In het kort

Arteriitis temporalis, tegenwoordig reuscelarteriitis (RCA) genoemd, is een ontsteking van grote slagaders die alleen voorkomt bij mensen boven de 50. Typisch zijn een nieuwe hoofdpijn bij de slaap, een pijnlijke hoofdhuid en pijn in de kaak bij het kauwen. BSE en CRP zijn bijna altijd verhoogd, maar alleen een echo, een biopt of een andere scan kan de ziekte bevestigen. Slechter zien is altijd spoed: snelle behandeling kan je zicht redden.

Wat is arteriitis temporalis (reuscelarteriitis)?

Reuscelarteriitis is een vasculitis: het afweersysteem ontsteekt de wand van grote en middelgrote slagaders, vooral die naar de hoofdhuid, de kaak en de ogen, en soms de aorta. De gezwollen wand maakt de slagader nauwer en kan de bloedtoevoer afsluiten[5]. De oude naam arteriitis temporalis verwijst naar de slagader bij de slaap. Bij de meeste mensen zijn ook andere slagaders ontstoken; daarom spreken Nederlandse artsen nu van reuscelarteriitis[14].

Reuscelarteriitis in het kort
OnderwerpWat je moet weten
Andere namenArteriitis temporalis, RCA, ziekte van Horton (de gangbare naam in Franstalige landen)[5]
Wie krijgt hetAlleen volwassenen vanaf 50 jaar, gemiddeld rond de 70; vrouwen twee tot drie keer zo vaak als mannen; vooral mensen van Europese afkomst[5][14]
Hoe vaakOngeveer 10 nieuwe gevallen per 100.000 mensen boven de 50 per jaar, 22 in Scandinavië[7]; in Nederland worden elk jaar zo'n 7.500 patiënten behandeld[13]
Belangrijke onderzoekenBSE, CRP, bloedbeeld, echo van de slagaders bij de slaap en in de oksel, biopt van de slaapslagader, soms een PET-CT-scan

Wat zijn de symptomen van arteriitis temporalis?

  • Vaak Een nieuwe hoofdpijn, meestal bij de slaap, aan één of beide kanten, anders dan elke hoofdpijn die je eerder had. Hij kan steken, bonzen of branden[14].
  • Vaak Een pijnlijke hoofdhuid bij het kammen van je haar of op het kussen; de slagader bij de slaap kan dik, knobbelig of gevoelig zijn[5][14].
  • Vaak Moeheid, afvallen, nachtzweten, lichte koorts, soms als enige tekenen[10][14].
  • Mogelijk Kaakclaudicatio: pijn in de kaak die opkomt tijdens het kauwen en in rust wegzakt[5].
  • Mogelijk Pijn en stijfheid in nek, schouders en heupen, vooral 's ochtends: spierreuma (polymyalgia rheumatica, PMR), bij 30 tot 50% van de mensen met reuscelarteriitis[5].
  • Mogelijk Problemen met zien: wazig of dubbel zien, een gordijn voor één oog, plotseling niets meer zien. In ongeveer 30% van de gevallen gaan korte waarschuwingsmomenten vooraf[5].
  • Zeldzaam Een beroerte, bij 2,7 tot 7,4% van de patiënten, vooral in het begin[5].

De meeste hoofdpijn is geen reuscelarteriitis: migraine begint veel eerder in het leven, en pijn in het gezicht kan van een zenuw komen, zoals bij trigeminusneuralgie en andere zenuwpijn.

Wanneer moet je naar de dokter?

Wanneer naar de dokter

  • Spoed: bel 112 of direct je huisarts (buiten kantooruren de huisartsenpost) bij plotseling slechter zien, dubbel zien of een donker gordijn voor één oog, ook als het maar enkele minuten duurde, of bij tekenen van een beroerte. Verloren zicht komt meestal niet terug, en het andere oog kan snel volgen[5][14].
  • Dezelfde dag als je ouder bent dan 50 en een nieuwe hoofdpijn hebt, een pijnlijke hoofdhuid of kaakpijn bij het kauwen. Bij een vermoeden verwijst de huisarts je binnen 24 uur naar de reumatoloog of internist[1][14].
  • Bij je volgende afspraak bij stijve schouders en heupen, of een hoge BSE met moeheid zonder hoofdpijn of oogklachten.

Wat is de oorzaak van reuscelarteriitis, en wie loopt risico?

