Syndroom van Reye: symptomen, aspirine als oorzaak en behandeling

Het syndroom van Reye is een zeldzame maar ernstige ziekte die plotseling zwelling van de hersenen geeft en een gevaarlijke ophoping van vet in de lever. Het treft vooral kinderen en tieners die herstellen van een virusinfectie zoals griep of waterpokken. Wat het syndroom van Reye bijzonder maakt, en grotendeels te voorkomen, is het sterke verband met aspirine (acetylsalicylzuur). Wie als kind of tiener tijdens een virusinfectie aspirine of een ander salicylaat gebruikt, heeft een veel groter risico. Na waarschuwingen in de jaren tachtig werd aspirine bij kinderen vermeden, en sindsdien is de ziekte heel zeldzaam. In dit artikel lees je wat het syndroom van Reye is, hoe je de alarmsignalen herkent, waarom aspirine ertoe doet, hoe artsen de diagnose stellen met bloedonderzoek en wat behandeling, preventie en onderzoek te bieden hebben.

Wat is het syndroom van Reye?

Het syndroom van Reye beschadigt twee organen tegelijk. In de hersenen geeft het een acute zwelling, die encefalopathie heet. In de lever stapelt zich vet op in de cellen en valt de normale werking weg. Orphanet beschrijft het als een zeldzame ziekte met aanhoudend braken, verwardheid en lusteloosheid, die snel kan overgaan in stuipen, coma en overlijden. De ziekte werd in 1963 beschreven door de Australische patholoog R.D.K. Reye. In de decennia daarna kreeg ze veel aandacht, toen artsen een verband legden met aspirine die bij gewone kinderziekten werd gegeven. Het syndroom is zelf geen infectie en is niet besmettelijk. Het lijkt een zeldzame reactie te zijn bij een klein aantal gevoelige kinderen na een gewoon virus.

Het tijdsverloop is een van de duidelijkste kenmerken. Het syndroom van Reye verloopt in twee fasen. Een kind krijgt een virus en begint op te knappen. Dan begint, meestal binnen een paar dagen tot een week, een tweede en veel gevaarlijkere fase met braken dat niet stopt en snel veranderend gedrag. Orphanet noemt een periode van 12 uur tot 3 weken na herstel van een virusziekte. Omdat twee organen meedoen, verandert het bloed op een manier die een laboratorium vroeg kan zien. Dat is de kern van de diagnose.

Syndroom van Reye: symptomen

De alarmsignalen beginnen meestal drie tot zeven dagen na een virusinfectie, vaak net als het kind beter lijkt te worden. Het eerste en meest vaste symptoom is braken dat niet ophoudt. Daarna veranderen alertheid en gedrag, omdat de hersenen beginnen te zwellen. Bij heel jonge kinderen kan het beeld anders zijn, met diarree en snel ademen in plaats van braken. Het syndroom geeft meestal zelf geen huiduitslag; is er uitslag, dan hoort die meestal bij de waterpokken die eraan voorafgingen.

Als de ziekte verder gaat, worden de klachten van het zenuwstelsel ernstiger. Een kind kan ongewoon slaperig en moeilijk wakker te krijgen zijn, daarna prikkelbaar, verward of agressief. Zonder snelle behandeling kan het overgaan in stuipen, bewustzijnsverlies en coma. Krijgt een kind dat herstelt van een virusinfectie steeds weer braken en verandert zijn gedrag? Laat het dan meteen door een arts beoordelen. Bij levensgevaar bel je 112. Geen levensgevaar maar wel snel een arts nodig? Bel je huisarts of, ’s avonds en in het weekend, de huisartsenpost.

Oorzaak: het verband met aspirine

De belangrijkste risicofactor voor het syndroom van Reye is het gebruik van aspirine of andere middelen met salicylaten tijdens een virusinfectie bij kinderen en tieners. Hoe het precies werkt, is nog niet helemaal duidelijk. Maar het verband is zo sterk dat de geneeskunde haar aanpak erop heeft aangepast. Het Geneesmiddelenbulletin beschreef het al in 1988 als een acute aandoening met hersenschade en leverfalen, die samenhangt met de combinatie van acetylsalicylzuur en virusinfecties bij kinderen, vooral waterpokken en griep. Lees daarom ook ons artikel over griep en ons artikel over waterpokken.

