Het belangrijkste

Spierreuma (polymyalgia rheumatica, PMR) geeft pijn en een flinke ochtendstijfheid in beide schouders, vaak ook in de nek en heupen, bij mensen boven de 50. Geen enkele bloedtest bewijst het: de huisarts combineert je klachten, een verhoogde BSE of CRP, normale uitslagen voor testen die op andere ziekten wijzen en een snelle reactie op prednison. Nieuwe hoofdpijn, pijn in de kaak bij kauwen of opeens slechter zien kan reuscelarteriitis zijn: bel dezelfde dag.

Wat is spierreuma (polymyalgia rheumatica)?

Spierreuma is een ontstekingsreuma. Ondanks de naam zit de ontsteking niet in de spieren zelf, maar rond de schouder- en heupgewrichten: in pezen, gewrichtskapsels en slijmbeurzen[4][10]. Artsen zeggen polymyalgia rheumatica of kortweg PMR[12].

Spierreuma in het kort
OnderwerpFeiten
Wie krijgt hetBijna alleen mensen boven de 50, het vaakst tussen 70 en 79 jaar; vrouwen 2 tot 3 keer vaker dan mannen; het meest in Scandinavië en Noord-Europa[5]
Hoe vaakIn een Amerikaans onderzoek ongeveer 64 nieuwe gevallen per 100.000 mensen van 50 jaar of ouder per jaar, gemiddelde leeftijd 74[7]; kans in het hele leven 2,4% voor vrouwen en 1,7% voor mannen[4]
Belangrijkste bloedonderzoekBSE, CRP, bloedbeeld, reumafactor, anti-CCP, CK, TSH

Wat zijn de symptomen van spierreuma?

De klachten komen in dagen tot weken op en zitten meestal links én rechts[4][12].

  • Vaak Pijn en stijfheid in beide schouders en bovenarmen, vaak ook de nek: je haar kammen of een jas aantrekken gaat moeilijk[4].
  • Vaak Ochtendstijfheid van meer dan 45 minuten, die in de loop van de dag minder wordt[2][4].
  • Vaak Pijn in heupen, billen en bovenbenen: uit bed komen, opstaan uit een stoel of traplopen is lastig[4][12].
  • Vaak Moeheid, soms somberheid[10][12].
  • Mogelijk Lichte koorts, nachtzweten, minder eetlust, afvallen[5][12].
  • Zeldzaam Tekenen van reuscelarteriitis: nieuwe hoofdpijn, een gevoelige hoofdhuid, pijn in de kaak bij kauwen, problemen met zien[12].

De spierkracht blijft goed: echte krachtsvermindering wijst op een andere ziekte[5]. Pijn door het hele lichaam met normale ontstekingswaarden past eerder bij fibromyalgie; pijn in één schouder is vaker een peesprobleem of een slijmbeursontsteking.

Wanneer moet je met spierreuma naar de dokter?

Wanneer hulp zoeken?

  • Spoed: bel 112 als je opeens niets meer ziet, dubbel ziet, een schaduw voor één oog krijgt of tekenen van een beroerte hebt. Bij spierreuma kan dit reuscelarteriitis zijn die de slagaders van het oog of de hersenen raakt[4].
  • Vandaag nog (buiten kantooruren de huisartsenpost) bij nieuwe hoofdpijn, een gevoelige hoofdhuid, pijn in de kaak bij kauwen of koorts van 38 graden of hoger[12]. Bij een vermoeden van reuscelarteriitis verwijst de huisarts binnen 24 uur naar de specialist[3][13].
  • Maak een afspraak, binnen een week of twee bij pijn en ochtendstijfheid in beide schouders of heupen die langer dan een paar dagen duren[12].

Waar komt spierreuma door, en wie loopt risico?

De oorzaak is onbekend[10][12]. Een ontstekingsstof, interleukine-6, speelt mee: medicijnen die de receptor ervan blokkeren, remmen de ziekte[8][9]. De grootste risicofactoren zijn een leeftijd boven de 50, vrouw zijn en een Noord-Europese afkomst. Een beeld dat op spierreuma lijkt, kan ook ontstaan na kankerbehandeling met immuuntherapie (checkpointremmers)[5]. Anders dan bij veel auto-immuunziekten bestaat er geen antistof die spierreuma aantoont.

Spierreuma en reuscelarteriitis

Ongeveer 5 tot 10% van de mensen met spierreuma krijgt later reuscelarteriitis (arteriitis temporalis)[4]. Als er systematisch scans worden gemaakt, heeft ongeveer één op de vier mensen met nieuwe spierreuma zonder hoofdpijn al een stille ontsteking van grote slagaders (23% in totaal, 29% met een PET-scan)[6].

