Het belangrijkste

Jeuk over je hele lichaam komt meestal van de huid zelf: een droge huid, eczeem, galbulten, schurft of een nieuw medicijn. Zie je niets aan je huid en houdt de jeuk langer dan 6 weken aan, dan kijkt bloedonderzoek naar lever, nieren, schildklier, ijzer en bloedcellen. Jeuk met bulten en benauwdheid is spoed.

Ongeveer 1 op de 5 mensen heeft ooit langdurige jeuk, en ongeveer 7% krijgt het in een bepaald jaar[1]. Na 6 weken heet jeuk chronisch[1]. De eerste vraag: zie je uitslag, of ziet je huid er gewoon uit? Bij mensen die voor jeuk over het hele lichaam zonder huidoorzaak naar de dermatoloog gaan, blijkt bij 14 tot 24% een ziekte elders in het lichaam de oorzaak[2].

Wanneer is jeuk over het hele lichaam gevaarlijk?

Wanneer hulp zoeken?

  • Spoed: bel 112 als jeuk of bulten samengaan met benauwdheid, een dik gezicht, dikke lippen of tong, of flauwvallen: dit kan een zware allergische reactie zijn (anafylaxie)[7].
  • Binnen 1 à 2 dagen bel je de huisarts (buiten kantooruren de huisartsenpost) bij jeuk met een gele huid of geel oogwit, donkere urine, bleke ontlasting of buikpijn[3][13]; bij erge jeuk in de zwangerschap, zeker aan handpalmen en voetzolen[8][13]; of bij jeuk met afvallen, nachtzweten of koorts[2][3].
  • Maak een afspraak als de jeuk na een paar dagen met de adviezen niet minder wordt, heel erg is, je wakker houdt of geen duidelijke oorzaak heeft[4][13].

Waar komt jeuk over je hele lichaam door? Eerst de huid

  • Vaak Een droge huid. Vaak erger in de winter en op oudere leeftijd, vooral op rug, flanken, buik en benen[2]. Veel zeep, lang en heet douchen en droge lucht maken het erger[13].
  • Vaak Huidziekten en allergie. Eczeem met jeukende plekken, psoriasis van de huid, galbulten (netelroos), en allergie voor zeep, wasmiddel of wol[4][13].
  • Vaak Mijten en insecten. Schurft, luizen en bedwantsen kunnen lang en hevig jeuken[6].
  • Vaak Medicijnen. Opioïden, aspirine, sommige antibiotica, ACE-remmers (bloeddrukpillen) en statines kunnen jeuk geven, soms pas maanden na de start[3][4][6]. Stop nooit zelf met een medicijn: overleg met je arts.
  • Vaak Zwangerschap en overgang. Een beetje jeuk komt bij allebei vaak voor[5].

Welke ziekten geven jeuk over het hele lichaam zonder uitslag?

  • Mogelijk Een nierziekte. Ongeveer 20% van de mensen met chronische nierschade en 40% van de mensen met nierfalen heeft jeuk[9], vaak op rug, armen en benen[6].
  • Mogelijk Lever en galwegen. Hepatitis, levercirrose of een afgesloten galweg; de jeuk begint vaak aan handpalmen en voetzolen en breidt zich dan uit[6], en kan jaren eerder komen dan de diagnose van sommige galwegziekten[1]. Zie hepatitis en het bloedonderzoek.
  • Mogelijk Te weinig ijzer. Een lage ijzervoorraad hangt samen met langdurige jeuk, al is niet bekend waarom[1][4]. Lees over de klachten van ijzertekort.
  • Mogelijk Schildklier en diabetes. Zowel een te snel als een te traag werkende schildklier kan jeuk geven; dorst, veel plassen en afvallen wijzen op diabetes[3][6].
  • Mogelijk Zwangerschapscholestase. Een leveraandoening bij ongeveer 7 op de 1000 zwangeren in het Verenigd Koninkrijk: jeuk zonder uitslag, meestal na 28 weken, vaak aan handpalmen en voetzolen en 's nachts erger[8].
  • Zeldzaam Bloedziekten. Bij polycythaemia vera, een beenmergziekte waarbij te veel rode bloedcellen ontstaan, hadden 301 van 441 patiënten jeuk na contact met water, zoals na het douchen; bij de meesten begon dat jaren vóór de diagnose[10]. Tot 30% van de mensen met hodgkinlymfoom (lymfeklierkanker) heeft jeuk[2].
  • Zeldzaam Andere oorzaken. Hiv, zenuwziekten en, als al het andere is uitgesloten, psychische oorzaken[1][3].