Door dit verband geldt in Nederland een duidelijke regel. Apotheek.nl schrijft: gebruik acetylsalicylzuur niet bij kinderen jonger dan 18 jaar die griep of waterpokken hebben. Omdat het moeilijk is om te weten wanneer het griep of waterpokken is, is het verstandig om acetylsalicylzuur bij koorts bij kinderen nooit te gebruiken, behalve op voorschrift van een arts. Paracetamol is volgens Apotheek.nl bij griep veiliger en even effectief. Salicylaten zitten in meer producten dan je denkt, zoals sommige maagmiddelen met bismutsubsalicylaat en bepaalde middelen tegen verkoudheid. Lees daarom de bijsluiter. Er is één uitzondering: een klein aantal kinderen gebruikt elke dag een lage dosis aspirine voor een bepaalde hart- of reumatische aandoening, zoals de ziekte van Kawasaki. Die kinderen worden zorgvuldig begeleid door hun eigen arts, die uitlegt wat je moet doen bij een virusinfectie.

Syndroom van Reye, paracetamol en ibuprofen

Paracetamol geeft geen verhoogd risico op het syndroom van Reye en is bij kinderen met koorts of pijn het eerste middel. Thuisarts noemt paracetamol bij koorts bij kinderen, en Apotheek.nl noemt het bij griep het veiligste middel. Ibuprofen bevat geen salicylaat en wordt ook als alternatief genoemd in internationale bronnen. Bespreek met je huisarts of apotheker welk middel en welke dosering bij de leeftijd en het gewicht van je kind past. Twijfel je of een middel tegen verkoudheid of buikklachten een salicylaat bevat? Vraag het dan aan je apotheker.

Syndroom van Reye en stofwisselingsziekten

Een belangrijk inzicht is dat veel kinderen die het syndroom van Reye lijken te hebben, eigenlijk een erfelijke stofwisselingsziekte hebben. Zulke aandoeningen verstoren hoe het lichaam vetten afbreekt of afvalstoffen opruimt. Een gewone virusinfectie kan ze in een crisis brengen die bijna niet te onderscheiden is van het klassieke syndroom van Reye. Een bekend voorbeeld is een groep stoornissen in de vetzuurafbraak, waaronder MCAD-deficiëntie (MCADD).

Door die overlap testen artsen nu altijd op stofwisselingsziekten als een kind een Reye-achtig ziektebeeld heeft. Omdat een lever die het zwaar heeft in beide gevallen enzymen in het bloed lekt, hebben deze kinderen vaak verhoogde leverwaarden. Lees daarom ook wat ALAT zegt over je lever. Een stofwisselingsziekte vinden verandert de behandeling en de zorg op lange termijn. In Nederland zit MCADD in de hielprik. Volgens PNS kan een kind met MCADD bij lang niet eten, bijvoorbeeld bij koorts, braken of diarree, door een tekort aan suiker in het bloed slap en suf worden en in een coma raken. De ziekte is goed te behandelen als je zorgt dat het kind op tijd eet. Zo wordt de ziekte vaak gevonden voordat er ooit een crisis is.

Hoe wordt het syndroom van Reye vastgesteld?

Omdat de eerste klachten lijken op veel kinderziekten, is bloedonderzoek de kern van de diagnose, en de bloedwaarden laten een kenmerkend patroon zien. De leverenzymen stijgen snel als levercellen beschadigd raken; artsen kijken dan naar hoe ASAT wordt beoordeeld. Een sterk verhoogd ammoniak in het bloed is een van de duidelijkste bevindingen; lees wat een hoog ammoniak in je bloed betekent. Tegelijk daalt de bloedsuiker vaak en stolt het bloed trager. Daarom meten artsen de protrombinetijd; lees wat de protrombinetijd zegt over stolling.

Een veelzeggend detail is wat meestal ontbreekt. Ondanks de leverschade worden kinderen met het syndroom van Reye meestal niet geel, omdat het bilirubine vaak binnen de referentiewaarden blijft. Lees waarom het totaal bilirubine meestal normaal blijft. Om andere oorzaken uit te sluiten, laten artsen soms een CT- of MRI-scan van de hersenen maken, doen ze een ruggenprik om infecties zoals hersenvliesontsteking uit te sluiten en zoeken ze naar een erfelijke stofwisselingsziekte. Soms wordt een stukje lever onderzocht (leverbiopt). Dat laat kleine vetdruppeltjes zien, microvesiculaire steatose, die typisch zijn voor deze ziekte.

