TPO-antistoffen (anti-TPO): wat betekent een verhoogde waarde?

TPO-antistoffen, op je uitslag vaak anti-TPO of TPOAb genoemd, zijn afweerstoffen die je afweersysteem maakt tegen thyreoperoxidase (TPO). Dat is een enzym dat je schildklier gebruikt om schildklierhormoon te maken. Artsen laten TPO-antistoffen bepalen om te zien of je afweer je schildklier aanvalt; dat wijst meestal op de ziekte van Hashimoto. De test meet niet hoeveel schildklierhormoon je hebt, maar laat zien of er een auto-immuunproces speelt dat een schildklierprobleem kan verklaren of voorspellen.

In dit artikel lees je wat de test meet, waarom je huisarts of specialist hem aanvraagt, hoe je een positieve of negatieve uitslag leest en hoe hij samenhangt met de TSH en het vrij T4. We houden de taal eenvoudig en de toon rustig: een verhoogde anti-TPO is een begin van een gesprek, geen diagnose op zichzelf.

Wat zijn anti-TPO-antistoffen?

De volledige naam is antistoffen tegen thyreoperoxidase, op een uitslag meestal anti-TPO of TPOAb. Thyreoperoxidase (TPO) is een enzym in de schildkliercellen dat jodium helpt vastmaken aan de bouwstenen van schildklierhormoon. Ziet het afweersysteem dit enzym ten onrechte als een bedreiging, dan maakt het antistoffen die het aanvallen. Zo’n ziekte heet een auto-immuunziekte, legt de NVKC uit op allesovertesten.nl. De TPO-test meet die antistoffen in een bloedmonster (serum).

Het is belangrijk om twee dingen uit elkaar te houden. Tests voor schildklierhormoon, zoals de TSH en het vrij T4 (fT4), laten zien hoe goed de schildklier op dit moment werkt. Een test op antistoffen laat zien of er een auto-immuunproces is. Je kunt jarenlang antistoffen hebben terwijl je schildklier nog gewoon werkt, dus de twee soorten uitslagen beantwoorden verschillende vragen.

Hoe wordt het bloed afgenomen?

Een bloedafnamemedewerker neemt bloed af uit een ader in je arm, meestal zonder dat je nuchter hoeft te zijn of je anders hoeft voor te bereiden. Het monster gaat naar een laboratorium dat de antistoffen meet met een immunoassay. De uitslag is vaak binnen een paar dagen bekend en gaat naar de arts die het onderzoek aanvroeg. Vertel je arts welke medicijnen en supplementen je gebruikt, omdat sommige de schildkliertests kunnen beïnvloeden.

Waarom laat een arts TPO-antistoffen bepalen?

Artsen vragen anti-TPO aan als ze een schildklierprobleem willen verklaren en niet alleen willen vaststellen. De NHG-Standaard Schildklieraandoeningen gaat uit van de TSH als eerste test, met het fT4 erbij als de TSH afwijkt; de antistoffen komen daarna. Veelvoorkomende redenen zijn:

• Een te langzaam werkende schildklier die bij hormoononderzoek is gevonden, om te zien of auto-immuniteit de oorzaak is.
• Grensgevallen of wisselende uitslagen van TSH en vrij T4 die geen duidelijk verhaal vertellen.
• Vragen rond vruchtbaarheid of een kinderwens, als auto-immuniteit van de schildklier de zwangerschap kan beïnvloeden.
• Een vergrote schildklier (struma) of andere tekenen van een ontstoken schildklier.

Omdat antistoffen kunnen opduiken voordat de hormoonwaarden veranderen, is een positieve uitslag soms vooral een vroeg signaal van een verhoogd risico en geen bewijs van een ziekte nu. Waren je hormoonwaarden als eerste afwijkend, bekijk dan ook je TSH-uitslag naast de antistoffen.

Hoe lees je je TPO-uitslag?

