Het belangrijkste

Geelzucht (icterus) is een geel oogwit of een gele huid door te veel bilirubine, een gele kleurstof, in je bloed. Het is geen ziekte maar een symptoom. Bij volwassenen zit de oorzaak in het bloed, de lever of een afgesloten galweg: van het onschuldige syndroom van Gilbert tot hepatitis, galstenen of kanker. Nieuwe geelzucht hoort altijd bij de huisarts, en met koorts, verwardheid of buikpijn dezelfde dag.

Bilirubine ontstaat bij de afbraak van oude rode bloedcellen. De lever verwerkt het en voert het met de gal af naar de darm[1][13]. Stijgt het boven ongeveer 50 µmol/l (3 mg/dl), dan kleurt eerst het oogwit en daarna de huid geel[2]. Is het hele oogwit geel, dan is het meestal geelzucht; een klein, bol geel plekje aan één kant is vaker een onschuldige pinguecula[11]. Een oranje getinte huid door heel veel wortels eten is ook geen geelzucht[2].

Wanneer is geelzucht spoed?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112, of direct de huisarts of huisartsenpost bij geelzucht met koorts of koude rillingen en pijn onder je rechterribben (mogelijk een ontstoken, afgesloten galweg)[4]; met verwardheid, ongewone slaperigheid, bloedingen of snel blauwe plekken (mogelijk acuut leverfalen)[5]; na te veel paracetamol, ook als je je goed voelt[1].
  • Binnen 24 tot 48 uur naar de huisarts bij elk nieuw geel oogwit of gele huid, zeker met donkere plas, lichtgrijze poep, jeuk, afvallen, veel alcohol, een nieuw medicijn of supplement, of als je zwanger bent[2][6][14].
  • Bij je volgende afspraak bij een licht verhoogd bilirubine bij een routinecontrole met normale leverwaarden en zonder klachten, of een lichte gele tint die komt en gaat bij koorts of vasten[13].

Geelzucht bij pasgeborenen is iets anders: het komt veel voor in de eerste levensdagen en de verloskundige, kraamzorg of het ziekenhuis houdt het in de gaten, omdat heel hoge waarden de hersenen kunnen beschadigen[12]. Onze uitleg over bilirubine behandelt de waarden bij baby's.

Wat is de oorzaak van geelzucht en gele ogen bij volwassenen?

Artsen verdelen de oorzaken naar de plek waar het bilirubine vastloopt: vóór de lever, in de lever of in de galwegen[2][13].

  • Vaak Syndroom van Gilbert. Een onschuldig, erfelijk tekort aan het leverenzym dat bilirubine omzet, bij ongeveer 1 op de 20 mensen. Het oogwit wordt licht geel bij koorts of infecties, vasten, flinke inspanning of veel alcohol[13]. Zie syndroom van Gilbert vaststellen.
  • Vaak Hepatitis. Leverontsteking door een virus (A, B, C, E), alcohol of het eigen afweersysteem[3]. Lees onze uitleg over soorten hepatitis en bloedonderzoek en over hepatitis A.
  • Vaak Galstenen in de galweg. De meest voorkomende oorzaak van een afgesloten galweg die geen tumor is[2], vaak met acute pijn boven in je buik[13]. Zie klachten bij galstenen.
  • Mogelijk Alcohol. Alcoholhepatitis geeft geelzucht die snel opkomt of erger wordt; in ernstige vormen overlijden 20 tot 50 van de 100 mensen binnen een maand[7]. Lang veel drinken leidt ook tot levercirrose.
  • Mogelijk Medicijnen en supplementen. Antibiotica, kruiden- en voedingssupplementen en sommige middelen tegen kanker zijn de bekendste boosdoeners; met geelzucht loopt leverschade door medicijnen in tot 10 van de 100 gevallen dodelijk af[6]. Stop nooit zelf met een voorgeschreven medicijn.
  • Mogelijk Hemolyse. Rode bloedcellen worden te snel afgebroken (erfelijke bloedarmoede, afweerreacties, infecties, medicijnen) en overspoelen de lever met bilirubine[9]. Zie oorzaken van bloedarmoede.
  • Zeldzaam Kanker van de alvleesklier of galwegen. Een tumor kan de galweg dichtdrukken. Alarmsignalen: donkere plas, lichte poep, jeuk, onverklaard afvallen, pijn boven in je buik of in je rug, of nieuwe diabetes[10]. Lees over klachten bij alvleesklierkanker.

Welk bloedonderzoek doet de huisarts bij geelzucht?

Bij de eerste bloedafname horen meestal bilirubine (totaal en direct), een bloedbeeld, ALAT, ASAT, AF, gamma-GT, PT/INR en albumine; het eerste beeldvormende onderzoek is een echo van de buik[2][14].