Hoe stelt de arts spierreuma vast, en wat laat het bloedonderzoek zien?

Geen bloedtest kan spierreuma alleen bevestigen of uitsluiten[10]. De diagnose rust op typische klachten, verhoogde ontstekingswaarden, het uitsluiten van ziekten die erop lijken en een snelle reactie op prednison[1][5]. In Nederland doet de huisarts dit meestal zelf: lichamelijk onderzoek, temperatuur en bloedonderzoek[12]. Vóór de behandeling wordt een basispakket geprikt om nabootsers uit te sluiten[5].

Bloedonderzoek bij een vermoeden van spierreuma en hoe je het leest
BepalingGewone uitslag bij spierreumaAls het anders is
BSE (bezinking) en CRPHoger dan wat gewoon is voor die persoon[4]Normale waarden sluiten spierreuma niet uit als je uitgangswaarde laag is[4]
BloedbeeldVaak lichte bloedarmoede met normale grootte van de rode bloedcellen[4]Veel bloedplaatjes: vaker een verborgen slagaderontsteking[6]
Reumafactor, anti-CCPNegatief[2]Positief: reumatoïde artritis op latere leeftijd[5]
CKNormaalHoog met krachtsverlies: spierontsteking[5]
TSH, calcium, vitamine DNormaalSchildklier- of botziekten die ook pijn geven[5]
EiwitspectrumGeen afwijkende piekEen M-proteïne kan wijzen op de ziekte van Kahler (myeloom)[5]
Glucose, HbA1c, kreatinine, leverwaardenMeestal normaalUitgangswaarde vóór prednison, dat de bloedsuiker kan verhogen[5]
Fictief voorbeeld van een labuitslag (Nederlandse opmaak), vrouw van 72 met al 3 weken stijve schouders
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
BSE (bezinking)58 mm/uur< 30 mm/uurH
CRP39 mg/l< 10 mg/lH
Hemoglobine (Hb)7,2 mmol/l7,5-10,0 mmol/lL
Reumafactor (IgM)< 10 IE/ml< 15 IE/mlNegatief
Anti-CCP< 5 U/ml< 7 U/mlNegatief
CK71 U/l< 145 U/l
TSH1,8 mU/l0,4-4,0 mU/l
  1. Vlag: H betekent boven de referentiewaarde van dit lab, L eronder. Elk lab heeft eigen grenzen; die van jouw lab gelden.
  2. BSE 58, CRP 39 mg/l: duidelijke ontsteking. Dat past bij spierreuma, maar een infectie of kanker kan dezelfde getallen geven[1].
  3. Hb L: lichte bloedarmoede komt vaak voor bij spierreuma[4].
  4. Negatieve reumafactor en anti-CCP, normale CK en TSH: die maken reumatoïde artritis, een spierziekte en een schildklierziekte minder waarschijnlijk[2][5].

Stijve schouders en een uitslag vol H's en L'en? BloodSense legt je hele uitslag regel voor regel uit, van BSE en CRP tot antistoffen, voordat je naar je huisarts gaat.

Laat mijn uitslagen uitleggen

De EULAR/ACR-score van 2012

Voor mensen van 50 jaar of ouder met pijn in beide schouders en een verhoogde CRP of BSE telt deze onderzoeksscore: ochtendstijfheid langer dan 45 minuten (2 punten), pijn of stijfheid in de heupen (1), negatieve reumafactor en anti-CCP (2), geen pijn in andere gewrichten (1). Bij 4 punten of meer spreekt men van spierreuma, met een gevoeligheid van 68% en een specificiteit van 78%[2]. Het is geen diagnostische test[4].

Als beeldvorming nodig is, komt eerst een echo van schouders en heupen[5]. Met prednison heb je vaak na een week al minder klachten[12]; geen duidelijke verbetering na een week is een reden om de diagnose opnieuw te bekijken[4]. Anders dan bij reuscelarteriitis kan de behandeling meestal wachten tot het onderzoek klaar is[3]. Bij een afwijkend beeld (jonger dan 50, dikke gewrichten, veel afvallen, lage BSE en CRP) of als prednison onvoldoende helpt, verwijst de huisarts naar een reumatoloog of internist[5][12].

Welk bloedonderzoek volgt spierreuma, en hoe vaak?

De huisarts ziet je meestal terug na 1 week en na 4 weken, met bloedonderzoek[12]. Noorse aanbevelingen noemen daarna controles na 3, 6, 9 en 12 maanden, en extra bij een terugval[5].