Laboratoria geven TPO-antistoffen weer in eenheden zoals kU/L of IU/mL, en elk lab stelt een eigen grens vast. De NVKC zegt het duidelijk: er zijn geen algemene normaalwaarden voor deze test. De referentiewaarden hangen af van de testmethode, en die verschilt per laboratorium. Veel labs geven daarom een grens tussen negatief en positief in plaats van één normaalwaarde. Een waarde onder de grens geldt meestal als negatief; een waarde erboven als positief of verhoogd. Vergelijk je getal altijd met de referentiewaarden op je eigen uitslag en niet met getallen die je online vindt, omdat de tests per lab verschillen. Dat sluit aan bij het NHG-advies om de referentie-intervallen van het laboratorium te volgen.

De tabel hieronder is een eenvoudige leidraad voor hoe artsen uitslagen vaak lezen. Het is een algemene oriëntatie, geen diagnose.

Wat betekent het als de anti-TPO-waarden verhoogd zijn?

Verhoogde TPO-antistoffen wijzen op een auto-immuunziekte van de schildklier en vergroten de kans dat je schildklier op termijn te langzaam gaat werken. Volgens de NVKC komen licht verhoogde waarden voor bij mensen met een auto-immuunziekte van de schildklier, maar kunnen ook gezonde mensen kleine hoeveelheden antistoffen tegen TPO hebben. De hoogte van het getal past niet netjes bij hoe ziek je je voelt, dus een heel hoge waarde is niet automatisch een spoedgeval. Artsen wegen de uitslag samen met klachten, hormoonwaarden en soms een echo van de schildklier.

Wat betekent een negatieve of normale uitslag?

Een negatieve uitslag maakt een auto-immuunschildklierontsteking minder waarschijnlijk, maar garandeert geen helemaal gezonde schildklier. Sommige schildklierproblemen hebben een oorzaak die niets met de afweer te maken heeft, en een klein aantal mensen met de ziekte van Hashimoto heeft weinig of geen meetbare antistoffen. Daarom kijkt je arts naar het hele beeld en niet naar één test.

TPO-antistoffen, Hashimoto en andere schildklierziekten

De ziekte van Hashimoto is de meest voorkomende oorzaak van een te langzaam werkende schildklier in landen met genoeg jodium, zoals Nederland. Thuisarts beschrijft het zo: bij deze ziekte is je afweer in de war en valt je schildklier aan, waardoor die steeds minder schildklierhormoon maakt. Bijna iedereen met Hashimoto heeft antistoffen tegen de schildklier: SchildklierNL noemt 99,9 procent voor de combinatie van anti-TPO en anti-Tg (antistoffen tegen thyreoglobuline). Bij Hashimoto ontsteken afweercellen de schildklier geleidelijk en beschadigen ze haar, zodat de hormoonproductie in maanden tot jaren langzaam kan dalen. Een positieve uitslag helpt dat proces een naam te geven.

Minder vaak komen deze antistoffen ook voor bij de ziekte van Graves, die een te snel werkende schildklier geeft; SchildklierNL noemt ongeveer 75 procent. Ook bij een niet-toxische struma (ongeveer 50 procent), de ziekte van De Quervain en schildklierkanker (rond 10 procent) en bij 0 tot 30 procent van gezonde mensen, afhankelijk van leeftijd en geslacht, kunnen ze aanwezig zijn, vooral bij vrouwen boven de 45. Wil je beide richtingen begrijpen waarin de schildklier kan afwijken, lees dan meer over hypothyreoïdie: klachten en oorzaken en over hyperthyreoïdie: klachten en behandeling. Antistoffen laten zien dat de afweer meedoet; hormoontests laten zien welke kant de werking op gaat.

Hoe weet je of je de ziekte van Hashimoto hebt?

Je huisarts kijkt naar je klachten en laat bloed onderzoeken. Eerst de TSH, en als die afwijkt het vrij T4. Een hoge TSH met een laag of laag-normaal vrij T4 wijst op een te langzaam werkende schildklier; positieve TPO-antistoffen maken Hashimoto dan de waarschijnlijke oorzaak. Klachten zoals moeheid, kouwelijkheid, aankomen, een droge huid, haaruitval en moeilijk poepen passen erbij, zegt Thuisarts, maar ze zijn niet specifiek. De diagnose stelt je arts op basis van het hele beeld.

Wat zijn de eerste tekenen van een beginnende schildklierstoornis?