Behandeling en herstel

Er is geen specifiek medicijn tegen het syndroom van Reye. De behandeling is ondersteunend en dringend, in het ziekenhuis en meestal op de intensive care. Het belangrijkste doel is de hersenen te beschermen terwijl het lichaam herstelt. Dat betekent de verhoogde druk in de schedel onder controle houden, die ontstaat door hersenoedeem: de zwelling die de ziekte zo gevaarlijk maakt. Het team herstelt ook de stofwisselingsproblemen die het bloedonderzoek laat zien. Het kind krijgt vocht en glucose via een infuus om de bloedsuiker stabiel te houden. Lees ook hoe een glucose-uitslag wordt gelezen.

Artsen behandelen ook stollingsproblemen, soms met vitamine K of bloedplasma, en gebruiken medicijnen en de houding van het kind om de druk op de hersenen te verlagen. Kinderen bij wie de ademhaling of het bewustzijn tekortschiet, hebben soms een beademingsbuis en beademing nodig. De belangrijkste factor voor herstel is tijd. Vroeg herkennen en snel behandelen in het ziekenhuis verbeteren de kansen sterk. Daarom is elk vermoeden van het syndroom van Reye een spoedgeval, en niet iets om thuis af te wachten.

Preventie

Het syndroom van Reye is een van de weinige ernstige kinderziekten die grotendeels te voorkomen zijn, en dat komt neer op een paar duidelijke gewoonten. De belangrijkste: geen aspirine of andere salicylaten geven aan kinderen en tieners met een virusinfectie, en paracetamol kiezen als er een koortsverlagend middel nodig is. Lees ook de ingrediënten van middelen die je zonder recept koopt. Salicylaten kunnen er staan onder namen als acetylsalicylzuur of bismutsubsalicylaat, in plaats van het woord aspirine.

• Geef geen aspirine of middelen met salicylaten aan kinderen jonger dan 18 jaar met koorts of een virusinfectie, tenzij een arts het voorschrijft.
• Gebruik paracetamol bij koorts en pijn bij kinderen, volgens de dosering voor hun leeftijd en gewicht.
• Kijk op de verpakking van middelen tegen verkoudheid, griep en maagklachten of er salicylaten in zitten, zoals bismutsubsalicylaat.
• Houd vaccinaties bij. Kinderen in Nederland krijgen vaccinaties via het Rijksvaccinatieprogramma; vraag je huisarts of de jeugdarts of een griep- of waterpokkenvaccinatie voor jouw kind zinvol is.
• Gebruikt je kind elke dag aspirine voor een vastgestelde aandoening? Vraag de arts vooraf wat je moet doen als je kind een virus krijgt.

Complicaties en vooruitzichten

De gevaarlijkste complicatie is de zwelling van de hersenen zelf. Die kan leiden tot stuipen, coma, blijvende schade aan het zenuwstelsel en in de ernstigste gevallen overlijden. De uitkomsten zijn verbeterd doordat herkenning en intensive care beter zijn geworden, en veel kinderen die vroeg worden behandeld, herstellen volledig. Anderen houden problemen over die passen bij de mate van hersenschade, van lichte moeite met aandacht of coördinatie tot een ernstigere verstandelijke of lichamelijke beperking.

De sterkste voorspeller van een goede afloop is hoe snel de ziekte wordt herkend en de behandeling begint, voordat de zwelling van de hersenen het ergste stadium bereikt. Omdat het syndroom van Reye snel kan gaan, is de praktische boodschap voor ouders dezelfde als waar de diagnose op rust: aanhoudend braken en verwardheid bij een kind dat herstelt van een virus is een reden om zonder uitstel spoedhulp te zoeken.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

Het syndroom van Reye is nu zo zeldzaam dat grote nieuwe studies weinig voorkomen. Veel recent onderzoek gaat over de ziekte goed herkennen, niet over nieuwe behandelingen. Een overzicht uit 2025 onderzocht het syndroom bij volwassenen en of mensen die het als kind hadden later veilig een lage dosis aspirine kunnen gebruiken. Het oudere bewijs bleek dun en vaak niet bevestigd, en de auteurs vroegen om beter gedocumenteerde studies voordat er duidelijk advies kan komen (Gibson en collega’s, 2025). Wat betekent dit voor jou: het syndroom van Reye is vooral een kinderziekte. Heb je het zelf gehad, bespreek dan als volwassene met je arts of aspirine voor jou mag, in plaats van op algemene regels te vertrouwen.