Controles tijdens de behandeling van spierreuma
ControleWaaromWanneer
CRP en BSEIs de ontsteking onder controle, is er een terugval?Bij controles en als klachten terugkomen[4]
HbA1cSuikerziekte door prednisonBij de diagnose, elk jaar en 3 maanden na een hogere dosis[4]
Bloeddruk, cholesterol (lipidenspectrum)Risico op hart- en vaatziektenBij de diagnose, daarna elk jaar[4]
Botdichtheidsmeting (DEXA)Botontkalking door prednisonBij de diagnose, daarna minstens elke 3 jaar[4]
OogcontroleStaar, glaucoomOngeveer 2 maanden na de start van prednison, daarna elk jaar[4]
Bloedbeeld, leverwaarden, vettenBijwerkingen van methotrexaat of interleukine-6-remmersVolgens het schema van de voorschrijver[4][11]

Twee valkuilen. Prednison verlaagt CRP en BSE, dus bij een terugval stijgen ze soms maar een beetje; een normale CRP met terugkerende pijn kan ook komen door het afbouwen zelf of door een te lage aanmaak van cortisol[4]. En interleukine-6-remmers verlagen de CRP rechtstreeks: in de bijsluiter van sarilumab was de CRP binnen 2 weken normaal[11]. Met deze medicijnen tellen je klachten zwaarder dan de CRP-regel.

Wat is de behandeling van spierreuma?

Prednison of prednisolon. Een matige dagelijkse dosis geeft meestal binnen dagen verlichting; daarna wordt de dosis heel langzaam verlaagd over 9 tot 12 maanden of langer. Ongeveer de helft van de mensen komt zonder terugval door het afbouwen; 51% gebruikt na 2 jaar nog prednison en 25% na 5 jaar[4]. Na een paar weken prednison kan je lichaam minder eigen cortisol maken, soms tot een jaar na het stoppen: stop nooit zomaar, en vraag wat je moet doen bij ziekte of koorts[4][12]. Tegen de pijn mag je paracetamol nemen[12].

Botten beschermen. De Britse richtlijn adviseert een bisfosfonaat voor iedereen die voor spierreuma met prednison begint, tenzij dat niet geschikt is; in één onderzoek had 9,5% van de mensen met spierreuma binnen 5 jaar een botbreuk[4].

Methotrexaat kan vroeg of na een terugval worden toegevoegd om sneller met prednison te stoppen[3][4].

Interleukine-6-remmers: een alternatief voor prednison? Niet in plaats van, wel ernaast. Sarilumab is in de Europese Unie geregistreerd voor spierreuma die onvoldoende op corticosteroïden reageert of terugkomt tijdens het afbouwen[14]. Bij terugkerende spierreuma was na een jaar 28% blijvend in remissie met sarilumab, tegen 10% met placebo, met minder dan de helft van de totale hoeveelheid prednison[8][14]. Tocilizumab is voor spierreuma niet geregistreerd (off-label): het liet 49% van de mensen die van prednison afhankelijk waren na 24 weken stoppen, tegen 20% met placebo[9].

Hoe leef je met spierreuma?

  • Blijf bewegen: wandelen of fietsen voor bloedsuiker en bloeddruk, kracht- en balansoefeningen tegen spierverlies en vallen, rekoefeningen voor de schouders[4][12].
  • Calcium en vitamine D worden meestal geadviseerd zolang je prednison slikt[5]; geen dieet geneest spierreuma.

Vragen voor je arts

  1. Moet er eerst een andere ziekte worden uitgesloten voordat we het spierreuma noemen?
  2. Is een scan nodig om naar een slagaderontsteking te kijken?
  3. Wat is mijn afbouwschema, en wat doe ik als de pijn terugkomt?
  4. Heb ik botbescherming nodig, of een medicijn om minder prednison te gebruiken?

Veelgestelde vragen

Is spierreuma ernstig, en word je er minder oud door?

Het kan je flink beperken, maar je levensverwachting wordt er niet korter door. In een bevolkingsonderzoek over 45 jaar leefden mensen met spierreuma minstens zo lang als anderen van dezelfde leeftijd[7].

Hoe kom ik van mijn spierreuma af?

Zonder behandeling wordt het zelden beter[10]. Met behandeling komen de meeste mensen in remissie en stoppen met prednison, vaak na 1 tot 2 jaar[12]. Na 6 maanden zonder prednison is opnieuw beginnen onwaarschijnlijk[4].

Kan spierreuma ook in de benen zitten?

In de heupen en bovenbenen, ja. Pijn in voeten of handen, of dikke gewrichten, is minder typisch en kan op een andere oorzaak wijzen[2][5].

Waarom komt de pijn terug als ik minder prednison slik?