Bij een beginnend te langzaam werkende schildklier merk je vaak eerst vage dingen: moe zijn, het sneller koud hebben, een droge huid of een paar kilo aankomen. Bij een te snel werkende schildklier zijn dat eerder hartkloppingen, trillen, zweten en afvallen zonder reden. Omdat zulke klachten ook veel andere oorzaken hebben, laat je huisarts bij twijfel eerst je TSH bepalen.

Hoe verschilt deze pagina van de uitleg over de bloedwaarde?

Dit woordenboekartikel richt zich op wat de test is en hoe je een uitslag leest die je al hebt. Voor een bredere uitleg over de marker, de biologie en de leefstijl eromheen lees je onze pagina over je anti-TPO-uitslag in het bloed. Samen geven ze een snelle definitie en een diepere uitleg, zonder dat je twee keer hetzelfde leest.

Wat kan je uitslag beïnvloeden?

Naast een schildklierziekte kunnen verschillende dingen de hoeveelheid antistoffen veranderen of de uitleg ingewikkelder maken. Als je ze kent, lees je niet te veel in één getal.

• Zwangerschap en de periode na de bevalling kunnen de afweer veranderen en ook hoe de uitslag wordt gebruikt.
• Recente infecties of andere auto-immuunziekten kunnen de antistoffen verhogen.
• Sommige medicijnen, zoals middelen die de afweer onderdrukken, kunnen de antistoffen verlagen.
• Verschillende labmethoden en grenzen betekenen dat twee labs hetzelfde bloed verschillend kunnen rapporteren.

Omdat het werkzame schildklierhormoon bepaalt hoe je je voelt, combineren artsen de antistoffen vaak met je vrij T4-uitslag om te beoordelen hoe de schildklier nu werkt.

Wanneer neem je contact op met je huisarts?

Laten testen is een medische beslissing, en uitslagen bespreek je met je arts. Neem contact op als een van deze punten voor jou geldt:

• Je hebt klachten van een te langzaam werkende schildklier, zoals moeheid, aankomen, het snel koud hebben of een droge huid.
• Je hebt klachten van een te snel werkende schildklier, zoals hartkloppingen, onverklaard afvallen of trillen.
• Je bent zwanger of wilt zwanger worden en hebt eerder een schildklierziekte of een miskraam gehad.
• Een familielid heeft een auto-immuunziekte van de schildklier en je wilt je eigen risico begrijpen.
• Je anti-TPO is positief en je weet niet welke controle je eventueel nodig hebt.

Zoek snel hulp bij ernstige of snel opkomende klachten, zoals pijn op de borst, een heel snelle of onregelmatige hartslag of plotselinge kortademigheid. Bel bij levensgevaar 112, en ’s avonds en in het weekend de huisartsenpost. Die klachten moeten snel worden beoordeeld, los van een uitslag van antistoffen.

Nieuwste wetenschappelijke inzichten

Recent onderzoek heeft scherper gemaakt hoe TPO-antistoffen worden gebruikt, vooral rond de zwangerschap en het risico op een later te langzaam werkende schildklier. De studies hieronder zijn systematische overzichten of meta-analyses: ze voegen veel eerdere studies samen om tot stevigere conclusies te komen. In Nederland is er ook een richtlijn van de Federatie Medisch Specialisten over TPO-antistoffen in de zwangerschap.

Antistoffen en het risico op een te langzame schildklier in de zwangerschap

Een grote analyse uit 2024, met gegevens van tienduizenden zwangeren, vond dat een positieve anti-TPO samenhing met een duidelijk grotere kans op een te langzaam werkende schildklier, en dat die kans nog hoger was als er ook een tweede soort schildklierantistof aanwezig was. Wat betekent dit voor jou? Ben je zwanger, dan kan een positieve uitslag leiden tot extra controle van je schildklierwerking, niet meteen tot behandeling. De betrouwbaarheid is hoog omdat het overzicht individuele gegevens uit veel groepen combineerde, al verschilt het precieze risico per persoon.

Meta-analyse: een studie die de uitkomsten van meerdere afzonderlijke studies statistisch combineert om een totaaleffect te schatten.

