag?
  4. Als het een latente tbc-infectie is: welke preventieve behandeling raadt u aan, en hoe lang?

Veelgestelde vragen

Kan ik mijn Mantouxtest zelf thuis aflezen?

Nee. Een ervaren medewerker moet de verharding meten[10]; roodheid kan een negatieve test voor een ongeoefend oog positief laten lijken[1]. Heb je de 72 uur gemist? Dan wordt een nieuwe test gezet[2].

Ben ik besmettelijk als mijn Mantouxtest positief is?

Niet bij een latente infectie: wie besmet is maar niet ziek, geeft de bacterie niet door[8]. Alleen actieve tuberculose van longen of keel is besmettelijk, daarom volgt een longfoto.

Blijft mijn huidtest positief na de behandeling?

Vaak wel: ook een behandelde infectie geeft meestal nog een positieve huidtest en IGRA[10]. Latere controles leunen dan op klachten of een longfoto, niet op een nieuwe huidtest[3].

Verwante onderzoeken en artikelen

Bronnen

  1. Centers for Disease Control and Prevention. Tuberculin Skin Testing: Information for Health Care Providers (CS 320275-C). September 2020. cdc.gov (geraadpleegd 14 november 2026)
  2. Centers for Disease Control and Prevention. Testing for Tuberculosis: Skin Test. cdc.gov (geraadpleegd 14 november 2026)
  3. MedlinePlus. PPD skin test. Medical Encyclopedia. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 14 november 2026)
  4. MedlinePlus. Tuberculosis Screening. Medical Tests. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 14 november 2026)
  5. Lewinsohn DM, Leonard MK, LoBue PA, et al. Official American Thoracic Society/Infectious Diseases Society of America/Centers for Disease Control and Prevention Clinical Practice Guidelines: Diagnosis of Tuberculosis in Adults and Children. Clin Infect Dis. 2017;64(2):111-115. doi:10.1093/cid/ciw778 (geraadpleegd 14 november 2026)
  6. Farhat M, Greenaway C, Pai M, Menzies D. False-positive tuberculin skin tests: what is the absolute effect of BCG and non-tuberculous mycobacteria? Int J Tuberc Lung Dis. 2006;10(11):1192-1204. PMID 17131776 (geraadpleegd 14 november 2026)
  7. Pai M, Denkinger CM, Kik SV, et al. Gamma interferon release assays for detection of Mycobacterium tuberculosis infection. Clin Microbiol Rev. 2014;27(1):3-20. doi:10.1128/CMR.00034-13 (geraadpleegd 14 november 2026)
  8. World Health Organization. Tuberculosis: fact sheet. November 2026. who.int (geraadpleegd 14 november 2026)
  9. World Health Organization. WHO consolidated guidelines on tuberculosis: module 3: diagnosis: tests for TB infection. Geneva: WHO; 2022. who.int (geraadpleegd 14 november 2026)
  10. RIVM, Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding. LCI-richtlijn Tuberculose. lci.rivm.nl (geraadpleegd 14 november 2026)
  11. RIVM. Tuberculose en bron- en contactonderzoek (folder). Februari 2022. rivm.nl (geraadpleegd 14 november 2026)
  12. GGD Kennemerland. Kosten onderzoek en vaccinatie tuberculose. ggdkennemerland.nl (geraadpleegd 14 november 2026)

Deze tekst is algemene informatie over de tuberculinehuidtest. Hij vervangt niet het advies van een arts of verpleegkundige die je gezondheid en je kans op blootstelling kent.