Het belangrijkste

De ziekte van Graves is een auto-immuunziekte: antistoffen zetten de schildklier aan tot te veel hormoon[4]. Het is de meest voorkomende oorzaak van een te snel werkende schildklier (70 tot 80 %) en komt vaker voor bij vrouwen[4]. Het typische bloedbeeld is een zeer laag TSH met een hoog vrij T4, vaak met positieve TSH-receptorantistoffen. De ziekte is goed te behandelen. Bel de huisarts snel bij een jagende hartslag, afvallen of oogklachten, en 112 bij pijn op de borst of flauwvallen.

Wat is de ziekte van Graves, in het kort?

Bij de ziekte van Graves valt je afweer je eigen schildklier aan. De schildklier gaat daardoor te veel hormoon maken: een te snel werkende schildklier, ook hyperthyreoïdie genoemd[1]. Meestal werkt de schildklier te snel door deze ziekte[1]. Ze komt voor bij 6 tot 8 vrouwen tegen 1 man en begint vooral tussen het 25e en het 50e levensjaar[4]. In andere landen heet ze ook ziekte van Basedow of Graves-Basedow.

  • Oorzaak: antistoffen tegen de TSH-receptor op de schildkliercellen[4].
  • Belangrijkste bloedonderzoek: TSH en vrij T4, daarna TSH-receptorantistoffen[1][6].
  • Behandeling: medicijnen, radioactief jodium of een operatie, samen met je arts gekozen[3].
  • Vooruitzicht: de schildklierwaarden zijn meestal goed te regelen[3][6].

Wat zijn de symptomen van de ziekte van Graves?

Je kunt last krijgen van afvallen terwijl je goed eet, een onrustig, angstig of prikkelbaar gevoel, een veel snellere hartslag, veel zweten, slecht slapen, trillen en diarree. Soms wordt je hals dikker doordat de schildklier groter wordt[1]. Meestal heb je een gejaagd gevoel en het erg warm; omdat het op stress lijkt, wordt de ziekte soms laat herkend[4].

De ziekte kan ook buiten de schildklier klachten geven:

  • Ogen (oogziekte van Graves). Ongeveer 20 van de 100 mensen met de ziekte van Graves krijgen oogproblemen[2]. Je kunt rode, tranende ogen hebben, pijn of druk achter de ogen, wijd openstaande of naar voren staande ogen, dikke oogleden, scheel of dubbel zien, last van licht of minder goed zien[2]. Roken maakt de oogklachten meestal erger[2].
  • Huid. Soms ontstaan dikke, rode plekken op de huid, meestal op de onderbenen (pretibiaal myxoedeem)[2][4].

Wanneer moet ik naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij pijn op de borst, flauwvallen, ernstige benauwdheid, een zeer snelle of onregelmatige hartslag die niet zakt, of verwardheid met koorts. Een te snelle schildklier kan het hart zwaar belasten[6].
  • Binnen 24 tot 48 uur bel je de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, bij oogpijn, dubbelzien of een plotselinge verandering van je zicht. Krijg je tijdens het slikken van schildklierremmers opeens koorts of keelpijn, bel dan direct de arts in het ziekenhuis om je bloed te laten controleren[2][3].
  • Bij je volgende afspraak, maar wacht niet te lang, bij afvallen, hartkloppingen, trillen, last van warmte of een zwelling in de hals. Vraag om bloedonderzoek van de schildklier.

Wat veroorzaakt de ziekte van Graves en wie loopt risico?

Bij de ziekte van Graves maakt je afweer antistoffen die de TSH-receptor op de schildkliercellen aanzetten[4]. Waarom dit begint, is niet precies bekend. Erfelijke aanleg speelt een rol, en omgevingsfactoren dragen bij[4].

  • Vaak Vrouw zijn, vooral tussen 25 en 50 jaar[4].
  • Vaak Familieleden met een schildklierziekte of een andere auto-immuunziekte: bij ongeveer 80 % van de patiënten is dat zo[4].
  • Vaak Een andere auto-immuunziekte, zoals diabetes type 1 of reumatoïde artritis[6].
  • Mogelijk Roken, een virusinfectie, stress of hormonale veranderingen in de zwangerschap[4]. Roken maakt ook de oogziekte erger[2].
  • Zeldzaam Veel jodium, bijvoorbeeld uit contrastmiddel of medicijnen met jodium, kan de schildklier ook te snel laten werken[1].