Onderzoeken bij geelzucht en welke vraag elk onderzoek beantwoordt
OnderzoekWat het laat zien
Bilirubine totaalHoeveel kleurstof er in je bloed zit: bevestigt de geelzucht
Direct (geconjugeerd) en indirect bilirubineVooral indirect: bloed of Gilbert. Vooral direct: lever of galwegen[3]
ALAT en ASATSchade aan levercellen (hepatitis, alcohol, medicijnen)[3]
AF (alkalische fosfatase) en gamma-GTVertraagde of geblokkeerde galafvoer (cholestase); de gamma-GT bevestigt dat de AF uit de lever komt
PT/INR en albumineHoe goed de lever nog eiwitten maakt: een stijgende INR is een alarmsignaal[5]
Bloedbeeld en reticulocytenBloedarmoede en een beenmerg dat hard werkt om afgebroken cellen te vervangen[9]
LDH en haptoglobineEen hoog LDH en een laag haptoglobine passen bij hemolyse[9]
HepatitisserologieAnti-HAV IgM, HBsAg en anti-HBc IgM, anti-HCV[3]
Echo van de buikVerwijde galwegen, stenen, een zwelling in lever of alvleesklier[2]

Daarna kunnen een CT-scan, een MRI van de galwegen (MRCP) of een kijkonderzoek (ERCP, waarbij ook een steen verwijderd kan worden) volgen[2].

Heb je je uitslag met bilirubine en leverwaarden binnen? BloodSense leest bilirubine, enzymen en bloedbeeld samen, regel voor regel, en helpt je je vragen voor de huisarts voor te bereiden.

Leg mijn uitslag uit

Hoe lees ik mijn bloeduitslag bij geelzucht?

Fictief voorbeeld van een labuitslag, man van 61, sinds 10 dagen geel oogwit, donkere plas en jeuk (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentiewaardeMarkering
Bilirubine totaal116 µmol/l4-24 µmol/l↑
Bilirubine direct87 µmol/l< 7 µmol/l↑
Alkalische fosfatase (AF)486 U/l< 115 U/l↑
Gamma-GT612 U/l< 55 U/l↑
ALAT94 U/l< 45 U/l↑
INR1,10,9-1,2
Hemoglobine (Hb)8,8 mmol/l8,5-11,0 mmol/l
  1. ↑ betekent: boven de referentiewaarde van dit laboratorium (die verschilt per lab; Star-shl hanteert bijvoorbeeld 4-24 µmol/l voor totaal bilirubine bij mannen[16]). Hier is het grootste deel van het bilirubine direct: de lever heeft de kleurstof verwerkt, maar die kan niet weg[3].
  2. AF en gamma-GT zijn vele malen te hoog, de ALAT maar een beetje: een cholestatisch patroon (galafvoer gestremd)[3].
  3. Normale INR: de lever maakt zijn stollingseiwitten nog. Normaal Hb (in Nederland in mmol/l): geen teken van hemolyse.
  4. Volgende stap: een echo om een steen of zwelling te zoeken die de galweg afsluit[2].

Artsen lezen de uitslagen als combinatie, niet los van elkaar[2][3][9]:

De drie patronen van geelzucht in het bloedonderzoek
UitslagVóór de lever (hemolyse, Gilbert)In de lever (hepatitis, alcohol, medicijnen)Afgesloten galwegen (stenen, tumor)
Bilirubine↑ vooral indirect↑ gemengd, vaak direct↑ vooral direct
ALAT, ASATNormaal↑↑ vaak heel hoogNormaal of licht ↑
AF, gamma-GTNormaalNormaal of licht ↑↑↑
Bloedbeeld, reticulocyten, LDH, haptoglobineHemolyse: bloedarmoede, reticulocyten ↑, LDH ↑, haptoglobine ↓. Gilbert: normaalMeestal normaal; trombocyten ↓ bij cirroseMeestal normaal
Plas en poepPlas normaal van kleurDonkere plasDonkere plas, stopverfkleurige poep, jeuk

Alleen direct bilirubine komt in de urine (bilirubine in urine); de poep wordt bleek als er geen gal in de darm komt (bleke ontlasting). Leverwaarden te hoog zonder geelzucht? Lees leverwaarden te hoog.

Wat schrijf ik op voor de afspraak?

  • Wanneer het geel worden begon en of het komt en gaat
  • Kleur van plas en poep, jeuk, koorts, pijn, afvallen
  • Alcohol: hoeveel en hoe vaak, eerlijk
  • Alle medicijnen, hoeveel paracetamol, antibiotica in de afgelopen 3 maanden, kruiden en supplementen, ook uit de drogist[6][14]
  • Reizen, nieuwe sekspartners, gedeelde naalden, tatoeages (risico op hepatitis)
  • Eerdere uitslagen met bilirubine: al jaren licht verhoogd wijst op Gilbert[8]

Vragen voor je huisarts

  1. Is mijn bilirubine vooral direct of indirect, en waar wijst dat op?
  2. Heb ik een echo nodig, en hoe snel?
  3. Kan een van mijn medicijnen of supplementen de oorzaak zijn?
  4. Bij welke alarmsignalen moet ik meteen bellen?