De oorzaak is onbekend. Afweercellen dringen de slagaderwand binnen en maken ontstekingsstoffen vrij, vooral interleukine-6, waardoor de wand dikker wordt[5]. Het risico stijgt met de leeftijd (de ziekte begint vrijwel nooit voor je 50e en piekt na je 70e), bij vrouwen en bij een Noord-Europese afkomst: in Noord-Europa komt ze 2 tot 5 keer vaker voor dan in Zuid-Europa, en veel minder bij mensen van Afrikaanse, Aziatische of Arabische afkomst[5]. De ziekte hoort bij de afweerziekten die we uitleggen bij auto-immuunziekten en hun bloedonderzoek.

Hoe wordt arteriitis temporalis vastgesteld, en wat laat het bloedonderzoek zien?

Geen enkele bloedtest bewijst reuscelarteriitis op zichzelf[10]. Artsen combineren, na je 50e, de typische klachten, ontsteking in het bloed (in meer dan 95% van de gevallen) en een bewijs van vasculitis op een scan of in een biopt[5].

  • CRP en BSE (bezinking): bij 764 patiënten met een biopt was de CRP verhoogd bij 87% van wie de ziekte had, de BSE bij 84%. Toch had 4% beide normaal[6]: een normale uitslag maakt een oogprobleem nooit minder dringend.
  • Bloedbeeld: ongeveer de helft van de patiënten heeft een licht verlaagd Hb (bloedarmoede) en een verhoogd aantal trombocyten (bloedplaatjes), allebei door de ontsteking[5].
  • Leverwaarden: een verhoogde alkalische fosfatase zie je bij ongeveer een op de drie patiënten[5].
  • Fibrinogeen: in Frankrijk krijgt het de voorkeur boven de BSE, die ook door bloedarmoede alleen kan stijgen[5].
Fictief voorbeeld van een labuitslag (Nederlands formaat), vrouw van 74 jaar met een nieuwe hoofdpijn
BepalingUitslagReferentiewaardeMarkering
BSE78 mm/uur< 30↑
CRP68 mg/L< 10↑
Hb (hemoglobine)6,9 mmol/L7,5 – 10,0↓
Trombocyten498 x10^9/L150 – 400↑
Alkalische fosfatase (AF)162 U/L< 120↑
  1. BSE 78 mm/uur: bij vrouwen van 50 jaar en ouder ligt de gebruikelijke grens rond 30 mm/uur; zeer hoge waarden komen voor bij reuscelarteriitis, maar ook bij infecties en sommige vormen van kanker[11].
  2. CRP 68 mg/L: een gezonde CRP ligt rond 10 mg/L of lager (1,0 mg/dL). De CRP zegt hoeveel ontsteking er is, niet waar die vandaan komt[12].
  3. Hb ↓, trombocyten ↑, AF ↑: het ontstekingspatroon dat je vaak ziet bij reuscelarteriitis[5], al kan een infectie dezelfde uitslag geven. Nederlandse labs geven het Hb in mmol/L; de referentiewaarden van je eigen lab gelden.

Een hoge BSE en een hoofdpijn die je zorgen baart? BloodSense legt elke regel van je labuitslag uit, van BSE en CRP tot trombocyten, zodat je weet wat je moet vragen en hoe snel.

Laat mijn uitslag uitleggen

Echo en het "halo-teken"

Sinds 2023 adviseren de Europese richtlijnen een echo van de slagaders bij de slaap en in de oksel als eerste beeldvormend onderzoek bij een vermoeden van reuscelarteriitis[2]; ook in Nederland krijg je meestal eerst die echo[14]. De typische bevinding is het halo-teken: een donkere, gelijkmatige ring van gezwollen wand rond de slagader. Hoe betrouwbaar dat is, hangt af van de ervaring van wie de echo maakt[5].

Biopt, PET-CT en MRI

Een biopt van de slaapslagader, onder plaatselijke verdoving, is het enige onderzoek dat de ontsteking en de reuscellen onder de microscoop laat zien[5]. De Amerikaanse richtlijn van 2021 geeft er de voorkeur aan boven de echo, met een stukje van meer dan 1 cm[3]. Een PET-CT-scan, MRI of CT-angiografie kan ontsteking van de aorta laten zien, aanwezig bij ongeveer 40% van de patiënten[5], en helpt als het biopt negatief is[2][3]. Bij klachten van het zien onderzoekt de oogarts ook de oogzenuw[14].

Voor onderzoek geeft de ACR/EULAR-score van 2022 5 punten voor een positief biopt of halo-teken en 3 punten voor een BSE van 50 mm/uur of meer of een CRP van 10 mg/L of meer; bij 6 punten wordt de ziekte geclassificeerd[4]. Het is een hulpmiddel voor studies, geen diagnose.