Hoe wordt de ziekte van Graves vastgesteld en hoe lees ik de uitslag?

De huisarts vraagt bloedonderzoek aan. Bij een te snel werkende schildklier is het TSH te laag en het vrije T4 te hoog: de hersenen maken minder TSH als er te veel schildklierhormoon in het bloed zit[1][5]. Bij een laag TSH met een hoog vrij T4 volgt in het ziekenhuis meestal meting van de TSH-receptorantistoffen. Een positieve uitslag past bij de ziekte van Graves[6][7]. Is die negatief, dan kan een scan of echo van de schildklier helpen[6][7]. Hieronder staat een fictieve uitslag.

Fictief voorbeeld van een regel uit een bloeduitslag (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
TSH0,01 mE/l0,4-4,0 mE/lL
Vrij T438 pmol/l10-24 pmol/lH
Anti-TSH-receptorantistoffen6,2 IE/l< 1,75 IE/lH
  1. TSH: het signaal van de hypofyse. Het daalt sterk omdat de schildklier al te veel hormoon maakt[5].
  2. Vrij T4: het actieve schildklierhormoon, hier te hoog. De grenzen en eenheden verschillen per laboratorium; je eigen uitslag geldt.
  3. Anti-TSH-receptorantistoffen: de antistoffen die wijzen op de ziekte van Graves en niet op een andere oorzaak. De grens hangt af van de methode.

Staat er een L of een H bij je schildklierwaarden? BloodSense legt elke regel van je uitslag uit en helpt je vragen voor je arts voor te bereiden.

Mijn schildklieruitslag laten uitleggen

De meeste laboratoria hanteren voor TSH een grens van 0,4 tot 4,0 mE/l, maar elk laboratorium heeft eigen referentiewaarden[5]. Meer uitleg vind je bij schildklierwaarden, TSH, vrij T4 en vrij T3. Anti-TPO-antistoffen horen meer bij de ziekte van Hashimoto, maar kunnen bij beide ziekten positief zijn.

Hoe verloopt de controle bij de ziekte van Graves?

Je huisarts stuurt je door naar een internist-endocrinoloog in het ziekenhuis, bij wie je daarna onder controle blijft[1]. Tijdens de behandeling wordt vaker bloed geprikt om de medicijnen bij te stellen; met één medicijn vaker dan met twee[3]. De TSH-receptorantistoffen worden gemeten als de arts overweegt te stoppen met de medicijnen[6]. Na radioactief jodium of een operatie gaat de schildklier meestal te langzaam werken, en dan volgt levenslang schildklierhormoon, waarbij het bloed wordt gecontroleerd[3]. Vraag welke uitslagen je nodig hebt en hoe vaak.

Hoe wordt de ziekte van Graves behandeld?

Er zijn drie manieren om een te snel werkende schildklier te behandelen: medicijnen, radioactief jodium of een operatie. Elke behandeling heeft voordelen en nadelen en je kiest samen met je arts[3]. Doseringen staan hier niet.

  • Medicijnen. Er zijn twee manieren: twee medicijnen (een schildklierremmer, meestal thiamazol, soms propylthiouracil, met schildklierhormoon erbij) of één medicijn. Beide werken even goed[3]. Bij veel klachten krijg je de eerste weken een bètablokker[3]. Een kuur duurt meestal 12 tot 18 maanden[6][7]. Zeldzame bijwerkingen zijn jeuk, gewrichtspijn, misselijkheid en een tekort aan witte bloedcellen[3].
  • Radioactief jodium. Een pil in het ziekenhuis, veilig en snel werkend. Jaren later werkt de schildklier meestal te langzaam, dan slik je toch schildklierhormoon[3]. Na de behandeling mogen vrouwen 6 maanden niet zwanger worden en mannen geen vrouw zwanger maken; zwangere vrouwen krijgen het niet[3].
  • Operatie. De schildklier wordt weggehaald. Dat helpt vooral bij een grote schildklier die op de luchtpijp drukt[3].