Levothyroxine bij een licht te langzame schildklier in de zwangerschap

Een overzicht uit 2024 van gerandomiseerde studies bij zwangere vrouwen met een licht te langzaam werkende schildklier meldde dat schildklierhormoon, vroeg gestart, samenhing met minder kans op een miskraam, terwijl het aantal levend geboren kinderen niet duidelijk verschilde. Wat betekent dit voor jou? Beslissingen over behandeling tijdens de zwangerschap zijn maatwerk, en een positieve anti-TPO is één van de dingen die je zorgteam meeweegt. Het bewijs komt uit gecontroleerde studies, een sterke opzet, maar de auteurs zeggen dat voor bepaalde groepen meer onderzoek nodig is.

Gerandomiseerde studie: een studie die deelnemers door loting over behandelingen verdeelt, zodat je kunt zien of een behandeling echt het effect veroorzaakt.

Kunnen supplementen de antistoffen verlagen?

Een netwerk-meta-analyse uit 2024 bij mensen met de ziekte van Hashimoto vond dat selenium samenhing met lagere schildklierantistoffen, terwijl verschillende andere supplementen na zes maanden geen duidelijk voordeel lieten zien. Wat betekent dit voor jou? Een lager getal voor antistoffen is niet hetzelfde als genezen, en supplementen gebruik je alleen in overleg met je arts, nooit in plaats van de gewone zorg. Het vertrouwen is matig, omdat de samengevoegde studies vrij klein waren.

Antistoftiter: een maat voor hoeveel van een bepaalde antistof er in het bloed zit.

Woordenlijst

Veelgestelde vragen

Wat betekent het als je positieve TPO-antistoffen hebt?

Positieve TPO-antistoffen betekenen dat je afweer antistoffen maakt tegen een enzym van je eigen schildklier. Dat wijst op een auto-immuunproces, meestal de ziekte van Hashimoto. Werkt je schildklier nog normaal, dan is het vooral een teken van een verhoogd risico dat hij later te langzaam gaat werken; je huisarts laat dan soms af en toe je TSH controleren. Werkt je schildklier al te langzaam, dan verklaart de uitslag waarschijnlijk de oorzaak.

Betekent een positieve TPO-uitslag dat ik kanker heb?

Nee. TPO-antistoffen wijzen op auto-immuunactiviteit van de schildklier, meestal de ziekte van Hashimoto, niet op kanker. Een positieve uitslag laat zien hoe je afweersysteem op je schildklier reageert. Heeft je arts andere zorgen, zoals een knobbel, dan volgen aparte onderzoeken, zoals een echo. De antistoftest zelf is geen test op kanker.

Is schildklierkanker te zien in bloed?

Meestal niet met gewone bloedtests. Anti-TPO is in elk geval geen test op kanker: de antistoffen zijn bij ongeveer 10 procent van de mensen met schildklierkanker aanwezig, volgens SchildklierNL, en ook bij een deel van de gezonde mensen. Een knobbel in de schildklier wordt daarom onderzocht met een echo en zo nodig een punctie. Voel je een knobbel in je hals, laat die dan door je huisarts bekijken.

Wat betekent het als mijn antistoffen boven de 100 of heel hoog zijn?

Een hoog getal maakt het waarschijnlijker dat er een auto-immuunproces is, maar de precieze waarde voorspelt niet betrouwbaar hoe je je zult voelen of wanneer de werking verandert. Twee mensen met vergelijkbare getallen kunnen heel verschillende ervaringen hebben. Bovendien verschilt de eenheid en de grens per lab, dus ‘100’ betekent bij het ene lab iets anders dan bij het andere. Je arts beoordeelt het getal samen met je TSH, vrij T4 en klachten.

Kunnen TPO-antistoffen weer verdwijnen?

De hoeveelheid antistoffen kan stijgen en dalen. Bij sommige mensen neemt die af, vooral bij behandelingen die de afweer beïnvloeden en om een andere reden worden gegeven, terwijl anderen jarenlang meetbare antistoffen houden. Een verandering in het getal betekent niet per se dat je schildklierwerking is veranderd. Daarom blijven hormoontests de belangrijkste manier om de werking van de schildklier te volgen.