Ander recent werk maakt het verschil scherper tussen het echte syndroom van Reye en de stofwisselingsziekten die erop lijken. Een verslag uit 2025 over een nationaal screeningsprogramma bij pasgeborenen beschreef hoe tandem-massaspectrometrie MCAD-deficiëntie opspoort. Die stoornis kan een Reye-achtige crisis geven met een lage bloedsuiker en hersenschade, en door de screening worden veel baby’s gevonden voordat ze ziek worden (Glab-Jablonska en collega’s, 2025). Wat betekent dit voor jou: sommige kinderen die vroeger de diagnose syndroom van Reye kregen, hebben eigenlijk een behandelbare erfelijke aandoening. Moderne screening, zoals de hielprik in Nederland, vindt deze ziekten steeds vaker vroeg.

Onderzoekers kijken ook opnieuw naar wanneer aspirine echt onveilig is bij kinderen. Een overzicht uit 2026 over riskante medicijnen op de kinder-intensive care bevestigde dat aspirine niet gegeven mag worden aan kinderen tot ongeveer 18 jaar met een vermoedelijke virusinfectie, vanwege het risico op het syndroom van Reye. Tegelijk blijft het nodig bij bepaalde aandoeningen, zoals de ziekte van Kawasaki en na sommige hartoperaties (Beckers en collega’s, 2026). Wat betekent dit voor jou: het dagelijkse advies om geen aspirine te geven aan jonge mensen met een virusinfectie blijft gelden. De uitzonderingen zijn smal en gebeuren onder toezicht van een arts, niet op eigen inschatting.

Woordenlijst

Veelgestelde vragen

Hoe veroorzaakt aspirine het syndroom van Reye?

Het precieze mechanisme is nog niet helemaal bekend. Aspirine en andere salicylaten lijken de mitochondriën te verstoren, de kleine energiefabriekjes in lever- en hersencellen, op een manier die sommige kinderen tijdens een virusinfectie niet verdragen. Het gevolg kan de leverschade en hersenzwelling zijn die bij het syndroom van Reye horen. Zeker is het sterke statistische verband. Daarom wordt aspirine vermeden bij kinderen en tieners met een virusinfectie, ook al wordt niet elk kind dat het krijgt ziek.

Tot welke leeftijd geef je kinderen geen aspirine bij een virusinfectie?

In Nederland is het advies: geen acetylsalicylzuur bij kinderen jonger dan 18 jaar die griep of waterpokken hebben, en bij koorts bij kinderen nooit, behalve op voorschrift van een arts. Paracetamol is het gebruikelijke alternatief bij koorts en pijn. De belangrijkste uitzondering is een kind dat elke dag aspirine voorgeschreven krijgt voor een bepaalde aandoening; dan bepaalt de eigen arts wat je doet.

Kunnen volwassenen het syndroom van Reye krijgen?

Het syndroom van Reye is vooral een ziekte van kinderen en tieners. Echte gevallen bij volwassenen zijn heel zeldzaam en soms moeilijk te bevestigen. Volwassenen die de ziekte als kind hadden en vragen hebben over aspirine, kunnen hun eigen situatie het best met een arts bespreken.

Kan een maagmiddel met bismutsubsalicylaat het syndroom van Reye geven?

Bismutsubsalicylaat, het werkzame middel in sommige maagmiddelen zoals Pepto-Bismol, is een salicylaat. Salicylaten zijn precies wat je moet vermijden bij kinderen en tieners met een virusinfectie. Daarom worden deze middelen voor jonge mensen die mogelijk een virus hebben meestal afgeraden. Lees de bijsluiter op salicylaten en vraag je apotheker als je twijfelt.

Wat zijn de klassieke kenmerken van het syndroom van Reye?

De ziekte wordt klassiek beschreven als een recente virusinfectie, een plotselinge verstoring van de hersenen (encefalopathie) met braken en verwardheid, en leverproblemen met vetophoping en afwijkend bloedonderzoek. Artsen herkennen het aan die volgorde samen met het typische patroon in het bloed: hoog ammoniak, verhoogde leverenzymen, lage bloedsuiker en tragere stolling, meestal zonder geelzucht.

