Het belangrijkste

Het syndroom van Sjögren (ook ziekte van Sjögren genoemd) is een auto-immuunziekte waarbij de afweer de klieren aanvalt die tranen en speeksel maken. Dat geeft droge ogen en een droge mond, vaak met moeheid en gewrichtspijn. Er is geen enkele test die de diagnose stelt: de arts combineert klachten, oog- en mondonderzoek en bloedonderzoek zoals ANA en anti-SSA/Ro. De ziekte is niet te genezen, maar de klachten zijn goed te behandelen, met regelmatige controle.

Wat is het syndroom van Sjögren, in het kort?

  • Wat gebeurt er: afweercellen vallen de klieren aan die tranen en speeksel maken[1][2][5].
  • Wie: vrouwen krijgen de ziekte ongeveer negen keer vaker dan mannen; in de Verenigde Staten gaat het om 1 tot 4 miljoen mensen[2]. De ziekte begint meestal tussen 30 en 60 jaar[5].
  • Vormen: primair (zonder andere auto-immuunziekte) of secundair (samen met een andere, zoals reumatoïde artritis of lupus)[1].
  • Belangrijkste bloedonderzoek: ANA, anti-SSA/Ro en anti-SSB/La, reumafactor[1][3].
  • Vooruitzicht: meestal niet levensbedreigend; behandeling vermindert de klachten[1][2].

Wat zijn de symptomen van het syndroom van Sjögren?

Droge ogen en een droge mond zijn de meest voorkomende klachten[1][2].

  • Ogen: jeuk, branderigheid, een zandgevoel of het gevoel dat er iets in je oog zit, wazig zien of last van fel licht[1][2].
  • Mond en keel: een droge tong en keel, moeite met kauwen, slikken of praten, dik speeksel, zweertjes in de mond, gaatjes in de tanden en ontstoken tandvlees[1][2].
  • Hele lichaam: moeheid, gewrichts- en spierpijn, een droge huid, uitslag op handen of voeten, een doof of tintelend gevoel, een droge hoest die niet overgaat en vaginale droogte[1][2]. Vingers of tenen die in de kou van kleur veranderen (fenomeen van Raynaud) en gezwollen speekselklieren kunnen ook voorkomen[1].

Sommige mensen hebben maar lichte droogte; bij anderen wisselen mildere en ernstigere periodes elkaar af[2][5].

Wanneer moet ik naar de huisarts?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij plotseling slechter zien, een zeer pijnlijk rood oog, ernstige benauwdheid, of plotselinge zwakte of gevoelloosheid aan één kant van het lichaam.
  • Binnen enkele dagen bel je de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, bij nieuwe zwellingen in de hals of onder de kaak, een aanhoudende droge hoest met kortademigheid, nieuwe uitslag of tintelingen die zich uitbreiden[1].
  • Bij je volgende afspraak bij droge ogen en een droge mond die weken duren, bij steeds terugkerende gaatjes of mondinfecties, of bij aanhoudende moeheid en gewrichtspijn[1][2].

Wat veroorzaakt het syndroom van Sjögren?

De oorzaak is niet precies bekend. Het is een auto-immuunziekte: het lichaam valt per ongeluk gezond weefsel aan[1]. Erfelijkheid, hormonen en eerdere virusinfecties spelen waarschijnlijk een rol[2][5].

  • Vaak Vrouw zijn, meestal op middelbare leeftijd[1][2][5].
  • Vaak Een andere auto-immuunziekte: reumatoïde artritis, lupus (SLE), sclerodermie of polymyositis[1].
  • Mogelijk Hepatitis C en IgG4-gerelateerde ziekte kunnen de speekselklieren aantasten en op het syndroom van Sjögren lijken[1].
  • Zeldzaam Bij kinderen komt de ziekte zelden voor[1].

Veel andere dingen geven een droge mond en droge ogen, zoals antihistaminica, neusdruppels tegen verstopping en alcohol. Droogte alleen betekent dus niet dat je Sjögren hebt[1].

Welk bloedonderzoek hoort bij het syndroom van Sjögren?

De arts gebruikt je voorgeschiedenis, lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek[2][5]. Het bloedonderzoek omvat meestal een volledig bloedbeeld, leverenzymen, ANA, anti-SSA/Ro- en anti-SSB/La-antistoffen, reumafactor, anti-CCP, cryoglobulinen, complementwaarden, eiwitelektroforese en schildklierwaarden, en bij een verhoogd risico ook hepatitis C en hiv[1]. Hieronder staat een fictieve uitslag.

Fictief voorbeeld van een regel uit een bloeduitslag (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
ANA (antinucleaire antistoffen)Positief, titer 1:320, gespikkeld patroonNegatiefpositief
Anti-SSA/Ro-antistoffenPositiefNegatiefpositief
Anti-SSB/La-antistoffenNegatiefNegatief-
Reumafactor48 IE/ml< 14 IE/mlH
Complement C40,22 g/l0,10-0,40 g/l-
  1. ANA: een screeningstest die bij veel auto-immuunziekten positief is en op zichzelf niets bewijst. De titer (1:320) en het patroon (gespikkeld) worden samen met de rest beoordeeld.
  2. Anti-SSA/Ro: de meest specifieke antistof voor het syndroom van Sjögren. Een positieve uitslag levert 3 punten op in de classificatiecriteria van ACR/EULAR uit 2016[4].
  3. Reumafactor en C4: de reumafactor hoort vaak bij het onderzoek; de grenzen en eenheden verschillen per laboratorium, dus je eigen uitslag geldt. Het complement C4 wordt gemeten omdat lage complementwaarden bij een ernstiger beloop horen[1].