Welk bloedonderzoek doet de huisarts bij jeuk over het hele lichaam?

Verklaart de huid de jeuk niet, dan adviseren Europese en Amerikaanse richtlijnen een vergelijkbare eerste ronde[1][2].

Onderzoek dat een arts kan aanvragen bij jeuk over het hele lichaam
BepalingWaar het antwoord op geeftMeestal wanneer
Volledig bloedbeeld met differentiatieBloedarmoede, te veel rode bloedcellen, veel eosinofielen?Bijna altijd
FerritineIs de ijzervoorraad laag?Bijna altijd
Kreatinine, ureum en eGFRFilteren de nieren goed?Bijna altijd
Leverwaarden: ALAT, ASAT, alkalische fosfatase, gamma-GT, bilirubineDoen de lever of de galafvoer mee?Bijna altijd
TSHDoet de schildklier mee?Bijna altijd
Glucose of HbA1cIs er diabetes?Bijna altijd
BSE, CRP, LDHVerborgen ontsteking of een bloedziekte?Vaak in de eerste ronde
Galzuren met leverwaardenZwangerschapscholestase?Jeuk in de zwangerschap
Hiv- en hepatitistest, longfotoInfectie of lymfoom?Afhankelijk van je verhaal

Nier- en leverwaarden komen vaak samen in een uitgebreid bloedonderzoek.

BloodSense legt je hele uitslag regel voor regel in gewone taal uit, zodat je ziet welke waarde iets met de jeuk te maken kan hebben.

Laat mijn uitslagen uitleggen

Hoe lees je de uitslag?

Uitslag van een vrouw van 52 met al 2 maanden jeuk over het hele lichaam, zonder uitslag: fictief voorbeeld (Nederlandse opmaak)
BepalingUitslagReferentiewaardeVlag
Hb (hemoglobine)6,9 mmol/l7,5-10,0 mmol/lL
MCV76 fl80-100 flL
Ferritine8 µg/l15-150 µg/lL
Kreatinine71 µmol/l45-90 µmol/l
Alkalische fosfatase88 U/l40-120 U/l
TSH1,9 mU/l0,4-4,0 mU/l
  1. L betekent onder de referentiewaarde van dit lab. Het Hb staat in mmol/l; bij vrouwen is 7,5 tot 10 normaal[14]. Samen met het lage MCV: lichte bloedarmoede met kleine rode bloedcellen.
  2. Ferritine is de ijzervoorraad. Onder 15 µg/l bevestigt het ijzergebreksanemie[14]: dat is hier de waarschijnlijke link met de jeuk, en de huisarts zoekt waar het ijzer verloren gaat (hevige menstruaties, bloedverlies in de darm)[1].
  3. Nieren, galafvoer (alkalische fosfatase) en schildklier zijn normaal[12].

Bloedbeeld en ferritine

Een hoog Hb en hematocriet leiden tot onderzoek naar polycythaemia vera (erytropoëtine, het JAK2-gen). Veel eosinofielen leiden tot ontlastingsonderzoek op parasieten[1]; zie eosinofielen in je bloed.

Nier- en leverwaarden

Een hoog kreatinine met een lage eGFR wijst naar de nieren; daarna volgen calcium, fosfaat, bijschildklierhormoon en urineonderzoek[1]. Een hoge alkalische fosfatase kan komen van afgesloten galwegen, een leverziekte of het bot[12]; is tegelijk het gamma-GT (GGT) verhoogd, dan wijst dat naar de lever. Afwijkende leverwaarden leiden tot hepatitisonderzoek en een echo van de lever[1]. In de zwangerschap kunnen de galzuren hoog zijn terwijl de leverwaarden normaal zijn; blijft de jeuk, dan worden beide herhaald[8].

Alles is normaal

Dan zijn de huid, droogte of een medicijn het waarschijnlijkst. Houdt de jeuk aan, dan kan het onderzoek worden herhaald en kan een dermatoloog zoeken naar een huidziekte die moeilijk te zien is[1][6].

Wat schrijf je op voordat je naar de huisarts gaat?