Bij de oogziekte krijg je eerst oogdruppels of oogzalf, vaak met seleniumtabletten. Bij ernstige klachten volgen ontstekingsremmers via een infuus, soms bestraling of een operatie[2]. Draag zo vaak mogelijk een zonnebril[2]. De ontstekingen gaan meestal na 2 tot 4 jaar over, ook zonder behandeling[2]. In een gerandomiseerde studie verminderde het medicijn teprotumumab het uitpuilen van de ogen bij actieve oogziekte[8]. Over de behandeling van een te snel werkende schildklier in het algemeen lees je meer bij hyperthyreoïdie.

Kan ik goed leven met de ziekte van Graves?

Ja, met een goede behandeling en controle. Na een definitieve behandeling krijg je vaak een te langzaam werkende schildklier, die je met een tablet schildklierhormoon behandelt[3][4]. Als een te hoog schildklierhormoon lang onbehandeld blijft, kan het het hart en de botten belasten; lees meer over hartritmestoornissen, hartfalen en osteoporose[6][7].

  • Stop met roken als je rookt, want dat geeft minder oogklachten[2].
  • Draag een zonnebril als je ogen slecht tegen licht kunnen[2].
  • Vertel het meteen aan je arts als je zwanger bent of wilt worden[1].
  • Gebruik schildklierhormoon steeds van hetzelfde merk, en overleg met je apotheker als dat niet kan[3].

Vragen om aan je arts te stellen

  1. Passen mijn uitslagen bij de ziekte van Graves en zijn de antistoffen gemeten?
  2. Welke behandeling raadt u mij aan en waarom?
  3. Hoelang slik ik medicijnen en bij welke klachten moet ik direct bellen?
  4. Heb ik een oogonderzoek nodig?
  5. Hoe vaak wordt mijn bloed gecontroleerd?

Veelgestelde vragen

Is de ziekte van Graves ernstig?

Zonder behandeling kan een te hoog schildklierhormoon het hart belasten[6]. Met behandeling en controle zijn de klachten meestal goed onder controle te krijgen[3].

Wat mag je niet eten bij de ziekte van Graves?

Er is geen vast dieet. Veel jodium, zoals in contrastmiddel en sommige medicijnen, kan de schildklier te snel laten werken[1]. Vraag je arts of apotheker wat voor jou geldt.

Is de ziekte van Graves erfelijk?

Er is een erfelijke aanleg: de ziekte komt vaak voor bij meerdere mensen in één familie[4]. Dat betekent niet dat iedereen met zo'n familielid de ziekte krijgt.

Kun je oud worden met de ziekte van Graves?

Ja. De ziekte is goed te behandelen en de schildklierwaarden zijn meestal te regelen[3][6].

Kan de ziekte van Graves terugkomen?

Na het stoppen met schildklierremmers kan de schildklier opnieuw te snel gaan werken; daarom blijven de controles doorgaan[6][7]. De oogklachten komen na behandeling bijna nooit terug[2].

Gerelateerde artikelen

  1. Thuisarts.nl (NHG en Federatie Medisch Specialisten). Mijn schildklier werkt te snel. thuisarts.nl (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  2. Thuisarts.nl (NHG en Federatie Medisch Specialisten). Ik heb oogklachten door de ziekte van Graves. thuisarts.nl (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  3. Thuisarts.nl (NHG en Federatie Medisch Specialisten). Ik krijg een behandeling voor een te snel werkende schildklier. thuisarts.nl (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  4. SchildklierNL (Schildklier Organisatie Nederland). Ziekte van Graves. schildklier.nl (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  5. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (Alles over testen). TSH. allesovertesten.nl (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  6. Kahaly GJ, Bartalena L, Hegedüs L, et al. 2018 European Thyroid Association guideline for the management of Graves' hyperthyroidism. Eur Thyroid J. 2018;7(4):167-186. doi:10.1159/000490384 (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  7. Ross DS, Burch HB, Cooper DS, et al. 2016 American Thyroid Association guidelines for diagnosis and management of hyperthyroidism and other causes of thyrotoxicosis. Thyroid. 2016;26(10):1343-1421. doi:10.1089/thy.2016.0229 (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  8. Douglas RS, Kahaly GJ, Patel A, et al. Teprotumumab for the treatment of active thyroid eye disease. N Engl J Med. 2020;382(4):341-352. doi:10.1056/NEJMoa1910434 (geraadpleegd op 23 oktober 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt het advies van een arts niet; een arts beoordeelt je uitslagen samen met je klachten, voorgeschiedenis en onderzoek.