Verlaagt behandeling mijn antistoffen?

Gewone behandeling met schildklierhormoon (levothyroxine) herstelt de hormoonwaarden en vermindert klachten, maar haalt de antistoffen niet direct weg. Sommig onderzoek wijst erop dat selenium de antistoffen bij Hashimoto iets kan verlagen, maar dat is geen genezing en alleen iets om met je arts te bespreken. Het doel van de zorg is meestal een goede schildklierwerking, niet een bepaald getal voor de antistoffen.

Moet ik op TPO-antistoffen worden getest als ik zwanger ben?

Testen is vaak zinvol als je eerder een schildklierziekte, een miskraam of afwijkende schildkliertests hebt gehad, omdat een positieve uitslag kan bepalen hoe je zwangerschap wordt gevolgd. Of je getest wordt, beslis je samen met je verloskundige, gynaecoloog of huisarts, die naar je voorgeschiedenis en je huidige schildklierwaarden kijken. De Nederlandse richtlijn over schildklierfunctiestoornissen rond de zwangerschap besteedt hier apart aandacht aan.

Hoe vaak moet de test worden herhaald?

Is auto-immuniteit eenmaal vastgesteld, dan voegt vaak herhalen van de antistoftest weinig toe, omdat artsen de schildklierwerking volgen met TSH en vrij T4 en niet met het verloop van de antistoffen. Je arts bepaalt een schema op basis van je klachten en hormoonwaarden. Bewaar een kopie van elke uitslag, bijvoorbeeld in je persoonlijke gezondheidsomgeving, om ze in de tijd te vergelijken en mee te nemen naar afspraken.

Bronnen

• Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde — Anti-TPO — allesovertesten.nl — allesovertesten.nl
• SchildklierNL — Antistoffen (bloedonderzoek bij schildklieraandoeningen) — schildklier.nl, 2025 — schildklier.nl
• Thuisarts.nl (NHG) — Mijn schildklier werkt te langzaam — thuisarts.nl — thuisarts.nl
• Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) — NHG-Standaard Schildklieraandoeningen — richtlijnen.nhg.org — richtlijnen.nhg.org
• Federatie Medisch Specialisten — Richtlijn Schildklierfunctiestoornissen: TPO-schildklierantistoffen in de zwangerschap — richtlijnendatabase.nl, 2022 — richtlijnendatabase.nl
• MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine — Thyroid Antibodies — MedlinePlus — medlineplus.gov
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) — Hashimoto’s Disease — NIDDK — niddk.nih.gov
• American Thyroid Association — Thyroid Function Tests — thyroid.org — thyroid.org
• Osinga JAJ en collega’s — Risk Factors for Thyroid Dysfunction in Pregnancy: An Individual Participant Data Meta-Analysis — Thyroid, 2024 — doi.org
• Provinciatto H en collega’s — Levothyroxine for subclinical hypothyroidism during pregnancy: an updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials — Archives of Gynecology and Obstetrics, 2024 — doi.org
• Peng B en collega’s — Effects of different supplements on Hashimoto’s thyroiditis: a systematic review and network meta-analysis — Frontiers in Endocrinology, 2024 — doi.org

Verder lezen

• Je TSH-uitslag uitgelegd
• Je vrij T4-uitslag uitgelegd
• Je vrij T3-uitslag uitgelegd
• Thyroxinebindend globuline (TBG) uitgelegd
• Hypothyreoïdie: klachten en behandeling

Begrijp je labuitslag met BloodSense

Laat je labuitslag binnen enkele minuten uitleggen

Schildkliertests draaien zelden om één getal, en de uitslagen zijn lastig zelf aan elkaar te knopen. BloodSense leest je labuitslag en legt markers zoals TPO-antistoffen, TSH en vrij T4 uit in gewone taal, zodat je ziet hoe ze samenhangen. Zo begrijp je wat je waarden kunnen betekenen en bereid je betere vragen voor, met een lijst met vragen om aan je huisarts te stellen. Het BloodSense-rapport wordt gemaakt door kunstmatige intelligentie, alleen ter informatie. Het is geen diagnose en geen behandeladvies, en het vervangt het oordeel van je huisarts niet.