Welke bloedwaarden worden gecontroleerd tijdens de behandeling?

Met prednisolon wordt de CRP meestal binnen 1 tot 3 weken normaal[5]. De controles kijken daarna naar drie dingen:

  • Ziekteactiviteit: CRP en een trage ontstekingswaarde (BSE of fibrinogeen), in het begin ongeveer maandelijks; afspraken elke 1 tot 3 maanden in de eerste 3 maanden, daarna elke 3 tot 6 maanden[5]. Bijna de helft van de patiënten krijgt een terugval, meestal in de eerste 2 jaar[9]. Een stijgende waarde zonder klachten betekent meestal beter opletten, niet vanzelf meer medicijnen[3].
  • Bijwerkingen van prednisolon: kalium na 1 tot 2 weken, bloedsuiker na 1 maand, daarna HbA1c en cholesterol elke 3 maanden[5]; vanaf het begin bescherming tegen botontkalking (osteoporose)[10][14].
  • Veiligheid van tocilizumab: bloedbeeld en leverenzymen elke 1 tot 2 weken in de eerste maand, daarna elke 1 tot 3 maanden, en een lipidenspectrum (cholesterol) na 8 tot 12 weken[5].

Let op: tocilizumab blokkeert interleukine-6, het signaal waarmee de lever CRP aanmaakt. Met dit medicijn blijven CRP en BSE meestal laag, zelfs bij een terugval of een infectie[5]. Nieuwe klachten tellen dan zwaarder dan een normale uitslag. Is de aorta aangedaan, dan wordt de beeldvorming in de loop van de jaren herhaald om een aneurysma op te sporen, dat laat kan ontstaan[5].

Hoe wordt reuscelarteriitis behandeld?

Bij een sterk vermoeden begint de behandeling meteen, zonder op de bevestigende onderzoeken te wachten[1][14]. Doseringen noemen we hier niet.

  • Prednisolon (corticosteroïd): de eerste behandeling. De meeste mensen knappen binnen een paar dagen op; de dosis wordt heel langzaam afgebouwd, meestal over 1 tot 2 jaar[10][14]. Als het zien bedreigd is, kan het eerst via een infuus worden gegeven[3].
  • Tocilizumab: een biological, als injectie, die de receptor van interleukine-6 blokkeert. In de belangrijkste studie was 53 tot 56% van de behandelde patiënten na een jaar blijvend in remissie, tegen 14 tot 18% met alleen prednison, met ongeveer de helft van de prednison[8]. Ongeveer de helft krijgt een terugval in het jaar na het stoppen[5].
  • Andere mogelijkheden: de EULAR-update van 2025 voegt upadacitinib toe, een tablet, voor bepaalde patiënten, met methotrexaat als alternatief[1].
  • Ondersteunend: calcium, vitamine D, soms een bisfosfonaat, een maagbeschermer of aspirine[10][14].

Hoe leef je goed met reuscelarteriitis?

  • Stop nooit zelf plotseling met prednisolon en verlaag de dosis niet op eigen houtje: dan kun je erg ziek worden[14].
  • Ken de tekenen van een terugval: hoofdpijn, kaakpijn, stijve schouders en vooral elke verandering in je zien.
  • Meld koorts snel: de behandeling verlaagt je afweer en kan een infectie verbergen[5].
  • Beweeg elke dag, minstens 2,5 uur per week, om spieren en botten sterk te houden[14].
  • Houd bloeddruk en cholesterol onder controle en rook niet: het risico op hart- en vaatziekten blijft jarenlang hoger[5]. Ken de tekenen van een beroerte.

Vragen voor je arts

  1. Moet ik nu al met prednisolon beginnen, voor de echo of het biopt?
  2. Heb ik ook spierreuma (polymyalgia rheumatica)?
  3. Welke bloedwaarden controleren mijn behandeling, en hoe vaak?
  4. Als ik tocilizumab krijg, hoe merken we dan een terugval op?
  5. Bij welke klachten moet ik meteen bellen?

Veelgestelde vragen

Is reuscelarteriitis te genezen?

De meeste mensen komen in blijvende remissie en kunnen stoppen met de medicijnen, meestal na 1 tot 2 jaar of langer. Sommige mensen blijven medicijnen nodig hebben, en de ziekte kan terugkomen, dus de controles gaan door[10][14].

Komt verloren zicht door arteriitis temporalis terug?

Meestal niet. De behandeling beschermt vooral het andere oog; daarom begint men met prednisolon zonder te wachten[1][5].

Wat is het verschil met spierreuma?