Veelgestelde vragen over geelzucht

Hoe kom je van geelzucht af?

Door de oorzaak aan te pakken: geelzucht is een symptoom, geen ziekte[13]. Het trekt weg als de oorzaak overgaat of behandeld wordt, zoals na hepatitis A of als een steen is verwijderd. Bij Gilbert is geen behandeling nodig.

Is geelzucht besmettelijk?

Geelzucht zelf niet: je loopt het niet op[13]. De oorzaak kan wel besmettelijk zijn, zoals hepatitis A, B of E. Daarom vraagt de huisarts naar reizen en contacten.

Is geelzucht zonder pijn erger dan met pijn?

Niet altijd, maar geelzucht zonder pijn, met afvallen, jeuk en lichte poep, vraagt snel om een echo of scan van de alvleesklier en galwegen[10]. Pijn met koorts wijst eerder op een steen met infectie, en dat is spoed[4].

Waarom is mijn ontlasting geel?

Gele, vettige ontlasting is een ander signaal, dat met de vetvertering te maken heeft: zie gele ontlasting.

Gerelateerde bloedwaarden en uitleg

Bronnen

  1. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Jaundice causes. medlineplus.gov (geraadpleegd op 15 november 2026)
  2. Fargo MV, Grogan SP, Saguil A. Evaluation of jaundice in adults. Am Fam Physician. 2017;95(3):164-168. aafp.org (geraadpleegd op 15 november 2026)
  3. Kwo PY, Cohen SM, Lim JK. ACG clinical guideline: evaluation of abnormal liver chemistries. Am J Gastroenterol. 2017;112(1):18-35. doi:10.1038/ajg.2016.517 (geraadpleegd op 15 november 2026)
  4. Kiriyama S, Kozaka K, Takada T, et al. Tokyo Guidelines 2018: diagnostic criteria and severity grading of acute cholangitis. J Hepatobiliary Pancreat Sci. 2018;25(1):17-30. doi:10.1002/jhbp.512 (geraadpleegd op 15 november 2026)
  5. Stravitz RT, Lee WM. Acute liver failure. Lancet. 2019;394(10201):869-881. doi:10.1016/S0140-6736(19)31894-X (geraadpleegd op 15 november 2026)
  6. Chalasani NP, Maddur H, Russo MW, et al. ACG clinical guideline: diagnosis and management of idiosyncratic drug-induced liver injury. Am J Gastroenterol. 2021;116(5):878-898. doi:10.14309/ajg.0000000000001259 (geraadpleegd op 15 november 2026)
  7. Jophlin LL, Singal AK, Bataller R, et al. ACG clinical guideline: alcohol-associated liver disease. Am J Gastroenterol. 2024;119(1):30-54. doi:10.14309/ajg.0000000000002572 (geraadpleegd op 15 november 2026)
  8. MedlinePlus Genetics. Gilbert syndrome. medlineplus.gov (geraadpleegd op 15 november 2026)
  9. Barcellini W, Fattizzo B. Clinical applications of hemolytic markers in the differential diagnosis and management of hemolytic anemia. Dis Markers. 2015;2015:635670. doi:10.1155/2015/635670 (geraadpleegd op 15 november 2026)
  10. National Cancer Institute. Pancreatic cancer symptoms. cancer.gov (geraadpleegd op 15 november 2026)
  11. American Academy of Ophthalmology. Why are the whites of my eyes discolored? aao.org (geraadpleegd op 15 november 2026)
  12. Kemper AR, Newman TB, Slaughter JL, et al. Clinical practice guideline revision: management of hyperbilirubinemia in the newborn infant 35 or more weeks of gestation. Pediatrics. 2022;150(3):e2022058859. doi:10.1542/peds.2022-058859 (geraadpleegd op 15 november 2026)
  13. MDL Fonds, met de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen (NVMDL). Ik heb last van geelzucht. Laatst herzien april 2023. mdlfonds.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
  14. Thuisarts (NHG). De levertesten van mijn bloed zijn niet goed. thuisarts.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
  15. Rijksoverheid. Misverstanden over de zorgverzekering. rijksoverheid.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)
  16. Star-shl. Bilirubine totaal (zonodig esters): referentiewaarden. star-shl.nl (geraadpleegd op 15 november 2026)

Dit artikel is algemene gezondheidsinformatie. Het vervangt geen onderzoek, diagnose of behandeling door een arts. Een nieuw geel oogwit of een gele huid moet altijd door een arts worden bekeken.