Het belangrijkste

Amylase is een verteringsenzym dat vooral door de alvleesklier en de speekselklieren wordt gemaakt. De test in bloed wordt vooral gebruikt bij plotselinge pijn in de bovenbuik, om een alvleesklierontsteking op te sporen. In Nederland is een veelgebruikte grens 100 U/l, maar jouw laboratorium kan een andere grens hanteren. Een hoge waarde wijst niet specifiek op de alvleesklier en een normale waarde sluit een ontsteking niet uit. Daarom kiest de arts meestal voor lipase.

Wat betekent mijn amylase-uitslag, regel voor regel?

Amylase helpt zetmeel af te breken tot suikers[1]. Is de alvleesklier ontstoken of geblokkeerd, dan komt er meer amylase in het bloed[2]. Hieronder staat een fictieve uitslag in Nederlands formaat, met amylase en lipase naast elkaar omdat ze vaak samen worden aangevraagd.

Fictief voorbeeld van een regel uit een bloeduitslag (Nederlands formaat)
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
Amylase182 U/l< 100 U/lH
Lipase41 U/l< 60 U/l-
Kreatinine78 µmol/l60-110 µmol/l-
  1. Uitslag: de enzymactiviteit in je bloed, in eenheden per liter (U/l).
  2. Referentiewaarde: bepaald door je laboratorium. Een veelgebruikte grens in Nederland is 100 U/l; de methode en dus de grens verschillen per lab[7].
  3. Vlag H: boven de grens. Hier is amylase licht verhoogd (182 tegenover 100) terwijl lipase normaal is. Dat wijst weg van een acuut alvleesklierprobleem en naar een andere bron, zoals de speekselklieren, een medicijn of de nieren. Je arts leest de uitslag samen met je klachten.

Staat er een H bij amylase op je uitslag? BloodSense legt elke regel van je uitslag uit en helpt je vragen voor je arts voor te bereiden.

Mijn amylase-uitslag laten uitleggen

Waarvoor wordt een amylasetest gedaan?

De test dient vooral om problemen van de alvleesklier op te sporen, zoals een alvleesklierontsteking, en om een chronische ontsteking te volgen[1]. Je arts kan hem aanvragen bij pijn in de bovenbuik die naar de rug uitstraalt of erger wordt na het eten, bij misselijkheid en braken, koorts, geelzucht of vettige, stinkende ontlasting[1][7]. Ook bij alvleesklierkanker, taaislijmziekte, eetstoornissen en na een galsteenoperatie kan de test nuttig zijn[1].

In de praktijk zijn voor de diagnose acute alvleesklierontsteking twee van drie bevindingen nodig: typische buikpijn, lipase of amylase minstens drie keer boven de bovengrens, en typische beeldvorming[4]. De Amerikaanse richtlijn hanteert dezelfde logica[5]. Bij een bovengrens van 100 U/l is drie keer de grens 300 U/l. Een uitslag van 182 U/l haalt die drempel dus niet.

Wat is de normaalwaarde van amylase in bloed?

De NVKC noemt als veelgebruikte referentiegrens in Nederland minder dan 100 U/l (kalibratie volgens KAL2000) en benadrukt dat de waarden per laboratorium verschillen[7]. MedlinePlus geeft 40 tot 140 U/l, oftewel 0,67 tot 2,34 µkat/l[2]. Vergelijk je uitslag altijd met de grens op je eigen uitslagbrief.

Referentiewaarden van amylase in bloed
EenheidVeelgenoemde waardeBron
U/l (Nederland)< 100NVKC[7]
U/l (Verenigde Staten)40-140MedlinePlus[2]
µkat/l (SI)0,67-2,34MedlinePlus[2]

De grens van je laboratorium gaat voor. Zwangerschap, leeftijd en de gebruikte methode kunnen verschuiven wat een lab normaal vindt.

Waarom is mijn amylase verhoogd?

Een hoge amylase heeft veel mogelijke bronnen, omdat het enzym uit meerdere organen komt. Hoe hoog de waarde is, zegt niet hoe ernstig een alvleesklierprobleem is[3].

  • Vaak Acute alvleesklierontsteking, vaak door galstenen of alcohol. Ongeveer 80% van de mensen met een acute alvleesklierontsteking heeft binnen 24 uur een verhoogde amylase[3]. Lees meer over alvleesklierontsteking en galstenen.
  • Vaak Medicijnen. Aspirine, de anticonceptiepil, opioïden (codeïne, morfine), plastabletten van het type thiazide en enkele andere middelen kunnen amylase verhogen[2].
  • Mogelijk Problemen van de speekselklieren, zoals een ontsteking of een verstopte afvoergang. De bof is een bekend voorbeeld[2].
  • Mogelijk Andere oorzaken in de buik: een geblokkeerde gal- of alvleesgang, galblaasontsteking, een darmafsluiting, een doorgebroken maagzweer of virushepatitis[2][3].
  • Mogelijk Nierziekte, omdat de nieren amylase uitscheiden[7]. Vergelijk met je kreatinine.
  • Zeldzaam Macro-amylase. Amylase hecht zich aan een eiwit en vormt een groot complex dat de nieren slecht uitscheiden. Het amylase in bloed blijft dan hoog zonder ziekte. Verhoogd amylase in bloed met normaal of laag amylase in urine kan hierop wijzen[3][7].
  • Zeldzaam Tumoren van de alvleesklier, eierstokken of longen[2]. Zie alvleesklierkanker.

Waarom is mijn amylase verlaagd?

Een lage amylase komt weinig voor en is op zich meestal niet verontrustend. Het kan wijzen op langdurige schade aan de alvleesklier (chronische ontsteking), taaislijmziekte, nier- of leverziekte of op pre-eclampsie in de zwangerschap[1][7]. Een zeer hoog triglyceridengehalte in het monster kan de uitslag ook ten onrechte verlagen[3]; controleer je triglyceriden.