Tot twee derde van de mensen krijgt een terugval, meestal tijdens het afbouwen. De gewone stap is 2 tot 4 weken terug naar de laatste dosis die werkte en daarna langzamer afbouwen. Ook ontwenningspijn kan op een terugval lijken[4].

Wat is het verschil tussen spierreuma en reuma?

Met "reuma" bedoelen mensen vaak reumatoïde artritis: ontstoken, dikke gewrichten, vaak met een positieve reumafactor of anti-CCP. Bij spierreuma zitten de klachten in schouders en heupen en zijn die antistoffen negatief[2][5].

Verwante artikelen

Bronnen

  1. Dejaco C, Matteson EL. Polymyalgia rheumatica. N Engl J Med. 2026;394(11):1097-1109. doi:10.1056/NEJMcp2506817. PubMed (geraadpleegd 10 november 2026)
  2. Dasgupta B, Cimmino MA, Maradit-Kremers H, et al. 2012 provisional classification criteria for polymyalgia rheumatica: a European League Against Rheumatism/American College of Rheumatology collaborative initiative. Ann Rheum Dis. 2012;71(4):484-492. doi:10.1136/annrheumdis-2011-200329 (geraadpleegd 10 november 2026)
  3. Mukhtyar CB, Nikiphorou E, Bartoletti A, et al. 2025 EULAR recommendations for the management of polymyalgia rheumatica and primary large vessel vasculitis. Ann Rheum Dis. 2026 (online 21 juli 2026). doi:10.1016/j.ard.2026.06.009 (geraadpleegd 10 november 2026)
  4. Toyoda T, Bhide S, Boland C, et al. The 2026 British Society for Rheumatology guideline for the treatment of polymyalgia rheumatica. Rheumatology (Oxford). 2026;65(10). doi:10.1093/rheumatology/keag502. PMC (geraadpleegd 10 november 2026)
  5. Tengesdal S, Diamantopoulos AP, Brekke LK, et al. Norwegian society of rheumatology recommendations on diagnosis and treatment of patients with polymyalgia rheumatica: a narrative review. BMC Rheumatol. 2024;8(1):58. doi:10.1186/s41927-024-00422-6 (geraadpleegd 10 november 2026)
  6. Hemmig AK, Gozzoli D, Werlen L, et al. Subclinical giant cell arteritis in new onset polymyalgia rheumatica: a systematic review and meta-analysis of individual patient data. Semin Arthritis Rheum. 2022;55:152017. doi:10.1016/j.semarthrit.2022.152017 (geraadpleegd 10 november 2026)
  7. Raheel S, Shbeeb I, Crowson CS, Matteson EL. Epidemiology of polymyalgia rheumatica 2000-2014 and examination of incidence and survival trends over 45 years: a population-based study. Arthritis Care Res (Hoboken). 2017;69(8):1282-1285. doi:10.1002/acr.23132. PubMed (geraadpleegd 10 november 2026)
  8. Spiera RF, Unizony S, Warrington KJ, et al. Sarilumab for relapse of polymyalgia rheumatica during glucocorticoid taper. N Engl J Med. 2023;389(14):1263-1272. doi:10.1056/NEJMoa2303452. PubMed (geraadpleegd 10 november 2026)
  9. Devauchelle-Pensec V, Carvajal-Alegria G, Dernis E, et al. Effect of tocilizumab on disease activity in patients with active polymyalgia rheumatica receiving glucocorticoid therapy: a randomized clinical trial. JAMA. 2022;328(11):1053-1062. doi:10.1001/jama.2022.15459. PMC (geraadpleegd 10 november 2026)
  10. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Polymyalgia rheumatica. US National Library of Medicine. medlineplus.gov (geraadpleegd 10 november 2026)
  11. Kevzara (sarilumab) injection, prescribing information. DailyMed, US National Library of Medicine. dailymed.nlm.nih.gov (geraadpleegd 10 november 2026)
  12. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb spierreuma (polymyalgia rheumatica). thuisarts.nl (geraadpleegd 10 november 2026)
  13. Nederlandse Vereniging voor Reumatologie. Richtlijn Diagnostiek en behandeling reuscelarteriitis. Richtlijnendatabase, 2023. richtlijnendatabase.nl (geraadpleegd 10 november 2026)
  14. European Medicines Agency. Kevzara (sarilumab): EPAR, samenvatting en productinformatie. ema.europa.eu (geraadpleegd 10 november 2026)
  15. Rijksoverheid. Wat is het eigen risico van mijn zorgverzekering? rijksoverheid.nl (geraadpleegd 10 november 2026)

Deze tekst is algemene gezondheidsinformatie en vervangt geen advies van je arts. Begin, verander of stop prednison niet zonder overleg, en zoek direct hulp bij een plotselinge verandering in je zien.