Staan er ANA, anti-SSA of reumafactor op je uitslag? BloodSense legt elke regel van je uitslag uit en helpt je vragen voor je reumatoloog voor te bereiden.

Mijn antistoffenuitslag laten uitleggen

Hoe stelt de arts de diagnose?

Bloedonderzoek is maar een deel. De arts doet ook een oogonderzoek (waaronder de Schirmertest voor de traanproductie), meet de speekselproductie, laat soms een echo of MRI van de speekselklieren maken en neemt soms een kleine biopsie uit de lip[1][5]. De classificatiecriteria van ACR/EULAR uit 2016 tellen punten op voor anti-SSA/Ro-antistoffen, een biopsie van de speekselklieren, oogtesten en speekselproductie. Bij iemand met droge ogen of een droge mond ondersteunt een totaal van 4 of meer de diagnose[4].

Hoe wordt het syndroom van Sjögren behandeld en gecontroleerd?

Het syndroom van Sjögren is niet te genezen. De behandeling verlicht de klachten en hangt af van de organen die meedoen[2][5]. Doseringen staan hier niet.

  • Droge ogen: kunsttranen, oogdruppels en oogzalf; kleine plugjes in de traanbuisjes kunnen helpen[1][2][5].
  • Droge mond: de hele dag kleine slokjes water, suikervrije kauwgom, kunstspeeksel en, als dat niet genoeg is, medicijnen die de speekselproductie stimuleren[1][2][5].
  • Gebitsverzorging: vaak poetsen, flossen, regelmatig naar de tandarts en spoelmiddelen die mineralen aanvullen tegen gaatjes[1].
  • Gewrichtspijn: ontstekingsremmers kunnen helpen; bij ernstige ziekte kunnen corticosteroïden of afweeronderdrukkende middelen worden voorgeschreven[2][5].
  • Medicijnen die de mond droger maken, zoals antihistaminica en neusdruppels tegen verstopping, vermijd je zo veel mogelijk[1].

De ziekte is meestal niet levensbedreigend, maar er kunnen complicaties optreden: oogschade, gaatjes, longziekte, zenuwschade en zelden nierproblemen of vaatontsteking[1]. Het risico op een lymfoom is hoger als de ziekte lang erg actief is en bij vaatontsteking, lage complementwaarden en cryoglobulinen[1][3]. Daarom volgt je arts je bloedwaarden en klachten in de tijd.

Vragen om aan je arts te stellen

  1. Passen mijn antistoffen bij het syndroom van Sjögren en heb ik een biopsie of oogonderzoek nodig?
  2. Kan een andere ziekte of een medicijn van mij mijn droogte verklaren?
  3. Op welke complicaties moet ik letten en hoe vaak moet mijn bloed worden gecontroleerd?
  4. Welke oog- en gebitsverzorging raadt u aan?
  5. Moet ik naar een reumatoloog?

Veelgestelde vragen

Is het syndroom van Sjögren hetzelfde als de ziekte van Sjögren?

Ja. De aandoening heette vroeger vooral syndroom van Sjögren en wordt nu ook vaak ziekte van Sjögren genoemd[2][5].

Kun je Sjögren vaststellen met alleen een bloedtest?

Nee. Bloedonderzoek zoals anti-SSA/Ro ondersteunt de diagnose, maar de arts gebruikt ook klachten, oog- en mondonderzoek en soms een biopsie[1][4].

Is de ziekte van Sjögren ernstig?

Meestal is ze niet levensbedreigend, maar ze kan andere organen aantasten en bij sommige mensen het risico op een lymfoom verhogen. Daarom is controle belangrijk[1].

Kun je een positieve ANA hebben zonder Sjögren?

Ja. Een positieve ANA komt vaak voor en bewijst op zichzelf niets; lees ook onze uitleg over de ANA-test.

Geeft de ziekte van Sjögren lichtgevoeligheid?

Ja. Droge ogen kunnen gevoelig zijn voor fel licht en wazig zicht geven[2].

Is er een genezing?

Nee, maar behandeling kan de klachten verminderen[2][5].

Gerelateerde artikelen

  1. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Sjögren syndrome. Reviewed April 2025. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  2. National Institute of Dental and Craniofacial Research. Sjögren's Disease. National Institutes of Health. nidcr.nih.gov (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  3. Brito-Zerón P, Baldini C, Bootsma H, et al. Sjögren syndrome. Nat Rev Dis Primers. 2016;2:16047. doi:10.1038/nrdp.2016.47 (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  4. Shiboski CH, Shiboski SC, Seror R, et al. 2016 American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism classification criteria for primary Sjögren's syndrome. Arthritis Rheumatol. 2017;69(1):35-45. doi:10.1002/art.39859 (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  5. ReumaNederland. Ziekte van Sjögren. reumanederland.nl (geraadpleegd op 23 oktober 2026)
  6. Nationale Vereniging Sjögrenpatiënten (NVSP). nvsp.nl (geraadpleegd op 23 oktober 2026)

Deze pagina geeft algemene informatie. Ze vervangt het advies van een arts niet; een arts beoordeelt je uitslagen samen met je klachten, voorgeschiedenis en onderzoek.