Amylase of lipase: welke test is beter?

Bij een vermoeden van acute alvleesklierontsteking heeft lipase de voorkeur. Lipase is specifieker voor de alvleesklier en blijft langer verhoogd, tot ongeveer twee weken, terwijl amylase vroeg piekt en 3 tot 5 dagen hoog blijft[3][6]. Beide aanvragen kost meer en verbetert de nauwkeurigheid maar weinig[3]. Amylase kan nog steeds nuttig zijn als lipase niet beschikbaar is of om andere alvleesziekten te volgen[3]. Lees de pagina over lipase, en over elastase in ontlasting voor de werking van de alvleesklier.

Hoe bereid ik me voor op een amylasetest?

Meestal is geen bijzondere voorbereiding nodig, maar drink 24 uur voor de test geen alcohol[1]. Soms vraagt de arts je twee uur nuchter te zijn[1]. Vertel welke medicijnen en supplementen je gebruikt en stop er niet zelf mee[1]. Loop voor de bloedafname deze lijst na:

  • Geen alcohol in de 24 uur voor de test.
  • Vraag of je nuchter moet zijn en hoelang.
  • Neem je medicijnlijst mee (aspirine, de pil, opioïden en plastabletten kunnen amylase verhogen).
  • Meld een recente alvleesklierontsteking, galstenen, bof of nierproblemen.
  • Stop een voorgeschreven medicijn niet op eigen houtje.

Meer praktische tips staan in onze uitleg over bloed prikken en over nuchter bloedprikken.

Wanneer ga ik naar de huisarts met mijn amylase?

Wanneer naar de dokter?

  • Spoed: bel 112 bij hevige, aanhoudende pijn in de bovenbuik die naar de rug uitstraalt, vooral met herhaald braken, koorts, een snelle hartslag, flauwvallen of een gele huid of geel oogwit[1].
  • Binnen 24 tot 48 uur bel je de huisarts, of buiten kantooruren de huisartsenpost, bij bovenbuikpijn die blijft of na het eten terugkomt, misselijkheid, verlies van eetlust of vettige, stinkende ontlasting samen met een hoge amylase[1].
  • Bij je volgende afspraak als je je goed voelt en amylase licht verhoogd is. Je arts kan de test herhalen, lipase toevoegen of je medicijnen nalopen.

Vragen om aan je arts te stellen

  1. Wordt mijn amylase verklaard door mijn klachten of door een medicijn dat ik gebruik?
  2. Moet ik ook een lipasetest laten doen?
  3. Heb ik beeldvorming nodig, zoals een echo?
  4. Kan het macro-amylase zijn, en helpt een amylasetest in urine?
  5. Wanneer moet de test worden herhaald?

Veelgestelde vragen

Kan amylase hoog zijn zonder alvleesklierontsteking?

Ja. Amylase komt ook uit de speekselklieren en kan stijgen door medicijnen, nierziekte, darm- of galwegproblemen en macro-amylase[2][3].

Kan er een alvleesklierontsteking zijn met een normale amylase?

Ja. Amylase stijgt snel en daalt daarna weer, dus bij een late afname kan de waarde normaal zijn, en de hoogte zegt niets over de ernst[3]. Daarom tellen lipase en het klinische beeld mee.

Hoe lang blijft amylase hoog bij een alvleesklierontsteking?

Meestal 3 tot 5 dagen, met een halfwaardetijd van 10 tot 12 uur[3].

Kunnen alcohol of medicijnen de uitslag veranderen?

Ja. Alcohol vóór de test en middelen als aspirine, opioïden, thiazidediuretica en de anticonceptiepil kunnen amylase verhogen[1][2].

Wat is de functie van amylase?

Amylase breekt zetmeel af tot kleinere suikers. Het zit in speeksel, waar de vertering al in de mond begint, en in het sap van de alvleesklier dat in de dunne darm komt[1][7].

Gerelateerde onderzoeken

  1. MedlinePlus Lab Tests. Amylase test. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 23 oktober 2026)
  2. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Amylase - blood. Beoordeeld in januari 2025. medlineplus.gov (geraadpleegd 23 oktober 2026)
  3. Association for Diagnostics & Laboratory Medicine. Amylase: Optimal Testing Recommendations. myadlm.org (geraadpleegd 23 oktober 2026)
  4. Banks PA, Bollen TL, Dervenis C, et al. Classification of acute pancreatitis 2012: revision of the Atlanta classification and definitions by international consensus. Gut. 2013;62(1):102-111. doi:10.1136/gutjnl-2012-302779 (geraadpleegd 23 oktober 2026)
  5. Tenner S, Vege SS, Sheth SG, et al. American College of Gastroenterology guidelines: management of acute pancreatitis. Am J Gastroenterol. 2024;119(3):419-437. doi:10.14309/ajg.0000000000002645 (geraadpleegd 23 oktober 2026)
  6. Ismail OZ, Bhayana V. Lipase or amylase for the diagnosis of acute pancreatitis? Clin Biochem. 2017;50(18):1275-1280. doi:10.1016/j.clinbiochem.2017.07.003 (geraadpleegd 23 oktober 2026)
  7. Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde (NVKC), Alles over testen. Amylase. allesovertesten.nl (geraadpleegd 23 oktober 2026)

Dit artikel geeft algemene informatie over gezondheid. Het vervangt geen onderzoek, diagnose of behandeling door een arts. Heb je hevige buikpijn, braak je herhaaldelijk of zie je geel? Wacht dan niet en neem contact op met je huisarts, de huisartsenpost of 112.