Spierreuma (polymyalgia rheumatica) ontsteekt de schouders en heupen, niet de slagaders, en vraagt een lagere dosis prednisolon. De twee komen vaak samen voor[5].

Is arteriitis temporalis gevaarlijk?

Ja, zonder behandeling: ze kan blindheid, een beroerte of later een verwijding van de aorta geven[14]. Met vroege behandeling is overlijden zeldzaam, en de sterfte is in de loop van de decennia gedaald[7].

Is de ziekte van Horton hetzelfde als Horton-hoofdpijn?

Nee. "Horton-hoofdpijn" is een oude naam voor clusterhoofdpijn, een andere aandoening bij jongere volwassenen, met korte, heftige aanvallen rond één oog.

Gerelateerde artikelen

  1. Mukhtyar CB, Nikiphorou E, Bartoletti A, et al. 2025 EULAR recommendations for the management of polymyalgia rheumatica and primary large vessel vasculitis. Ann Rheum Dis. 2026 (online 21 juli 2026). doi:10.1016/j.ard.2026.06.009 (geraadpleegd op 7 november 2026)
  2. Dejaco C, Ramiro S, Bond M, et al. EULAR recommendations for the use of imaging in large vessel vasculitis in clinical practice: 2023 update. Ann Rheum Dis. 2024;83(6):741-751. doi:10.1136/ard-2023-224543 (geraadpleegd op 7 november 2026)
  3. Maz M, Chung SA, Abril A, et al. 2021 American College of Rheumatology/Vasculitis Foundation Guideline for the Management of Giant Cell Arteritis and Takayasu Arteritis. Arthritis Rheumatol. 2021;73(8):1349-1365. doi:10.1002/art.41774. PubMed Central (geraadpleegd op 7 november 2026)
  4. Ponte C, Grayson PC, Robson JC, et al. 2022 American College of Rheumatology/EULAR classification criteria for giant cell arteritis. Ann Rheum Dis. 2022;81(12):1647-1653. doi:10.1136/ard-2022-223480 (geraadpleegd op 7 november 2026)
  5. Haute Autorité de Santé (Frankrijk), GEFA, FAI²R. Protocole national de diagnostic et de soins (PNDS) : artérite à cellules géantes (Horton). Januari 2024. has-sante.fr (in het Frans; geraadpleegd op 7 november 2026)
  6. Kermani TA, Schmidt J, Crowson CS, et al. Utility of erythrocyte sedimentation rate and C-reactive protein for the diagnosis of giant cell arteritis. Semin Arthritis Rheum. 2012;41(6):866-871. doi:10.1016/j.semarthrit.2011.10.005 (geraadpleegd op 7 november 2026)
  7. Li KJ, Semenov D, Turk M, Pope J. A meta-analysis of the epidemiology of giant cell arteritis across time and space. Arthritis Res Ther. 2021;23(1):82. doi:10.1186/s13075-021-02450-w (geraadpleegd op 7 november 2026)
  8. Stone JH, Tuckwell K, Dimonaco S, et al. Trial of tocilizumab in giant-cell arteritis. N Engl J Med. 2017;377(4):317-328. doi:10.1056/NEJMoa1613849. PubMed (geraadpleegd op 7 november 2026)
  9. Moreel L, Betrains A, Molenberghs G, et al. Epidemiology and predictors of relapse in giant cell arteritis: a systematic review and meta-analysis. Joint Bone Spine. 2023;90(1):105494. doi:10.1016/j.jbspin.2022.105494 (geraadpleegd op 7 november 2026)
  10. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Giant cell arteritis. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (in het Engels; geraadpleegd op 7 november 2026)
  11. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Sed rate (erythrocyte sedimentation rate). US National Library of Medicine. medlineplus.gov (in het Engels; geraadpleegd op 7 november 2026)
  12. MedlinePlus. C-Reactive Protein (CRP) Test. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (in het Engels; geraadpleegd op 7 november 2026)
  13. Nederlandse Vereniging voor Reumatologie, Federatie Medisch Specialisten. Richtlijn Diagnostiek en behandeling reuscelarteriitis. Richtlijnendatabase, 2023. richtlijnendatabase.nl (geraadpleegd op 7 november 2026)
  14. Thuisarts.nl (Nederlands Huisartsen Genootschap en Federatie Medisch Specialisten). Ik heb reuscel-arteriitis (RCA). Laatst gewijzigd 29 oktober 2025. thuisarts.nl (geraadpleegd op 7 november 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt niet het advies van een arts; een bloedtest alleen kan reuscelarteriitis niet bevestigen of uitsluiten. Elke verandering in je zien vraagt om spoedhulp.