  • Wanneer en waar de jeuk begon; 's nachts erger?
  • Uitslag of een gewone huid; heeft iemand in huis ook jeuk?
  • Jeuk na het douchen, of aan handpalmen en voetzolen
  • Al je medicijnen en supplementen, met de startdatum
  • Afvallen, nachtzweten, koorts, dorst, geel oogwit, donkere urine; zwangerschap

Vragen voor je huisarts

  1. Kan een van mijn medicijnen de jeuk geven?
  2. Wat is de volgende stap als mijn ferritine of leverwaarden afwijken?
  3. Wanneer prikken we opnieuw als de jeuk blijft?

Veelgestelde vragen

Is jeuk over het hele lichaam een teken van kanker?

Zelden. Bij 8744 mensen met chronische jeuk was de kans op kanker na 5 jaar niet duidelijk hoger; bloed- en galwegkanker kwamen iets vaker voor, maar bleven heel zeldzaam[11].

Kan jeuk de enige klacht zijn van een lever- of nierziekte?

Ja. Bij sommige lever-, nier- en bloedziekten is jeuk de enige klacht; daarom helpt het bloedonderzoek hierboven als je huid er gewoon uitziet[6].

Kan stress jeuk over je hele lichaam geven?

Stress kan elke jeuk erger maken, en soms heeft jeuk een psychische oorzaak. Maar artsen concluderen dat pas als huid- en bloedonderzoek andere oorzaken hebben uitgesloten[1][3].

Verwante onderzoeken en artikelen

Bronnen

  1. Weisshaar E, Szepietowski JC, Dalgard FJ, et al. European S2k guideline on chronic pruritus. Acta Derm Venereol. 2019;99(5):469-506. doi:10.2340/00015555-3164 (geraadpleegd 10 november 2026)
  2. Reamy BV, Bunt CW, Fletcher S. A diagnostic approach to pruritus. Am Fam Physician. 2011;84(2):195-202. aafp.org (geraadpleegd 10 november 2026)
  3. MSD Manual Professional Version. Pruritus. msdmanuals.com (geraadpleegd 10 november 2026)
  4. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Itching. medlineplus.gov (geraadpleegd 10 november 2026)
  5. NHS. Itchy skin. nhs.uk (geraadpleegd 10 november 2026)
  6. American Academy of Dermatology. 10 reasons your skin itches uncontrollably and how to get relief. aad.org (geraadpleegd 10 november 2026)
  7. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Anaphylaxis. medlineplus.gov (geraadpleegd 10 november 2026)
  8. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. Intrahepatic cholestasis of pregnancy (patiënteninformatie, 2022). rcog.org.uk (geraadpleegd 10 november 2026)
  9. Verduzco HA, Shirazian S. CKD-associated pruritus: new insights into diagnosis, pathogenesis, and management. Kidney Int Rep. 2020;5(9):1387-1402. doi:10.1016/j.ekir.2020.04.027 (geraadpleegd 10 november 2026)
  10. Siegel FP, Tauscher J, Petrides PE. Aquagenic pruritus in polycythemia vera: characteristics and influence on quality of life in 441 patients. Am J Hematol. 2013;88(8):665-669. doi:10.1002/ajh.23474 (geraadpleegd 10 november 2026)
  11. Fett N, Haynes K, Propert KJ, Margolis DJ. Five-year malignancy incidence in patients with chronic pruritus: a population-based cohort study aimed at limiting unnecessary screening practices. J Am Acad Dermatol. 2014;70(4):651-658. doi:10.1016/j.jaad.2013.11.045 (geraadpleegd 10 november 2026)
  12. MedlinePlus Medical Encyclopedia. Normaalwaarden: ferritine, alkalische fosfatase, kreatinine, TSH (geraadpleegd 10 november 2026)
  13. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb jeuk. thuisarts.nl (geraadpleegd 10 november 2026)
  14. NHG-werkgroep Anemie. NHG-Standaard Anemie (eerste herziening). Huisarts Wet. 2014;57(10):528-36. henw.org (geraadpleegd 10 november 2026)
  15. Rijksoverheid. Wat is het eigen risico van mijn zorgverzekering? rijksoverheid.nl (geraadpleegd 10 november 2026)

Deze tekst is algemene gezondheidsinformatie en geen vervanging van een consult, diagnose of behandeling. Stop niet met een medicijn en begin niet zelf met ijzertabletten zonder overleg met je huisarts.