Hoe vaak komt het syndroom van Reye nu nog voor?

Het is nu heel zeldzaam. Na waarschuwingen in de jaren tachtig om geen aspirine te geven aan kinderen met een virusinfectie, daalde het aantal gemelde gevallen sterk, en het is sindsdien heel laag gebleven. Die daling geldt als een duidelijk voorbeeld van een gezondheidsboodschap die een ernstige ziekte voorkomt. Daarom blijft het zo belangrijk om aspirine bij jonge mensen te vermijden.

Bronnen

• Apotheek.nl — Acetylsalicylzuur bij pijn of ontsteking bij kinderen — Apotheek.nl, geraadpleegd 2026 — apotheek.nl
• Apotheek.nl — Acetylsalicylzuur bij pijn of ontsteking — Apotheek.nl, geraadpleegd 2026 — apotheek.nl
• Geneesmiddelenbulletin — Acetylsalicylzuur en het syndroom van Reye — Ge-Bu, 1988 — ge-bu.nl
• Orphanet — Syndroom van Reye (ORPHA:3096) — orpha.net, geraadpleegd 2026 — orpha.net
• Thuisarts (NHG) — Mijn kind heeft koorts — Thuisarts.nl, geraadpleegd 2026 — thuisarts.nl
• PNS (RIVM) — Ziekten die de hielprik opspoort — pns.nl, 2026 — pns.nl
• National Institute of Neurological Disorders and Stroke — Reye’s Syndrome — NINDS Health Information, 2024 (Engelstalig) — ninds.nih.gov
• Mayo Clinic — Reye’s Syndrome: Symptoms and Causes — Mayo Clinic, 2024 (Engelstalig) — mayoclinic.org
• Cleveland Clinic — Reye’s Syndrome: Preventing and Recognizing It — Cleveland Clinic Health Library, 2023 (Engelstalig) — my.clevelandclinic.org
• MedlinePlus, National Library of Medicine — Reye Syndrome — MedlinePlus Health Topics, reviewed 2024 (Engelstalig) — medlineplus.gov
• Gibson C, Noyes J, Goliger M, Guo J — Adult-Onset Reye’s Syndrome and the Risks of Low-Dose Aspirin Rechallenge: A Review of Current Literature and Future Directions — Cureus, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.7759/cureus.96332
• Glab-Jablonska E, Taybert J, Wisniewska A, et al. — Medium-chain Acyl-CoA Dehydrogenase Deficiency Identified by MS/MS Newborn Screening Challenges — Journal of Mother and Child, 2025 (Engelstalig) — doi.org/10.34763/jmotherandchild.20252901.d-25-00025
• Beckers L, Verbruggen J, Saldien V, et al. — Potentially Hazardous Drugs in the Paediatric ICU: A Narrative Review on the Exemplary Cases of Propofol, Chloramphenicol, and Acetylsalicylic Acid — Children (Basel), 2026 (Engelstalig) — doi.org/10.3390/children13040579

Verder lezen

• Begrijp de stollingstests uit dit artikel met onze uitleg over stollingsonderzoek.
• Lees hoe technologie afwijkende leverwaarden leest in ons artikel over sterk verhoogde leverenzymen en AI.
• Lees hoe de stollingssnelheid wordt gestandaardiseerd in onze uitleg over de INR.
• Lees over een andere ziekte door het varicella-zostervirus in ons artikel over gordelroos.
• Krijg een vollediger beeld van je eigen waarden met onze gids over het lezen van een labuitslag.

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Het syndroom van Reye wordt herkend aan een kenmerkend patroon in het bloed: een hoog ammoniak, stijgende leverenzymen, een lage bloedsuiker en tragere stolling, vaak met een normaal bilirubine. Diezelfde markers staan om veel redenen op gewone labuitslagen, en ze zijn lastig zelf te lezen als een waarde als hoog of laag is gemarkeerd. BloodSense zet je labuitslag om in gewone taal. Je ziet waar elke waarde staat ten opzichte van de referentiewaarden van je lab, en wat een afwijkende leverwaarde, ammoniak, glucose of stollingsuitslag betekent.

Of je nu de ziekte van je kind opvolgt of je eigen bloedonderzoek, de getallen begrijpen is een goede eerste stap naar een nuttig gesprek met je huisarts. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies, en het vervangt het oordeel van je huisarts niet. Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen